Cái chết của Ali Larijani: Bước ngoặt đối với tương lai Iran
Ông Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran, đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel vào ngày 17/3/2026. Sự kiện này không chỉ là một tổn thất nhân sự mà còn có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với cấu trúc quyền lực và định hướng chính sách của Tehran trong thời gian tới.
Vai trò then chốt của một nhân vật dung hòa
Theo phân tích từ New York Times, ông Larijani được biết đến như một nhân vật có khả năng dung hòa giữa các thành phần quân sự cứng rắn và các phe phái chính trị ôn hòa hơn trong nội bộ Iran. Trên thực tế, ông đã trở thành lãnh đạo đất nước sau khi hàng loạt cuộc không kích của Mỹ và Israel tiêu diệt phần lớn nhân sự cấp cao trong chính phủ và quân đội ngay từ giai đoạn đầu của cuộc chiến.
Vai trò của ông Larijani trong những tháng gần đây ngày càng được mở rộng, bao gồm:
- Giám sát các biện pháp trấn áp mạnh tay đối với các cuộc biểu tình chống chính phủ hồi tháng 1
- Đóng vai trò liên lạc chính với các đồng minh và nước láng giềng
- Chuẩn bị cho Iran đối đầu quân sự với Mỹ
- Thúc đẩy việc lựa chọn một lãnh tụ tối cao mới mang tính ôn hòa hơn
Nguy cơ quân sự hóa sâu sắc
Chuyên gia an ninh Iran Hamidreza Azizi nhận định: "Cái chết của ông Larijani đồng nghĩa với việc hệ thống sẽ bị quân sự hóa sâu hơn nữa". Ông nhấn mạnh rằng kỹ năng đàm phán và tạo đồng thuận của ông Larijani đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các tầng lớp lãnh đạo sau chiến tranh.
"Giờ đây khi mọi thứ dường như nằm trong tay giới tinh hoa quân sự, rất khó để hình dung họ có thể đưa ra những ý tưởng linh hoạt hay chấp nhận quan điểm của phía đối lập nhằm chấm dứt chiến tranh", chuyên gia Azizi phân tích.
Mối quan hệ quốc tế và những nỗ lực ngoại giao
Ông Larijani duy trì mối quan hệ chặt chẽ với hai đồng minh quan trọng của Iran là Nga và Trung Quốc. Ông đã nhiều lần đến Moskva để gặp Tổng thống Vladimir Putin nhằm thảo luận về các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ. Đồng thời, ông cũng là người dẫn dắt các cuộc đàm phán với Trung Quốc, dẫn đến thỏa thuận hợp tác chiến lược kéo dài 25 năm, trong đó Bắc Kinh cam kết đầu tư tới 400 tỷ USD vào Iran và được mua dầu với giá ưu đãi.
Trước khi chiến tranh nổ ra, ông Larijani cũng đã thực hiện các chuyến công du đến Oman và Qatar để gặp gỡ lãnh đạo các nước này, thể hiện nỗ lực ngoại giao đa phương của Tehran.
Chiến lược của Israel và những hệ lụy
Ông Azizi bày tỏ sự khó hiểu về chiến lược của Israel khi liên tục loại bỏ các nhân vật chính trị cấp cao của Iran: "Quá trình 'loại bỏ tầng lớp lãnh đạo' này, mỗi tầng bị xóa bỏ thì tầng tiếp theo sẽ càng cứng rắn hơn".
Trong khi đó, quân đội Israel tiếp tục thực hiện các cuộc không kích vào Tehran sau khi nhắm vào thêm nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran trong đêm 16/3. Cùng ngày, nhiều vụ tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái tiếp tục được ghi nhận tại khu vực Vịnh Ba Tư.
Chính quyền Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cho biết họ đã đánh chặn 10 tên lửa đạn đạo và 45 UAV được phóng từ Iran. Mảnh vỡ từ một tên lửa bị đánh chặn đã khiến một công dân Pakistan thiệt mạng. Qatar và Saudi Arabia cũng báo cáo các vụ đánh chặn tương tự, trong khi Kuwait cho biết hai nhân viên y tế bị thương do mảnh vỡ rơi trúng một trung tâm cấp cứu.
Tương lai bất định của Iran
Cái chết của ông Ali Larijani được dự báo sẽ tiếp thêm sức mạnh cho phe cứng rắn và các tướng lĩnh thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng, những người tin rằng để tồn tại, chế độ cần phải tăng cường các biện pháp cứng rắn thay vì thể hiện sự linh hoạt. Vụ ám sát này là một đòn giáng mạnh vào Iran, đặc biệt khi ông Larijani nổi tiếng là người thực dụng và có tầm ảnh hưởng đặc biệt trong giới chính trị và quân sự, với khả năng làm việc vượt qua những chia rẽ phe phái.
Ông từng phụ trách các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ trước chiến tranh và được xem là người có thể trở thành "Delcy của Iran", một nhân vật có khả năng đàm phán với Mỹ để chấm dứt chiến sự theo cách tương tự như bà Delcy Rodríguez của Venezuela đã làm sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị chính quyền Mỹ bắt giữ.
Sự ra đi của ông Larijani không chỉ làm mất đi một nhân vật trung gian quan trọng mà còn có thể đẩy Iran vào con đường quân sự hóa sâu hơn, làm phức tạp thêm các nỗ lực ngoại giao và kéo dài tình trạng bất ổn tại khu vực Trung Đông.
