Xuất khẩu Việt Nam tăng mạnh 17,1% quý I/2026 bất chấp khó khăn toàn cầu
Thông thường, quý đầu tiên của năm thường là giai đoạn khởi động chậm chạp ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là thương mại, do ảnh hưởng từ các kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài. Năm nay, bên cạnh yếu tố truyền thống này, xung đột quân sự tại Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2 đã khiến cả tháng 3 đối mặt với hàng loạt khó khăn dồn dập: giá nhiên liệu tăng cao, chi phí logistics trong chuỗi cung ứng biến động mạnh, nhiều đơn hàng bị đình trệ… Tuy nhiên, kết quả thống kê 3 tháng đầu năm 2026 lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác - tình hình xuất khẩu của Việt Nam vẫn diễn ra hết sức sôi động và đầy ấn tượng.
Con số ấn tượng từ tổng quan đến từng ngành hàng
Đến hết kỳ đầu tháng 3 năm 2026, tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam đã đạt gần 97 tỷ USD, tăng trưởng mạnh mẽ 17,1% (tương đương với mức tăng 14,14 tỷ USD) so với cùng kỳ năm 2025. Đây là một tín hiệu rất tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Một số nhóm hàng chủ lực đã có mức tăng trưởng nổi bật:
- Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 6,69 tỷ USD (tăng 40,3%).
- Điện thoại và linh kiện tăng 2,66 tỷ USD (23,1%).
- Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 1,79 tỷ USD (18,2%).
Trong lĩnh vực nông lâm thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố tổng kim ngạch xuất khẩu quý I đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm trước; giá trị xuất siêu đạt 4,78 tỷ USD. Xét theo từng nhóm hàng, nông sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực với giá trị xuất khẩu đạt 8,93 tỷ USD, tăng 4,1%. Đáng chú ý, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất, đạt 197,7 triệu USD, tăng tới 54,3% - một tín hiệu cho thấy ngành chăn nuôi đang dần cải thiện năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường hiệu quả.
Ngành thủy sản cũng duy trì đà tăng trưởng khá với kim ngạch đạt 2,62 tỷ USD, tăng 13,3%. Trong khi đó, lâm sản đạt 4,11 tỷ USD, giảm nhẹ 2,4%, phản ánh những khó khăn của ngành gỗ trước sự suy giảm nhu cầu tại một số thị trường lớn truyền thống. Mặt hàng cao su của Việt Nam trong 3 tháng đầu năm ước đạt 411.000 tấn, trị giá 752 triệu USD, tăng 8% về lượng và 2,4% về giá trị so với cùng kỳ. Đáng nói, giá cao su được hỗ trợ phần nào bởi xung đột tại Trung Đông - khi giá dầu tăng làm chi phí sản xuất cao su tổng hợp từ dầu mỏ tăng theo, thúc đẩy các nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên nhiều hơn.
Một mặt hàng nổi bật khác là hạt tiêu khi xuất khẩu đạt 64.600 tấn, tương đương 417,5 triệu USD, tăng mạnh 36,8% về khối lượng và 28,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025, dù giá xuất khẩu bình quân có giảm 5,9%.
Khả năng thích ứng nhanh nhạy của doanh nghiệp
Nhìn lại hoạt động xuất nhập khẩu năm 2025 và diễn biến quý I/2026 có thể thấy nhiều điểm tương đồng: đều phải đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức từ kinh tế toàn cầu. Ở thời điểm này năm trước, nền kinh tế thế giới bất ổn do lạm phát, biến động tỷ giá, đặc biệt là thuế đối ứng của Mỹ, làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, kết thúc năm 2025, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đã ghi dấu ấn kỷ lục khi tổng kim ngạch đạt 930,05 tỷ USD - con số cao nhất từ trước tới nay.
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) chia sẻ: "Năm trước ngành thủy sản đã đối mặt với nhiều thách thức: Thuế đối ứng mới từ Mỹ, các quy định nghiêm ngặt hơn về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ động vật có vú biển, thẻ vàng IUU của EU vẫn chưa được gỡ bỏ… Đã có lúc chúng tôi dự báo xuất khẩu thủy sản Việt Nam sẽ chững lại mạnh." Dù vậy, ngay trong lúc tưởng chừng như khó khăn sẽ khiến xuất khẩu suy giảm, các doanh nghiệp lại nỗ lực hơn để tìm kiếm thị trường, mở rộng đối tác. Nhờ đó, kết quả năm 2025 khép lại với một dấu mốc đặc biệt khi kim ngạch xuất khẩu thủy sản lần đầu tiên đạt 11,3 tỷ USD.
Bước sang 3 tháng đầu năm 2026, chiến sự ở Trung Đông kéo theo diễn biến giá xăng dầu, ách tắc vận chuyển và chi phí logistics tăng cao khiến nhiều ngành lo lắng. Tuy nhiên, kết quả xuất khẩu trong quý I cho thấy khả năng thích ứng và nắm bắt thời cơ của doanh nghiệp Việt rất nhanh nhạy. Ông Trần Văn Đức, Chủ tịch HĐQT Công ty CP đầu tư Dừa Bến Tre (BEINCO) cho biết: "Sau kỳ nghỉ Tết, thị trường choáng váng với cú sốc xung đột quân sự Trung Đông. Điều này tác động nhiều mặt đến doanh nghiệp. Để thích ứng, chúng tôi phải tích cực đàm phán với khách hàng, chuyển đổi sản xuất sang các sản phẩm chế biến sâu, có thời gian bảo quản lâu hơn, đồng thời cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả ở tất cả các khâu."
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cũng nhận định: "Bối cảnh năm 2026 mang đến những thử thách về chi phí nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội về vị thế cung ứng. Xung đột Trung Đông khiến giá cước tàu biển tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài, gây áp lực lớn cho hàng rau quả tươi đi châu Âu hay Mỹ. Trong khi các đối thủ Âu - Mỹ gặp khó ở khu vực Đông Bắc Á thì Việt Nam lại có lợi thế 'sát vách' các thị trường này." Đông Bắc Á hiện chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam, do vậy từ con số 8,5 tỷ USD của năm 2025 thì mục tiêu 10 tỷ USD là "cơ hội trong tầm tay".
Những giải pháp thúc đẩy xuất khẩu bền vững
Để tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu, phát triển sản xuất trong nước, Thủ tướng Chính phủ đã giao các bộ ngành thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng:
- Bộ Tài chính theo dõi sát tình hình thị trường, phối hợp điều hành giá xăng dầu, rà soát các mức thuế xuất nhập khẩu phù hợp.
- Ngân hàng Nhà nước điều hành tỷ giá linh hoạt, tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
- Bộ Xây dựng chủ trì nâng cấp hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, cảng biển nước sâu và các trung tâm logistics.
- Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chủ động tháo gỡ khó khăn cho từng doanh nghiệp, từng dự án đầu tư.
Ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh: "Thị trường Trung Quốc không còn là thị trường 'dễ tính'. Họ đang chuyển từ mua thô sang ký kết chính ngạch với các yêu cầu ngày càng khắt khe, áp dụng tiêu chuẩn kiểm dịch và đóng gói tương đương Mỹ và EU. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải chuyên nghiệp hơn, quy trình sản xuất chuẩn hóa và minh bạch hơn." Tại các thị trường như Hàn Quốc và Nhật Bản, doanh nghiệp cần đẩy mạnh các sản phẩm rau quả chế biến bên cạnh mặt hàng tươi, phù hợp với xu hướng "tiện lợi" và "tốt cho sức khỏe" đang tăng cao do già hóa dân số.
Đối với ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP, khẳng định những chính sách thúc đẩy của Chính phủ trong 5 năm qua đã giúp ngành đạt được nhiều kết quả quan trọng. Để đẩy mạnh hỗ trợ hơn nữa, VASEP kiến nghị có thêm cơ chế khuyến khích thu hút vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng thủy lợi, cấp thoát nước phục vụ nuôi trồng thủy sản; bổ sung khung pháp lý phù hợp; phát triển các trung tâm chế biến thủy sản quy mô lớn gắn với vùng nguyên liệu.
Như vậy, bất chấp những biến động phức tạp của tình hình thế giới, xuất khẩu Việt Nam vẫn thể hiện sức bật mạnh mẽ và khả năng thích ứng linh hoạt. Với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và những giải pháp đồng bộ, hoạt động xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước trong thời gian tới.
