Trung Quốc Tăng Cường Kiểm Soát Xuất Khẩu, Nhắm Vào Các Tập Đoàn Quốc Phòng Nhật Bản
Trong một động thái leo thang căng thẳng thương mại và an ninh, Trung Quốc đã chính thức bổ sung 40 thực thể Nhật Bản vào danh sách kiểm soát và theo dõi xuất khẩu. Biện pháp này nhằm siết chặt nguồn cung hàng hóa lưỡng dụng, những sản phẩm có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự, trong bối cảnh Tokyo đang đẩy mạnh tái vũ trang và tăng cường chi tiêu quốc phòng.
Chi Tiết Về Các Biện Pháp Kiểm Soát Mới
Theo thông báo từ Bộ Thương mại Trung Quốc, 20 thực thể đã được đưa vào danh sách kiểm soát xuất khẩu, đồng nghĩa với việc các nhà xuất khẩu Trung Quốc bị cấm cung cấp hàng hóa lưỡng dụng cho các đơn vị này. Ngoài ra, 20 thực thể khác được bổ sung vào danh sách theo dõi, yêu cầu giám sát chặt chẽ hơn. Các biện pháp này cũng áp dụng cho các nhà xuất khẩu nước ngoài nếu sản phẩm có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Trong số các thực thể bị kiểm soát, có nhiều công ty con của các tập đoàn công nghiệp quốc phòng hàng đầu Nhật Bản như Mitsubishi Heavy Industries, Kawasaki Heavy Industries, và IHI, cùng với Học viện Phòng vệ Quốc gia Nhật Bản (NDA). Các đơn vị này đóng vai trò then chốt trong nghiên cứu, phát triển và sản xuất thiết bị quân sự, bao gồm tàu chiến, máy bay, radar và tên lửa.
Danh sách theo dõi bao gồm các thực thể như hãng xe Subaru, với bộ phận hàng không vũ trụ tham gia sản xuất quốc phòng, cùng Sumitomo Heavy Industries và Viện Khoa học Tokyo. Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định các đơn hàng xuất khẩu bị xác định là góp phần tăng cường năng lực quân sự của Nhật Bản sẽ không được phê duyệt.
Bối Cảnh Căng Thẳng Song Phương Gia Tăng
Động thái này diễn ra trong bối cảnh quan hệ Trung - Nhật ngày càng căng thẳng, đặc biệt sau các phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi hồi tháng 11/2025 liên quan đến Đài Loan. Bà Takaichi đã đề cập đến khả năng các diễn biến an ninh tại khu vực có thể đặt ra thách thức nghiêm trọng và buộc Tokyo phải cân nhắc các biện pháp ứng phó.
Nhật Bản, bị hạn chế bởi hiến pháp hậu chiến, đang nỗ lực nâng cao vị thế trong cấu trúc an ninh toàn cầu và tăng cường đầu tư cho liên minh với Mỹ. Chính phủ của bà Takaichi thể hiện rõ ý định nới lỏng hạn chế xuất khẩu quốc phòng và đẩy mạnh đầu tư vào ngành công nghiệp quân sự. Sau cuộc bầu cử đầu tháng 2/2026, liên minh cầm quyền nắm hơn hai phần ba số ghế quốc hội, tạo dư địa chính trị để gia tăng chi tiêu quốc phòng, với ngân sách kỷ lục được thông qua nhằm đạt mục tiêu 2% GDP trước năm 2027.
Phân Tích Và Tác Động Tiềm Tàng
Giới phân tích nhận định Trung Quốc đang sử dụng công cụ kiểm soát xuất khẩu một cách tinh chỉnh hơn, thay vì gây sức ép trực tiếp lên chính phủ Nhật Bản, Bắc Kinh chuyển sang nhắm mục tiêu cụ thể vào các thực thể trong chuỗi cung ứng quốc phòng. Ông Minoru Nogimori từ Viện Nghiên cứu Nhật Bản cho rằng cách tiếp cận này có thể làm gia tăng lo ngại về lợi nhuận và gián đoạn chuỗi cung ứng tại các doanh nghiệp bị ảnh hưởng.
Các chuyên gia Trung Quốc nhấn mạnh việc siết kiểm soát là cần thiết để ngăn chặn rủi ro an ninh quốc gia, trong khi nhà phân tích Xu Tianchen từ Economist Intelligence Unit lưu ý Nhật Bản vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc về đất hiếm, nguyên liệu quan trọng cho công nghệ và quốc phòng. Một số nhà quan sát dự báo các lĩnh vực như hàng không vũ trụ, ô tô và bán dẫn của Nhật Bản có thể đối mặt với chậm trễ nguồn cung và chi phí gia tăng, mặc dù tác động ban đầu đến khu vực dân sự được cho là hạn chế.
Động thái mới phản ánh xu hướng cạnh tranh chiến lược ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế lớn châu Á, trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực Đông Á tiếp tục biến động và các cường quốc gia tăng sử dụng công cụ thương mại vì mục tiêu địa chính trị.
