Trung Quốc đã chính thức đưa ra quyết định mạnh mẽ, cấm xuất khẩu mặt hàng lưỡng dụng cho 20 công ty và tổ chức Nhật Bản. Động thái này được Bộ Thương mại Trung Quốc công bố vào ngày 24/2/2026, với mục tiêu rõ ràng là "kiềm chế tham vọng tái quân sự hóa và hạt nhân" của Tokyo. Biện pháp này áp dụng ngay lập tức theo Luật Kiểm soát Xuất khẩu của Trung Quốc và các quy định liên quan, nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và lợi ích quốc gia.
Danh sách kiểm soát và các thực thể bị ảnh hưởng
Theo thông báo từ Bộ Thương mại Trung Quốc, 20 thực thể Nhật Bản đã bị đưa vào danh sách bị hạn chế xuất khẩu. Trong số này có một số công ty con của tập đoàn Mitsubishi, Học viện Quốc phòng Nhật Bản và cơ quan thám hiểm vũ trụ của nước này. Các đơn vị Trung Quốc bắt buộc phải ngừng xuất khẩu mặt hàng lưỡng dụng đến các thực thể này, đồng thời cấm mọi tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài chuyển giao, cung cấp mặt hàng lưỡng dụng có nguồn gốc từ Trung Quốc cho họ.
Mặt hàng lưỡng dụng và quy định ngoại lệ
Mặt hàng lưỡng dụng được định nghĩa là những hàng hóa có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Trong những trường hợp ngoại lệ mà việc xuất khẩu được coi là cần thiết, các đơn vị liên quan phải xin phép Bộ Thương mại Trung Quốc. Bộ này cũng bổ sung thêm 20 thực thể khác của Nhật Bản, bao gồm tập đoàn Subaru, vào "danh sách theo dõi". Điều này yêu cầu xem xét chặt chẽ hơn việc xuất khẩu mặt hàng lưỡng dụng do không thể xác minh pháp nhân và mục đích sử dụng cuối cùng.
Lý do và phản ứng từ phía Trung Quốc
Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định các biện pháp này "hoàn toàn hợp pháp, hợp lý và đúng luật". Họ cáo buộc những doanh nghiệp, tổ chức Nhật Bản này giúp tăng cường năng lực quân sự của Nhật Bản, dẫn đến lo ngại về an ninh quốc gia. Tuy nhiên, Bộ này nhấn mạnh rằng các biện pháp chỉ nhắm vào một số ít thực thể và không ảnh hưởng đến hoạt động trao đổi kinh tế và thương mại bình thường giữa hai bên. Các công ty, tổ chức Nhật Bản trung thực và tuân thủ pháp luật được cho là không có gì phải lo lắng.
Cơ hội xóa tên và bối cảnh quan hệ song phương
Các công ty bị đưa vào "danh sách theo dõi" có thể nộp đơn xin xóa tên nếu họ hợp tác với các điều khoản xác minh của Bắc Kinh. Quan hệ Trung - Nhật hiện đang ở mức thấp nhất nhiều năm qua, chủ yếu do phát biểu của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi về vấn đề Đài Loan hồi tháng 11/2025. Bà Takaichi cảnh báo Nhật Bản có thể sẽ tiến hành động thái quân sự nếu đảo Đài Loan bị tấn công, dẫn đến căng thẳng leo thang.
Mặc dù Thủ tướng Nhật Bản sau đó đã xuống giọng nhằm xoa dịu căng thẳng, Trung Quốc không chấp nhận và tiếp tục yêu cầu bà rút lại phát biểu. Trung Quốc cũng tái áp đặt lệnh cấm nhập khẩu hải sản từ Nhật Bản trong tháng đó, nhưng Thủ tướng Nhật Bản đến nay vẫn từ chối rút lại phát biểu. Tháng trước, Trung Quốc đã công bố lệnh cấm xuất khẩu trên diện rộng đối với các mặt hàng lưỡng dụng cho các thực thể thuộc quân đội Nhật Bản.
Tác động đến xuất khẩu và các báo cáo liên quan
Theo Wall Street Journal, hai nhà xuất khẩu tại Trung Quốc tiết lộ rằng Trung Quốc đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu các loại đất hiếm "nặng", vốn hiếm và có giá thành cao, cũng như nam châm công suất lớn chứa nguyên tố này, sang các công ty Nhật Bản. Điều này cho thấy biện pháp kiểm soát không chỉ dừng lại ở mặt hàng lưỡng dụng mà còn mở rộng sang các nguyên liệu chiến lược khác.
Biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc được xem như một phần trong nỗ lực thực hiện nghĩa vụ không phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo vệ an ninh quốc gia. Động thái này diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước ngày càng căng thẳng, với những tranh cãi về vấn đề Đài Loan và các hoạt động quân sự hóa. Các công ty Nhật Bản bị ảnh hưởng sẽ phải đối mặt với thách thức trong việc tiếp cận nguồn cung từ Trung Quốc, có thể tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
