Pháp và EU mở cuộc chiến pháp lý với Shein: Hàng nghìn kiện hàng bị khám xét, án phạt có thể lên 2 tỷ USD
Theo báo cáo từ tờ Financial Times, tháng 11 vừa qua, sân bay Charles de Gaulle ở Paris đã trở thành hiện trường của một cuộc đột kích quy mô lớn, không nhắm vào hàng cấm thông thường mà tập trung vào hàng nghìn kiện hàng mang logo Shein. Dưới sự giám sát của các bộ trưởng Pháp và đội ngũ hải quan hùng hậu, khoảng 300.000 kiện hàng chứa nửa triệu mặt hàng đã bị khám xét kỹ lưỡng.
Kết quả cho thấy một phần tư số hàng hóa này vi phạm các tiêu chuẩn của Pháp hoặc Liên minh châu Âu (EU). Giới truyền thông ước tính án phạt với Shein có thể lên tới 2 tỷ USD, tương đương khoảng 53.000 tỷ đồng. Sự kiện này không đơn thuần là một đợt kiểm tra hành chính, mà được xem như phát súng mở màn cho một cuộc chiến pháp lý toàn diện nhắm vào mô hình kinh doanh đã khuynh đảo thế giới thời trang trong suốt đại dịch.
Lọt vào tầm ngắm pháp lý: Bằng chứng từ cuộc khám xét
Bộ trưởng Ngân sách Pháp Amélie de Montchalin đã nhấn mạnh rằng việc kiểm tra 300.000 kiện hàng là cần thiết để tìm ra bằng chứng về sự không tuân thủ các tiêu chuẩn thuế và an toàn. Bà tuyên bố: “Để chấm dứt một hệ thống không tuân thủ các tiêu chuẩn và luật thuế, chúng ta cần phải có bằng chứng.” Sự việc diễn ra đúng thời điểm Shein mở cửa hàng vật lý đầu tiên tại trung tâm Paris, nơi vừa thu hút dòng người xếp hàng, vừa đối mặt với những cuộc biểu tình với khẩu hiệu “Bảo vệ trẻ em, đừng bảo vệ Shein.”
Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức mở cuộc điều tra nhắm vào Shein với các cáo buộc nghiêm trọng, bao gồm:
- Bán sản phẩm bất hợp pháp, trong đó có các mặt hàng nhạy cảm không phù hợp với trẻ em.
- Thiết kế ứng dụng gây nghiện cho người dùng.
- Thiếu minh bạch trong thuật toán đề xuất sản phẩm.
Nếu bị kết tội, Shein có thể đối mặt với mức phạt khổng lồ lên tới 6% doanh thu toàn cầu, tương đương hơn 2 tỷ USD dựa trên số liệu năm 2024. Đây là một đòn giáng mạnh vào tham vọng phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) của Shein tại Hong Kong hoặc London.
Mô hình kinh doanh siêu hiệu quả và những thách thức pháp lý
Mô hình của nhà sáng lập Shein Xu Yangtian dựa trên một chuỗi cung ứng siêu hiệu quả, kết nối trực tiếp khách hàng phương Tây với các xưởng may tại Trung Quốc. Bằng cách loại bỏ hoàn toàn các bên trung gian, Shein duy trì chi phí và thời gian sản xuất ở mức thấp kỷ lục. Với mạng lưới khoảng 7.000 nhà sản xuất hợp đồng, công ty sử dụng thuật toán để nhận diện xu hướng và đặt hàng theo lô nhỏ (small-batch), giúp giảm thiểu hàng tồn kho nhưng cũng tạo áp lực lớn lên các nhà cung cấp.
Tuy nhiên, thành công này đã kích hoạt làn sóng cạnh tranh từ các đối thủ như Temu (thuộc PDD Holdings). Số liệu từ International Post Corporation cho thấy Temu hiện chiếm gần 1/4 thị phần thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu, trong khi Shein giữ 9%. Hơn nữa, sự bùng nổ của các kiện hàng giá rẻ đã khiến EU nỗ lực ngăn chặn thông qua các biện pháp như Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) và đề xuất thu phí 3 Euro cho mỗi dòng sản phẩm đối với các gói hàng dưới 150 Euro.
Tại Mỹ, tình hình còn khắc nghiệt hơn khi chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump hủy bỏ quy định miễn thuế “de minimis” đối với hàng hóa Trung Quốc, đóng lại kẽ hở cho các gói hàng dưới 800 USD. Chuyên gia Jayant Menon từ Viện Iseas-Yusof Ishak nhận định: “Các cửa hàng nhỏ lẻ tại địa phương đơn giản là không thể cạnh tranh nổi với mức giá mà các nền tảng Trung Quốc đưa ra.”
Chiến lược xoay trục: Shein Xcelerator và những nỗ lực thích ứng
Để thoát khỏi cái mác “thời trang nhanh độc hại” và giảm thiểu rủi ro pháp lý, Shein đang thực hiện chiến lược mang tên Shein Xcelerator. Thay vì chỉ bán hàng của mình, công ty mở cửa chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất cho các nhà bán lẻ và nhà thiết kế bên ngoài. Brittain Ladd, chuyên gia tư vấn chuỗi cung ứng, đánh giá đây là một nước đi lớn, giúp Shein có thể lập luận rằng họ đang mang lại lợi ích hữu hình cho các doanh nghiệp nhỏ tại phương Tây.
Bên cạnh đó, số liệu từ Euromonitor cho thấy thị phần của Shein tại Mỹ đã sụt giảm lần đầu tiên kể từ năm 2021. Để bù đắp, họ đang đổ tiền vào thị trường Nam Mỹ, đặc biệt là Brazil, đồng thời xây dựng các kho hàng địa phương tại châu Âu nhằm tránh các rào cản thuế quan trực tiếp.
Thách thức tương lai: Cân bằng giữa tuân thủ và giá rẻ
Giáo sư Henry Gao từ Đại học Quản lý Singapore nhận định: “Sức hút của Shein đến từ chi phí cực thấp. Việc điều chỉnh để tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe hơn mà vẫn giữ được mức giá đó là một thử thách gần như không tưởng.” Đồng quan điểm, giáo sư Sheng Lu tại Đại học Delaware cho rằng cuộc điều tra không chỉ dừng lại ở sản phẩm, mà còn liên quan đến mô hình kinh doanh và cách tương tác với người tiêu dùng, có thể buộc Shein phải thay đổi đáng kể nền tảng của mình.
Tóm lại, cuộc điều tra của EU không chỉ là về một vài sản phẩm lỗi, mà là lời cảnh báo cho toàn bộ mô hình thương mại điện tử “siêu nhanh, siêu rẻ” đang thống trị thế giới. Shein đứng trước ngã rẽ quan trọng, buộc phải cân nhắc giữa tăng trưởng và tuân thủ pháp luật quốc tế.
