Ngành lương thực thực phẩm TP.HCM: Tăng trưởng mạnh nhưng đối mặt thách thức lớn
Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, đã chia sẻ những thông tin đáng chú ý về hoạt động sản xuất và kinh doanh của ngành này. Nhiều doanh nghiệp đang phải "gồng mình" trước những biến động không ngừng của thị trường, nhưng ngành vẫn thể hiện sức bật đáng kể.
Tăng trưởng ấn tượng giữa khó khăn
Tại buổi họp báo giới thiệu Triển lãm quốc tế nguyên liệu, hương liệu, phụ gia và chế biến thực phẩm-đồ uống (Fi Vietnam 2026), Hiệp hội Lương thực-thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, dù gặp khó khăn về thị trường, quy mô thị trường thực phẩm và đồ uống vẫn tiếp tục mở rộng với tốc độ tăng trưởng giá trị. Chỉ số sản xuất công nghiệp của ngành trong hai tháng đầu năm 2026 đã tăng 13,2%, một con số đáng khích lệ.
Đặc biệt, xuất khẩu quý I năm 2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong vòng sáu năm qua. Điều này cho thấy ngành đang duy trì được nhịp độ tăng trưởng ổn định và có dấu hiệu bứt phá mạnh mẽ, bất chấp những thách thức từ môi trường kinh doanh.
Áp lực chi phí và bài toán giá cả
Theo bà Lý Kim Chi, trên thị trường hiện nay, nhiều nhóm hàng đang bán hòa vốn hoặc thậm chí lỗ khi đưa vào siêu thị. Tuy nhiên, vì ngành này gắn liền với đời sống người dân, các doanh nghiệp buộc phải cố gắng giữ giá trong khả năng có thể, nhờ vào việc chủ động dự trữ nguồn nguyên liệu cho ba đến sáu tháng tiếp theo.
Tuy nhiên, khả năng neo giá này không thể kéo dài nếu chi phí sản xuất tiếp tục tăng cao, đặc biệt khi giá xăng dầu và chi phí vận chuyển quốc tế vẫn phụ thuộc vào các điểm nóng địa chính trị toàn cầu. Bà Chi nhấn mạnh rằng, nếu mặt bằng chi phí không hạ nhiệt, thị trường sẽ buộc phải chấp nhận một mức giá mới, cao hơn, để đảm bảo sự tồn tại của doanh nghiệp.
Chuyển đổi từ quy mô sang chất lượng
Hiệp hội Lương thực-thực phẩm cũng chỉ ra rằng, nếu trước đây lợi thế của ngành lương thực thực phẩm Việt Nam nằm ở chi phí thấp, thì hiện nay nguyên liệu đã trở thành một vấn đề quan trọng hàng đầu. Ngành đang chuyển dịch từ tăng trưởng theo quy mô sang phát triển theo hướng chất lượng và tiêu chuẩn cao.
Trong những năm gần đây, các sản phẩm gắn nhãn "tự nhiên", "ít phụ gia", và "tốt cho sức khỏe" ngày càng chiếm ưu thế trên thị trường. Điều này phản ánh nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng và sự quan tâm lớn của doanh nghiệp đối với vấn đề nguyên liệu, đặc biệt là nguyên liệu sạch và an toàn.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Kim Anh, Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học và công nghệ lương thực-thực phẩm Việt Nam, đồng quan điểm khi nhận định: "Nguyên liệu giờ đây không chỉ là đầu vào sản xuất mà còn quyết định bản sắc và giá trị của sản phẩm."
Tuy nhiên, việc chuyển sang sử dụng nguồn nguyên liệu sạch không hề dễ dàng. Doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều chi phí phát sinh như kiểm soát chất lượng, chứng nhận, và thậm chí thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng. Chưa kể, các tiêu chí mới như sản xuất xanh và giảm phát thải carbon cũng đặt ra áp lực không nhỏ. Ví dụ, đầu tư vào hệ thống điện mặt trời để đạt tiêu chí xanh đòi hỏi vốn lớn, khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khó theo kịp.
Doanh nghiệp trước bài toán tồn tại
Những khó khăn hiện nay đang đặt ra một vấn đề thực tế: thị trường đang trong giai đoạn lựa chọn khắt khe, và chỉ những doanh nghiệp hoạt động bài bản mới có thể trụ vững. Đây được xem là giai đoạn bước ngoặt, khi doanh nghiệp buộc phải chuyển từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng.
Bà Rose Chitanuwat, Giám đốc chuỗi dự án ASEAN của Tập đoàn Informa Markets, đưa ra ví dụ cụ thể: "Việt Nam là cường quốc xuất khẩu gạo nhưng giá trung bình chỉ khoảng 500 USD/tấn. Tương tự, củ nghệ tươi chỉ có giá vài USD/kg, nhưng nếu được chiết xuất thành tinh dầu, giá bán có thể cao gấp hàng trăm lần."
Phó Giáo sư Hoàng Kim Anh cũng cho rằng, áp lực chi phí hiện nay chính là "cú hích" bắt buộc để doanh nghiệp tái cấu trúc và nâng cao năng lực. Thay vì chạy đua về giá rẻ, doanh nghiệp cần tập trung phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tốt cho sức khỏe, và tối ưu hóa công thức sản phẩm để thích ứng với mặt bằng chi phí mới.
Giải pháp và hướng đi tương lai
Hiệp hội Lương thực-thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất hướng đi sống còn là số hóa vùng trồng và vùng nuôi, nhằm chủ động nguồn nguyên liệu nội địa và giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp hiện nay đang thiếu công nghệ và nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Từ thực tế đó, các chuyên gia kiến nghị cần thiết lập cơ chế "đặt hàng" trực tiếp giữa doanh nghiệp và các viện nghiên cứu. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ về thuế và vốn vay với lãi suất thấp, để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ chế biến sâu và nâng cao giá trị sản phẩm.
Triển lãm Fi Vietnam 2026: Cơ hội kết nối
Triển lãm quốc tế nguyên liệu, hương liệu, phụ gia và chế biến thực phẩm-đồ uống (Fi Vietnam 2026) sẽ diễn ra từ ngày 13 đến 15 tháng 5 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện dự kiến quy tụ hơn 300 đơn vị trưng bày và 9.000 khách tham quan chuyên ngành đến từ hơn 40 quốc gia trên thế giới.
Đây được giới thiệu là triển lãm thương mại duy nhất tại Việt Nam chuyên về nguyên liệu thực phẩm và đồ uống, với sự đồng hành của Hiệp hội Lương thực-thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, Hiệp hội Bia-rượu-nước giải khát Việt Nam, và Hội Khoa học và Công nghệ lương thực-thực phẩm Việt Nam. Sự kiện hứa hẹn mang đến nhiều cơ hội kết nối và học hỏi cho các doanh nghiệp trong ngành.
