Máy bay Trung Quốc nằm im tại Nepal: Gánh nặng tài chính và nỗ lực giải quyết bế tắc
Gần 5 năm nay, một đội máy bay do Trung Quốc sản xuất vẫn nằm im lìm tại sân bay Kathmandu, Nepal, biến từ một kỳ vọng phát triển thành một vấn đề nan giải cho hãng hàng không quốc gia Nepal Airlines. Những chiếc máy bay này, từng được xem là bước tiến củng cố đội bay nội địa, giờ đây lại trở thành gánh nặng tài chính khổng lồ, bất chấp mọi nỗ lực của giới chức trong nước.
Khởi đầu từ thỏa thuận viện trợ và mua bán
Câu chuyện bắt nguồn từ hơn một thập kỷ trước. Nepal Airlines tiếp nhận chiếc máy bay MA-60 đầu tiên từ Trung Quốc vào ngày 27/4/2014, tiếp theo là chiếc Y-12E vào ngày 14/11 cùng năm, cả hai đều là hàng viện trợ. Trong những năm tiếp theo, hãng đã mở rộng đội bay bằng cách mua thêm một chiếc MA-60 vào tháng 1/2017, một chiếc Y-12E vào tháng 2 cùng năm, và hai chiếc nữa vào cuối tháng 2/2018.
Thương vụ này được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa trợ cấp và cho vay từ Trung Quốc, với tổng giá trị 408 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 6,67 tỷ rupee (1,17 nghìn tỷ VNĐ) vào thời điểm đó. Trong đó, 180 triệu nhân dân tệ là trợ cấp, và 228 triệu nhân dân tệ là khoản vay ưu đãi. Theo các điều khoản cho vay, Bộ Tài chính Nepal, đơn vị sở hữu máy bay cho đến khi khoản vay được trả hết, sẽ trả lãi suất hàng năm 1,5% cộng phí dịch vụ, và đổi lại, bộ này tính lãi suất 1,75% cho Nepal Airlines.
Ban đầu, gánh nặng tài chính được giảm nhẹ nhờ thời gian ân hạn 7 năm, trong đó Nepal Airlines không bị bắt buộc phải trả nợ. Thời gian ân hạn kết thúc vào tháng 3/2021, nhưng đến lúc đó, các máy bay đã bắt đầu ngừng hoạt động.
Những thách thức vận hành và quyết định đình chỉ
Những thách thức về vận hành xuất hiện ngay từ đầu. Nepal Airlines đối mặt với tình trạng thiếu phi công được đào tạo bài bản để vận hành máy bay Trung Quốc. Phụ tùng thay thế không dễ kiếm và giá rất cao, phí bảo hiểm cũng đắt đỏ, trong khi nhu cầu thị trường đối với loại máy bay này không lớn. Việc đào tạo phi công và kỹ sư lại tốn kém thêm.
Trước những khó khăn ngày càng gia tăng, hội đồng quản trị Nepal Airlines quyết định đình chỉ hoạt động toàn bộ đội máy bay Trung Quốc vào ngày 29/6/2020. Kể từ đó, các máy bay vẫn nằm im tại chỗ và dần xuống cấp do ảnh hưởng của thời tiết.
Nỗ lực giải quyết liên tục thất bại
Những nỗ lực tìm cách giải quyết vấn đề liên tục thất bại. Vào tháng 9/2022, Nepal Airlines thông báo công khai tìm khách thuê máy bay nhưng không nhận được phản hồi nào. Sau đó, những nỗ lực để bán máy bay cũng gặp phải số phận tương tự: sự im lặng từ thị trường.
Hãng hàng không sau đó đã chuyển sang các kênh ngoại giao. Vào tháng 12/2024, CEO lúc bấy giờ là Yubaraj Adhikari đã nêu vấn đề này với Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), nhà cung cấp máy bay. Ông đề xuất AVIC nhận lại máy bay như một động thái thiện chí, xét đến mối quan hệ song phương thân thiết giữa Nepal và Trung Quốc, đồng thời đề nghị phối hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho việc bán máy bay.
Tuy nhiên, đề xuất này đã gặp phải những khó khăn, bắt nguồn từ thỏa thuận ban đầu. Đại diện AVIC làm rõ rằng theo thỏa thuận liên chính phủ, các máy bay này trước tiên được chuyển giao cho chính phủ Trung Quốc trước khi bàn giao cho Nepal Airlines. Do đó, bất kỳ quyết định nào về việc bán chúng đều cần sự chấp thuận từ Bắc Kinh.
Mặc dù AVIC từ chối chấp thuận ngay lập tức việc bán máy bay, nhưng họ vẫn đưa ra một số hỗ trợ nhỏ. Công ty cho biết họ có thể giúp xác định các nhà khai thác tiềm năng, đồng thời cho biết một số máy bay Y-12E vẫn đang được sử dụng tại Trung Quốc. Họ cũng gợi ý các tổ chức trong nước như Quân đội Nepal hoặc Cục Hàng không Dân dụng Nepal có thể xem xét việc triển khai loại máy bay này.
Leo thang lên cấp chính phủ và chỉ đạo mới
Do không có giải pháp rõ ràng, vấn đề đã leo thang lên các cấp chính phủ cao hơn. Trong một diễn biến mới đây, Bộ trưởng Tài chính Nepal đã chỉ đạo Nepal Airlines xem xét khả năng đưa máy bay trở lại hoạt động. Các quan chức cho biết, chính phủ Trung Quốc không thoải mái với việc cho phép bán các máy bay được mua theo thỏa thuận giữa chính phủ hai nước.
Chỉ thị này thực chất đã đẩy hãng hàng không trở lại vạch xuất phát, bởi việc khôi phục đội bay không phải là một nhiệm vụ đơn giản. Theo hãng hàng không, việc này sẽ đòi hỏi khoản đầu tư hơn 2 tỷ rupee (hơn 350 tỷ VNĐ). Hãng sẽ cần phải tuyển dụng các phi công và đào tạo các cơ trưởng mới, một quá trình có thể mất nhiều năm, chưa kể việc đảm bảo nguồn cung phụ tùng thay thế ổn định vẫn là một thách thức lớn.
Thiệt hại tài chính ngày càng trầm trọng
Trong khi đó, thời gian đang khiến những chiếc máy bay xuống cấp trầm trọng. Giá trị của chúng đã giảm mạnh. Năm 2023, một cuộc thẩm định độc lập của một công ty Mỹ ước tính toàn bộ phi đội chỉ đáng giá 220 triệu rupee (gần 40 tỷ VNĐ) – một phần nhỏ so với chi phí ban đầu.
Nepal Airlines tiếp tục chật vật với khoản nợ vượt 50 tỷ rupee (8,8 nghìn tỷ VNĐ), và việc đội bay Trung Quốc bị đình chỉ hoạt động càng làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng. Các khoản vay mà chính phủ Nepal nhận để mua những máy bay này vẫn tiếp tục phát sinh lãi. Chỉ riêng trong năm qua, gánh nặng lãi suất liên quan đến các máy bay MA-60 và Y-12E đã khiến tổng nợ phải trả tăng thêm hơn 681 triệu rupee (120 tỷ VNĐ).
Thiệt hại về tài chính không dừng lại ở đó. Ngay cả khi không hoạt động, máy bay vẫn cần được bảo trì. Chi phí bảo hiểm, đậu máy bay, bảo dưỡng động cơ và sửa đổi hướng dẫn sử dụng tiêu tốn của hãng gần 200 triệu rupee (35 tỷ VNĐ) mỗi năm. Trong đó, khoảng 115 triệu rupee được chi cho máy bay MA-60 và 85 triệu rupee cho máy bay Y-12E nhỏ hơn, theo báo cáo của Văn phòng Tổng Kiểm toán Nepal.
Sự thất vọng ngày càng gia tăng
Tại Nepal Airlines, sự thất vọng ngày càng gia tăng. Một quan chức cấp cao giấu tên của hãng cho biết: “Chúng tôi đã cố gắng bán hoặc cho thuê máy bay từ năm 2022, nhưng không ai quan tâm.” Tình hình này cho thấy một bế tắc kéo dài, với những chiếc máy bay Trung Quốc vẫn nằm im tại Kathmandu, tiếp tục gây ra gánh nặng tài chính và vận hành cho Nepal Airlines, trong khi các giải pháp khả thi vẫn còn mờ mịt.
