Ngày 12/6, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đã tổ chức Hội thảo “Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới”. Sự kiện thu hút sự tham gia của các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu và chuyên gia thương mại quốc tế.
FTA thế hệ mới mở ra không gian tăng trưởng mới
Phát biểu khai mạc, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho biết Trung Đông và Nam Á từ lâu được đánh giá là thị trường giàu tiềm năng. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn 2024-2026, tiềm năng này mới thực sự được hiện thực hóa nhờ các bước tiến về thể chế thương mại. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Israel (VIFTA) có hiệu lực từ cuối năm 2024 và triển khai từ đầu năm 2026. Đặc biệt, Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực từ ngày 3/2/2026, trở thành FTA đầu tiên của Việt Nam với một quốc gia vùng Vịnh. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán FTA với GCC và nâng cấp AITIGA được kỳ vọng mở rộng dư địa thị trường.
Ông Hải nhấn mạnh, lần đầu tiên hàng hóa Việt Nam có cơ hội tiếp cận thị trường UAE với thuế quan ưu đãi sâu rộng, mở ra cánh cửa vào Trung Đông với hơn 400 triệu dân và GDP vượt 4.000 tỷ USD. Theo CEPA, UAE sẽ xóa bỏ thuế quan với gần 95% số dòng thuế hàng hóa Việt Nam. UAE không chỉ là thị trường tiêu dùng lớn mà còn là trung tâm trung chuyển hàng hóa kết nối Trung Đông, châu Phi và Nam Á.
Yêu cầu kỹ thuật và quy tắc xuất xứ
Các chuyên gia cho rằng ưu đãi thuế quan chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật khắt khe. Đối với CEPA, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định xuất xứ theo Thông tư số 24/2026/TT-BCT, nhiều sản phẩm phải đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc tỷ lệ giá trị khu vực tối thiểu 35% và có giấy chứng nhận xuất xứ hợp lệ.
Ông Trần Thanh Hải lưu ý, đây là vấn đề tưởng đơn giản nhưng nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn. “Đàm phán FTA mới chỉ là bước khởi đầu. Hiệu quả thực sự phụ thuộc vào khả năng tận dụng của doanh nghiệp, đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản từ sản xuất, truy xuất nguồn gốc đến đáp ứng tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu.”
Halal trở thành “tấm hộ chiếu” bắt buộc
Chứng nhận Halal là nội dung được quan tâm. Khu vực Trung Đông và Nam Á là trung tâm thị trường Halal toàn cầu với quy mô tiêu dùng vượt 2.700 tỷ USD năm 2024, tăng 8-9% mỗi năm. Dù có lợi thế về nông sản và thực phẩm, xuất khẩu nông, thủy sản Halal của Việt Nam sang Trung Đông mới đạt khoảng 700 triệu USD, còn khiêm tốn.
Tại UAE, chứng nhận Halal là điều kiện bắt buộc để sản phẩm lưu thông. Sản phẩm không có chứng nhận Halal được UAE công nhận sẽ không được thông quan. Nhiều quốc gia khác như Saudi Arabia, Indonesia, Malaysia cũng áp dụng hệ thống chứng nhận Halal riêng với quy trình nghiêm ngặt. Việt Nam đang hoàn thiện hệ sinh thái Halal quốc gia qua Đề án phát triển ngành Halal đến 2030, thành lập Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về Halal.
Gia vị Việt Nam khẳng định vị thế
Hồ tiêu và gia vị được đánh giá có nhiều dư địa tăng trưởng tại Trung Đông và Nam Á. Năm 2025, xuất khẩu hồ tiêu và gia vị đạt hơn 2,1 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt trên 982 triệu USD, tăng 9,5% so với cùng kỳ. Việt Nam chiếm khoảng 60% lượng hồ tiêu nhập khẩu của Trung Đông và cung cấp tới 90% nhu cầu quế tại Nam Á, đặc biệt là Ấn Độ và Bangladesh.
Với hơn 111.000 ha hồ tiêu, 200.000 ha quế, gần 200 doanh nghiệp xuất khẩu, Việt Nam là trung tâm cung ứng gia vị hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu còn thấp. Nâng cao giá trị gia tăng, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn Halal sẽ là yếu tố quyết định mở rộng thị phần.
Biến động địa chính trị và khuyến nghị
Các doanh nghiệp cần theo dõi sát biến động địa chính trị tại Trung Đông. Năm 2025, UAE ghi nhận tổng kim ngạch thương mại phi dầu khí đạt hơn 1.030 tỷ USD, tăng gần 25%, trong đó tái xuất đạt 267 tỷ USD, khẳng định vai trò trung tâm logistics. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị từ đầu năm 2026 làm tăng chi phí bảo hiểm hàng hải, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng chuỗi cung ứng.
Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa tuyến vận tải, sử dụng linh hoạt cảng trung chuyển, tăng cường thanh toán bằng L/C, xây dựng mạng lưới phân phối và kho hàng tại UAE để tận dụng vai trò logistics của quốc gia này.
Trung Đông và Nam Á đang mở cửa mạnh mẽ nhờ các FTA thế hệ mới. Đây là thời điểm để doanh nghiệp chuyển từ tư duy xuất khẩu ngắn hạn sang chiến lược hiện diện lâu dài, khai thác lợi thế từ hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao vị thế hàng Việt trên thị trường tiềm năng.
