Chính sách thuế mới của Mỹ: Cơ hội và thách thức đan xen với doanh nghiệp Việt
Việc chính quyền Mỹ chuyển sang áp thuế bổ sung 15% trong 150 ngày, đồng thời kích hoạt các công cụ điều tra thương mại, đang đặt doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước một giai đoạn biến động khó lường. Động thái này diễn ra ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ quyền áp thuế quan theo Đạo luật quyền lực kinh tế khẩn cấp (IEEPA), vốn là cơ sở pháp lý chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để đánh thuế đối ứng.
Giảm áp lực thuế cao: Tín hiệu tích cực ngắn hạn
Trao đổi với phóng viên, đại diện Vụ Thị trường nước ngoài thuộc Bộ Công Thương nhận định, việc Tòa án Mỹ hủy cơ chế thuế đối ứng giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tạm thời tránh được cú sốc thuế cao 20% bị áp trong năm 2025. Điều này mang lại hiệu ứng tích cực, giúp giảm bớt áp lực đơn hàng và chi phí trong ngắn hạn, tạo tâm lý lạc quan cho cộng đồng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, động thái chuyển sang áp thuế bổ sung 15% trong 150 ngày theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974, cùng với việc mở rộng dư địa điều tra theo Điều 232 và 301, cho thấy rủi ro thương mại với hàng hóa Việt Nam không hề giảm mà đang bước sang một pha mới, phức tạp và khó dự đoán hơn. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với nhóm hàng có kim ngạch lớn, dễ bị nghi ngờ về xuất xứ hoặc hành vi lẩn tránh thuế.
Nguy cơ điều tra gia tăng: Doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), chia sẻ rằng nhiều doanh nghiệp gỗ đã có đơn hàng tương đối ổn định từ quý 2/2026, phản ánh tín hiệu phục hồi bước đầu của thị trường Mỹ. Việc giảm áp lực thuế sẽ củng cố xu hướng phục hồi này, cho phép doanh nghiệp duy trì kế hoạch sản xuất và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
Tuy nhiên, ông Mẫn cảnh báo rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng các cuộc điều tra theo Điều 232 có thể kéo theo mức thuế bổ sung cao hơn trong tương lai. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động nhập nguồn gỗ nguyên liệu từ Mỹ, duy trì hệ thống truy xuất nguồn gốc liên tục, quản lý chặt chẽ chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại. "Việc tăng tỷ lệ nội địa hóa, cải thiện năng suất và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và duy trì tăng trưởng bền vững, bất kể môi trường chính sách thay đổi như thế nào", ông Mẫn nhấn mạnh.
Ngành thủy sản: Lợi thế từ giảm thuế nhưng cảnh giác với điều tra
Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng nhìn nhận, việc Mỹ chuyển từ cơ chế thuế đối ứng sang áp thuế bổ sung tạm thời 15% theo Điều 122 giúp mức độ "sốc thuế" với hàng thủy sản Việt Nam hạ nhiệt đáng kể so với trước đó. Đặc biệt, với mặt hàng tôm, trong bối cảnh Mỹ vừa công bố kết quả cuối cùng kỳ rà soát hành chính chống bán phá giá lần thứ 19 (POR19) theo hướng giảm thuế, nhiều doanh nghiệp thủy sản sẽ giảm đáng kể chi phí khi tiếp cận thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, VASEP đánh giá việc giảm thuế chống bán phá giá và hạ nhiệt thuế quan tổng thể không đồng nghĩa với rủi ro thương mại suy giảm. Ngược lại, khi chính quyền Mỹ mở rộng điều tra theo Điều 232 và 301, nguy cơ các mặt hàng thủy sản, trong đó có tôm, tiếp tục bị "soi" về nguồn gốc nguyên liệu, chuỗi cung ứng, trợ cấp và tiêu chuẩn môi trường lao động là hiện hữu.
Với đặc thù chuỗi giá trị thủy sản phụ thuộc lớn vào vùng nuôi, con giống, thức ăn và truy xuất nguồn gốc, chỉ cần một mắt xích không đạt chuẩn cũng có thể trở thành điểm yếu trong các cuộc điều tra thương mại. Do đó, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần tận dụng tốt giai đoạn này để:
- Chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc
- Minh bạch hóa chi phí sản xuất
- Nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước
- Giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào có rủi ro về xuất xứ
Xuất khẩu sang Mỹ vẫn tăng trưởng mạnh bất chấp thách thức
Theo số liệu từ Cục Hải quan, năm 2025, xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ bất chấp sức ép thuế quan. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này ước đạt khoảng 153,1-153,2 tỷ USD, tăng hơn 28% so với năm 2024 và chiếm khoảng 32,2% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Điều này khẳng định vị thế của Mỹ như thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Các mặt hàng chiếm tỷ trọng cao trong kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ bao gồm:
- Điện tử tiêu dùng và linh kiện
- Dệt may
- Đồ gỗ
- Giày dép
- Nông sản các loại
Trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ ngày càng khó đoán và có xu hướng đánh thuế có chọn lọc, doanh nghiệp Việt Nam không nên chủ quan với những tín hiệu giảm thuế ngắn hạn. Thay vào đó, cần coi 150 ngày tới như một khoảng thời gian đệm quý giá để rà soát kỹ lưỡng xuất xứ hàng hóa, minh bạch hóa chuỗi cung ứng, củng cố năng lực tuân thủ và chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản ứng phó với những cuộc điều tra thương mại có thể xảy ra trong tương lai.
