Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình quốc tế hóa nhân dân tệ (RMB) nhằm củng cố vị thế trong nền kinh tế toàn cầu. Cuối tháng 6 vừa qua, tại Diễn đàn Lục Gia Thủy thường niên – hội nghị chính sách tài chính hàng đầu Trung Quốc, các quan chức đã công bố loạt biện pháp mở rộng vai trò của RMB ở nước ngoài, đẩy mạnh Thượng Hải trở thành trung tâm tài chính quốc tế (IFC), tạo cơ sở thanh khoản mới cho ngân hàng trung ương nước ngoài và nhà đầu tư, mở rộng giao dịch RMB xuyên biên giới, đồng thời mở cửa hơn nữa lĩnh vực tài chính cho đầu tư nước ngoài.
Đề xuất Thượng Hải vượt qua Hồng Kông
Theo tờ South China Morning Post, ông Lưu Hiểu Xuân, Phó giám đốc Viện Tài chính Thượng Hải, phát biểu tại diễn đàn: “Trung Quốc có Hồng Kông là một IFC trưởng thành với sự linh hoạt để đáp ứng thay đổi thị trường, nhưng điều đó không đủ để đáp ứng nhu cầu đặc biệt của việc mở rộng ra nước ngoài của các công ty Trung Quốc. Thượng Hải cần phải đóng vai trò như vậy”.
Ông Lưu đề xuất xây dựng dịch vụ pháp lý, điều phối an ninh và cơ sở hạ tầng tài chính địa phương như nền tảng ngân quỹ doanh nghiệp. Theo đó, Hồng Kông đóng vai trò cửa ngõ thị trường vốn, trong khi Thượng Hải xử lý hỗ trợ hoạt động ở các khu vực pháp lý rủi ro cao hơn. Thượng Hải hướng đến trở thành trung tâm gây quỹ và đầu tư cho các công ty Trung Quốc mở rộng ra nước ngoài, giúp họ huy động vốn vay, phát hành trái phiếu, chứng khoán đảm bảo bằng tài sản, niêm yết cổ phiếu, đầu tư tài sản tài chính và tham gia giao dịch.
Chiến lược lâu dài
Đề xuất trên không chỉ là ý kiến cá nhân của ông Lưu. Hồi tháng 3, Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc (Quốc hội) Trung Quốc đã thông qua Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, nêu rõ mục tiêu xây dựng nước này thành cường quốc tài chính. Kế hoạch không còn xem tài chính là chức năng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, mà hướng đến tài chính như công cụ chiến lược của năng lực công nghệ. Trong chiến lược này, việc quốc tế hóa RMB đóng vai trò then chốt.
Gần 80 năm qua, Mỹ có nhiều lợi thế nhờ vai trò trung tâm của USD trong hệ thống tài chính toàn cầu, giúp nước này có các công cụ quản lý nhà nước mà các cường quốc trước đây khó tưởng tượng. Mỹ có thể áp đặt trừng phạt, hạn chế tiếp cận thanh toán bù trừ bằng USD, định hình tiêu chuẩn tuân thủ quốc tế, ảnh hưởng dòng vốn và tận dụng vị trí trong cấu trúc tài chính thế giới để thúc đẩy mục tiêu an ninh quốc gia. Trung Quốc hiểu rõ thực tế này và luôn muốn thay đổi.
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Bắc Kinh khởi động các chương trình thanh toán thương mại bằng RMB, thành lập trung tâm thanh toán bù trừ ở nước ngoài, mở rộng thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, phát triển cơ sở hạ tầng thanh toán thay thế và dần mở cửa thị trường vốn. Bắc Kinh ký thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với hàng chục ngân hàng trung ương, cho phép đối tác thương mại tiếp cận RMB mà không cần qua hệ thống dựa trên USD.
Năm 2015, Trung Quốc ra mắt Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới CIPS như giải pháp thay thế SWIFT. Nước này cũng đạt nhiều thỏa thuận giao dịch tiền tệ trực tiếp với các nước, đặc biệt với các thành viên BRICS.
Cơ hội từ địa chính trị
Những diễn biến địa chính trị gần đây mở ra thêm cơ hội cho Bắc Kinh. Do chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine, các ngân hàng Nga bị loại khỏi SWIFT. Sau đó, số lượng tổ chức trực tiếp tham gia CIPS tăng gần gấp ba, từ 75 lên gần 200, theo dữ liệu của chính phủ Trung Quốc.
Giữa cuộc chiến Iran gần đây, ít nhất 2 tàu đã sử dụng RMB để thanh toán phí qua eo biển Hormuz cho Tehran. Dữ liệu từ Hội đồng Đại Tây Dương cho thấy chỉ trong tháng 3.2026, các khoản thanh toán mua dầu của Iran thực hiện qua mạng lưới tài chính Trung Quốc tăng 50%. Nhờ đó, dòng tiền chảy qua hệ thống tài chính Trung Quốc tăng vọt kể từ khi cuộc chiến ở Iran buộc đóng cửa eo biển Hormuz. Từ tháng 2 đến tháng 3, các khoản thanh toán trung bình hằng ngày qua hệ thống tài chính Trung Quốc tăng từ 86 tỉ USD lên hơn 131 tỉ USD, quy mô giao dịch trung bình tăng hơn 8%.
Dù chưa thể soán ngôi USD trong thời gian tới, nhưng RMB ngày càng khẳng định vai trò lớn hơn trên trường quốc tế.
