Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra thách thức lớn về huy động vốn
Mục tiêu tăng trưởng GDP đạt hai con số, cụ thể là bình quân 10% mỗi năm trong giai đoạn từ 2026 đến 2030, đang đặt ra một bài toán phức tạp cho nền kinh tế Việt Nam. Bài toán này không chỉ đòi hỏi việc huy động và phân bổ nguồn lực ở quy mô chưa từng có, mà còn phải đảm bảo giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Điều này yêu cầu một trục điều hành xuyên suốt, với sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa – được xem như “đòn bẩy kép” cho mục tiêu tăng trưởng cao.
Nhu cầu vốn khổng lồ và thách thức từ cấu trúc tài chính
Theo các tính toán, để đạt được tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Con số này gấp hơn hai lần so với giai đoạn trước, khi tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong 5 năm qua chỉ đạt khoảng 17 triệu tỷ đồng. Tiến sĩ Đào Minh Tú, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thẳng thắn nhận định: “Bài toán vốn cho giai đoạn tới là rất lớn, không chỉ ở quy mô mà còn ở khả năng huy động và phân bổ hiệu quả.”
Một thách thức lớn hiện nay là cấu trúc hệ thống tài chính vẫn phụ thuộc nặng nề vào tín dụng ngân hàng. Tín dụng hiện chiếm hơn 50% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, với tổng dư nợ gần 19 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, nguồn vốn ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn, trong khi nhu cầu đầu tư lại tập trung vào các dự án hạ tầng, năng lượng và công nghiệp có thời gian thu hồi vốn dài. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở việc thiếu hụt nguồn vốn trung và dài hạn, khiến nền kinh tế phụ thuộc quá mức vào hệ thống ngân hàng.
Vai trò của chính sách tài khóa và tiền tệ trong dẫn dắt tăng trưởng
Trong bối cảnh này, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cần phối hợp nhịp nhàng để tạo ra hiệu ứng cộng hưởng. Nếu chính sách tiền tệ giữ vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, thì chính sách tài khóa sẽ đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà khẳng định: “Chính sách tiền tệ sẽ được điều hành linh hoạt, chủ động, nhưng phải bảo đảm kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống.” Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong điều hành, với hệ thống ngân hàng sẵn sàng cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế và tiếp tục tiết giảm chi phí để giảm lãi suất cho vay.
Chính sách tài khóa, mặt khác, cần chuyển từ vai trò hỗ trợ sang vai trò chủ động dẫn dắt thông qua đầu tư công, đặc biệt là các dự án hạ tầng chiến lược. Những dự án này có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 cho thấy, mặc dù có sự phối hợp giữa chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tiền tệ linh hoạt, mức tăng trưởng chỉ đạt khoảng 8,2%, vẫn còn khoảng cách so với mục tiêu hai con số.
Những rào cản và giải pháp cho “đòn bẩy kép”
Các chuyên gia chỉ ra một số nguyên nhân cản trở “đòn bẩy kép” phát huy hiệu quả tối đa. Đầu tiên là độ trễ chính sách và sự thiếu đồng bộ trong thiết kế công cụ. Tài khóa mở rộng nhưng giải ngân chậm, trong khi tiền tệ nới lỏng lại bị “kẹt” trong hệ thống ngân hàng do cầu tín dụng yếu. Thứ hai là hiệu quả phân bổ nguồn lực còn hạn chế, thể hiện qua hệ số ICOR cao ở khu vực công, phản ánh tình trạng đầu tư chưa tạo ra giá trị tương xứng.
Quan trọng hơn, mô hình tăng trưởng hiện tại vẫn dựa nhiều vào vốn và lao động giá rẻ, trong khi động lực từ năng suất – yếu tố quyết định tăng trưởng dài hạn – lại chưa được cải thiện rõ rệt. Do đó, nếu không có sự cấu trúc lại chính sách một cách căn bản, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được một cách thực chất.
Phối hợp chính sách theo nguyên tắc “cân bằng động”
Thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Ổn định kinh tế vĩ mô là trụ cột, và điều hành chính sách phải có sự phối hợp chặt chẽ.” Thực tế cho thấy, nếu thiếu sự phối hợp, các chính sách có thể triệt tiêu lẫn nhau. Ngược lại, khi được vận hành đồng bộ, hiệu ứng cộng hưởng sẽ rất lớn. Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), cho biết sự phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách đóng vai trò rất quan trọng.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc lựa chọn nới lỏng hay thắt chặt, mà là thiết kế cơ chế phối hợp chính sách theo trạng thái “cân bằng động”. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt phân tích: “Tài khóa đóng vai trò kích thích tổng cầu và tổng cung, trong khi tiền tệ bảo đảm ổn định giá cả và thanh khoản. Nếu một chính sách đi quá xa mà không có sự điều chỉnh của chính sách còn lại, sẽ dễ dẫn đến rủi ro như lạm phát hoặc lãi suất cao.”
Có thể thấy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, Việt Nam không thể tiếp tục với tư duy và cách làm cũ. Ở tầm chiến lược, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể đạt được nếu chỉ dựa vào mở rộng chính sách. Như nhiều chuyên gia lưu ý, đây phải là tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Do đó, phối hợp chính sách tiền tệ-tài khóa không chỉ là câu chuyện kỹ thuật điều hành, mà là một phần của quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Sự chuyển đổi trong điều hành chính sách, cùng với cải cách thể chế mạnh mẽ, sẽ là chìa khóa để khơi thông nguồn lực và đưa nền kinh tế bước vào một giai đoạn phát triển mới.
