Tín dụng xanh tại Việt Nam đã tăng trưởng ấn tượng, nhưng dòng vốn này vẫn chưa thực sự chạm tới các hộ gia đình. Theo các chuyên gia của Đại học RMIT Việt Nam, nếu được thúc đẩy đúng hướng, tài chính bán lẻ xanh không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho người dân mà còn góp phần thay đổi hành vi tiêu dùng, đầu tư và sử dụng năng lượng theo hướng bền vững hơn.
Tín dụng xanh tăng mạnh nhưng người dân vẫn đứng ngoài cuộc
Tài chính bán lẻ xanh được hiểu là các sản phẩm tài chính dành cho khách hàng cá nhân có gắn với mục tiêu môi trường và phát triển bền vững. Phân khúc này bao gồm nhiều sản phẩm như cho vay mua nhà xanh, vay lắp điện mặt trời, vay mua ô tô thân thiện môi trường, bảo hiểm, thẻ tín dụng, trái phiếu xanh dành cho nhà đầu tư cá nhân cũng như các giải pháp fintech giúp theo dõi lượng phát thải carbon hoặc khuyến khích lối sống xanh.
Theo Tiến sĩ Fiza Qureshi, giảng viên cấp cao ngành Tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam, tài chính bán lẻ xanh đang trở thành một cơ chế quan trọng để thúc đẩy tài chính bền vững trên quy mô lớn. Động lực đến từ sự hoàn thiện dần của khung pháp lý, tiến bộ công nghệ và sự thay đổi trong nhu cầu của người tiêu dùng.
Các khuôn khổ toàn cầu như Hiệp định Paris và các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc đã thúc đẩy các tổ chức tài chính tích hợp các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào nhiều sản phẩm bán lẻ hơn. Đồng thời, trí tuệ nhân tạo, blockchain và nền tảng tài chính di động cũng góp phần giảm chi phí giao dịch và hạ thấp rào cản tiếp cận, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi.
Tại Việt Nam, tín dụng xanh đã tăng trưởng nhanh trong nhiều năm qua. Theo Tiến sĩ Đào Lê Trang Anh, đến cuối năm 2025, quy mô tín dụng xanh đạt khoảng 780.000 tỷ đồng và duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20% mỗi năm kể từ năm 2017.
Tuy nhiên, dòng vốn này chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, công trình xanh và giao thông xanh. Trong khi đó, sự tham gia của khách hàng cá nhân vẫn còn khá hạn chế. Điều này cho thấy nguồn vốn xanh hiện vẫn chủ yếu gắn với các dự án quy mô lớn, thay vì lan tỏa đến các hộ gia đình.
Chính sách mở đường nhưng thị trường vẫn còn nhiều khoảng trống
Theo các chuyên gia, tài chính bán lẻ xanh tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển. Một số ngân hàng đã giới thiệu sản phẩm hướng đến người tiêu dùng như khoản vay lắp đặt điện mặt trời áp mái hoặc vay mua nhà xanh. Tuy nhiên, số lượng sản phẩm vẫn chưa phong phú như tại các thị trường phát triển.
Bên cạnh đó, mức độ hiểu biết của người tiêu dùng về tài chính xanh còn hạn chế, trong khi hệ sinh thái hỗ trợ cũng chưa hoàn thiện. Đây là những yếu tố khiến thị trường chưa thể mở rộng nhanh dù nhu cầu về các giải pháp tài chính bền vững ngày càng tăng.
Ở chiều chính sách, môi trường pháp lý đang có nhiều tín hiệu tích cực. Việt Nam đang xây dựng Danh mục xanh quốc gia, đồng thời Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn về tín dụng xanh.
Đáng chú ý, trong năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã trình dự thảo nghị định hướng dẫn chính sách hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh thực hiện các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn hoặc áp dụng tiêu chuẩn ESG. Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng các sản phẩm tài chính xanh đến khu vực bán lẻ trong thời gian tới.
Theo Tiến sĩ Trang Anh, nếu không thu hẹp khoảng cách giữa nguồn cung sản phẩm và nhu cầu của người tiêu dùng, tài chính xanh sẽ khó lan tỏa đến quy mô hộ gia đình, nơi có thể tạo ra tác động lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy người tiêu dùng là mắt xích quyết định
Theo Tiến sĩ Fiza Qureshi, tài chính bán lẻ xanh hiện vẫn chưa phát triển đồng đều trên toàn cầu. Thành công chỉ xuất hiện ở những thị trường kết hợp hiệu quả giữa khung pháp lý, thiết kế sản phẩm và hệ thống phân phối.
Tại Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, các quy định và tiêu chuẩn công bố thông tin đã tạo điều kiện để trái phiếu xanh và nhiều sản phẩm tài chính bền vững phát triển mạnh. Ireland cũng là một ví dụ khi các khoản vay thế chấp xanh nhanh chóng thu hút nhóm khách hàng mua nhà lần đầu có thu nhập cao.
Ở các nền kinh tế đang phát triển, Bangladesh xây dựng hệ sinh thái tương đối toàn diện với sự tham gia của thị trường chứng khoán, bảo hiểm, tín dụng và trái phiếu xanh nhờ vai trò dẫn dắt của chính sách và ngân hàng trung ương.
Trong khi đó, kinh nghiệm từ Nhật Bản và Ấn Độ cho thấy người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến lợi ích môi trường mà còn cân nhắc lợi nhuận tài chính, tính minh bạch và mức độ tin cậy của sản phẩm. Những lo ngại về hiện tượng "tẩy xanh" vẫn là một rào cản đáng kể đối với quyết định tham gia.
Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của công nghệ tài chính. Các nền tảng số như Ant Forest của Alipay tại Trung Quốc cho thấy việc kết hợp trò chơi hóa, cơ chế thưởng và phản hồi theo thời gian thực có thể thúc đẩy người dùng thay đổi hành vi theo hướng thân thiện với môi trường.
Từ những kinh nghiệm này, Tiến sĩ Trang Anh cho rằng Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là sớm hoàn thiện Danh mục xanh quốc gia và xây dựng tiêu chuẩn minh bạch cho các sản phẩm tài chính xanh. Tiếp đó là mở rộng các ưu đãi tài chính như hỗ trợ lãi suất, hoàn thuế hoặc khoản vay ưu đãi dành cho điện mặt trời áp mái, nhà ở xanh và thiết bị tiết kiệm năng lượng.
Song song với đó, chính sách cần khuyến khích các tổ chức tài chính phát triển thêm sản phẩm mới, đồng thời đẩy mạnh giáo dục tài chính để người dân hiểu rõ lợi ích của tài chính xanh. “Thu hẹp khoảng cách cung - cầu sẽ rất quan trọng để mở rộng tài chính xanh đến người tiêu dùng”, Tiến sĩ Trang Anh kết luận.
