Giới chuyên gia cho rằng, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô không thể chỉ dựa vào các công cụ tiền tệ truyền thống mà đòi hỏi sự phối hợp sâu hơn giữa chính sách tài khóa, cải cách cấu trúc và nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 tăng 0,84% so với tháng trước, tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3,31% so với cuối năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là do giá gas trong nước tăng theo diễn biến giá nhiên liệu thế giới, cùng với giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và vật liệu xây dựng tăng do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận chuyển leo thang.
Nguy cơ lạm phát vượt mục tiêu
Mặc dù CPI bình quân bốn tháng đầu năm vẫn ở mức 3,99%, nằm trong ngưỡng mục tiêu kiểm soát của Chính phủ (4,5-5%), nhưng lạm phát theo tháng đã cho thấy áp lực giá tăng đáng kể do giá năng lượng tăng và những tác động lan tỏa sang chi phí vận chuyển, sản xuất và giá đầu vào. Là quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng, giá xăng dầu nội địa Việt Nam sẽ chịu áp lực đáng kể khi giá dầu trên thị trường thế giới tăng cao.
Tại báo cáo “Đánh giá lạm phát tháng 4/2026 và dự báo cả năm 2026”, Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cho rằng, trong kịch bản cơ sở với xác suất khoảng 70%, giá dầu Brent bình quân năm 2026 sẽ dao động quanh 85-95 USD/thùng do tác động từ nguồn cung dầu khó khăn. Trên cơ sở đó, KBSV dự báo CPI bình quân năm 2026 của Việt Nam tăng khoảng 4,8%, cao hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% của Chính phủ. Mức lạm phát này vẫn nằm trong vùng có thể chấp nhận được và chưa gây áp lực quá lớn lên ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy vậy, ở kịch bản tiêu cực với xác suất khoảng 30%, nếu giá dầu bình quân năm 2026 lên mức 100 USD/thùng, KBSV dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam có thể tăng lên khoảng 5,4%.
Tại báo cáo Triển vọng vĩ mô tháng 4, Công ty Chứng khoán MB (MBS) nhận định, CPI năm 2026 còn chịu áp lực từ nhiều yếu tố khác. Trong đó, giá điện được dự báo duy trì ở mức cao trong nửa đầu năm do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) điều chỉnh tăng giá từ tháng 5/2025. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng có xu hướng tăng khi nhu cầu triển khai các công trình hạ tầng và bất động sản dân cư gia tăng mạnh, trong đó giá thép được dự báo tăng khoảng 7% so với cùng kỳ.
Phát triển công nghiệp hỗ trợ và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào là một trong những giải pháp kiểm soát lạm phát.
Không thể chỉ dựa vào các công cụ truyền thống
Từ góc độ cơ quan thống kê, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê) cho rằng, trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, yếu tố này có thể làm CPI tăng thêm khoảng 1-2 điểm phần trăm. Khi đó, việc kiểm soát lạm phát để đạt mục tiêu Quốc hội đề ra cho năm nay sẽ trở nên thách thức hơn. Bà Oanh đề nghị, cần theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thế giới và trong nước để kịp thời đưa ra các giải pháp điều hành phù hợp. Đồng thời, các bên liên quan cần bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định cho thị trường trong nước.
Cục Thống kê cũng kiến nghị Chính phủ cần xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, phí vận tải và một số loại phí liên quan đến logistics. Đồng thời, có thể nghiên cứu giảm hoặc giãn một số loại phí, lệ phí trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt đối với các ngành chịu tác động lớn như nông sản, thủy sản và dệt may.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chỉ đạo các tổ chức tín dụng mở rộng khả năng tiếp cận vốn, xem xét cơ chế giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giảm lãi suất cho vay đối với các doanh nghiệp xuất khẩu bị ảnh hưởng bởi chi phí đầu vào tăng và thời gian vận chuyển hàng hóa kéo dài. Các bộ, ngành cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường thay thế hoặc mở rộng sang các thị trường ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, áp lực từ môi trường quốc tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ thắt chặt kéo dài của các nền kinh tế lớn đã làm gia tăng rủi ro tỷ giá và hạn chế khả năng điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước. Cụ thể, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) có khả năng không cắt giảm lãi suất như dự kiến ban đầu mà sẽ duy trì lãi suất ở mức cao (3,5-3,75%) trong phần lớn năm 2026 để đưa lạm phát ở Mỹ về 2% vào năm 2027. Điều này khiến áp lực tỷ giá USD/VND có thể gia tăng, buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải thận trọng trong việc hạ lãi suất, chưa nói có thể phải điều chỉnh tăng lãi suất do áp lực thanh khoản nội bộ. Nhưng việc duy trì lãi suất cao lúc này lại làm tăng chi phí vốn, bóp nghẹt các doanh nghiệp đang vật lộn với chi phí đẩy nhập khẩu và các chi phí đầu vào gia tăng do điều chỉnh chính sách.
Đầu tháng 5/2026, hàng loạt tổ chức quốc tế đã điều chỉnh tăng mạnh dự báo giá dầu Brent. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) nâng dự báo giá bình quân lên 96 USD/thùng, thay cho mức 79 USD/thùng trước đó. Trong khi đó, Goldman Sachs nâng dự báo giá dầu Brent quý IV/2026 lên 90 USD/thùng và Morgan Stanley dự báo giá dầu có thể lên tới 110 USD/thùng trong quý II.
Khác với các giai đoạn lạm phát trước vốn chủ yếu xuất phát từ tăng trưởng tín dụng nóng và cầu nội địa gia tăng, áp lực giá hiện nay mang tính “nhập khẩu” rõ nét hơn khi chịu tác động mạnh từ giá năng lượng, chi phí logistics, tỷ giá và các đứt gãy địa chính trị toàn cầu. Điều này khiến hiệu quả của các công cụ điều hành truyền thống như lãi suất hay kiểm soát cung tiền bị thu hẹp đáng kể, bởi nhiều yếu tố gây áp lực lạm phát nằm ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của nền kinh tế trong nước.
Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát lạm phát đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và mang tính cấu trúc hơn. Chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo trong việc giảm chi phí sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp, trong khi cải cách thể chế cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và giảm chi phí tuân thủ. Đặc biệt, quản trị kỳ vọng lạm phát cần được xem là một trụ cột quan trọng trong điều hành chính sách vĩ mô. Việc minh bạch hóa thông tin, công bố rõ ràng lộ trình điều chỉnh giá và tăng cường truyền thông chính sách sẽ giúp ổn định tâm lý thị trường và hạn chế các hành vi đầu cơ.
Về dài hạn, bài toán kiểm soát lạm phát cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với mục tiêu tăng trưởng bền vững. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất, phát triển công nghiệp hỗ trợ và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào. Chỉ khi giải quyết được các nguyên nhân cấu trúc của lạm phát, nền kinh tế mới có thể duy trì được sự ổn định vĩ mô một cách bền vững.
“Ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn hiện nay không chỉ là việc giữ chỉ số CPI trong một ngưỡng mục tiêu, mà còn là việc củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào sức mua của đồng tiền và triển vọng phát triển dài hạn của nền kinh tế”, TS Nguyễn Quốc Việt khẳng định.
