Thỏa thuận mới giữa Iran và Mỹ, bao gồm các cam kết về vận tải qua eo biển Hormuz, đang mở ra cơ hội cho Tehran thu về hàng tỷ USD từ xuất khẩu dầu. Tuy nhiên, nền kinh tế Iran vẫn chìm trong lạm phát gần 90%, thất nghiệp cao và thiệt hại chiến tranh khổng lồ.
Dòng tiền dầu mỏ chảy về Iran
Chính quyền Tổng thống Donald Trump tuần trước ban hành lệnh miễn trừ cho phép Iran tiếp tục xuất khẩu dầu và nhận thanh toán bằng USD. Điều này giúp Tehran thu về nguồn ngoại tệ cần thiết sau nhiều năm chịu trừng phạt. Theo các đơn vị theo dõi tàu chở dầu, xuất khẩu dầu của Iran đã tăng trở lại bất chấp các cuộc không kích gần đây.
Các chuyên gia ước tính doanh thu từ dầu mỏ có thể mang về cho Iran tới 10 tỷ USD trong vòng hai tháng tới, theo Wall Street Journal. Giới chức Mỹ và Iran cũng nhất trí chấm dứt giao tranh và nối lại đàm phán.
Lạm phát và thất nghiệp vẫn là gánh nặng
Dù nguồn thu từ dầu cải thiện, lạm phát theo năm của Iran đã tăng lên 88,6% trong tháng 6, theo AFP. Chiến sự tại Trung Đông và các lệnh trừng phạt đẩy giá lương thực, thực phẩm tăng vọt, làm trầm trọng khủng hoảng chi phí sinh hoạt. Hơn một triệu người Iran mất việc làm kể từ khi xung đột bùng phát, đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục. Tình trạng gián đoạn Internet kéo dài cũng tác động mạnh đến thương mại trực tuyến và lực lượng lao động trẻ.
Chi phí tái thiết khổng lồ
Giới chức Iran ước tính thiệt hại do chiến tranh lên tới 270 tỷ USD. Liên Hợp Quốc cho biết khoảng 150.000 công trình dân sự bị phá hủy hoặc hư hại, riêng thủ đô Tehran có khoảng 51.000 căn nhà bị ảnh hưởng, theo New York Times. Lĩnh vực năng lượng - trụ cột kinh tế - chịu tổn thất nặng nề. Công ty tư vấn Rystad Energy ước tính chi phí sửa chữa các nhà máy khí, lọc dầu và cơ sở xuất khẩu có thể lên tới 19 tỷ USD.
Triển vọng phục hồi mong manh
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP của Iran sẽ giảm 6,1% trong năm nay, mức suy giảm mạnh nhất từ thập niên 1980. Lạm phát trung bình cả năm dự báo xấp xỉ 70%. "Trong ngắn hạn, đây là khoản thu lớn, nhưng chưa đủ để tạo cú hích cho toàn bộ nền kinh tế", ông Gregory Brew, chuyên gia cấp cao về Iran tại Eurasia Group, nhận định. Ông ước tính việc nới lỏng xuất khẩu dầu có thể mang lại cho Iran từ 8-10 tỷ USD trong 60 ngày. "Nhiều ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng tại các thành phố lớn đã chịu thiệt hại nghiêm trọng. Chính phủ Iran cần tạo niềm tin rằng hòa bình sẽ được duy trì", ông Brew nói thêm.
Một giám đốc công ty nhập khẩu phụ tùng ô tô cho biết ông buộc phải sa thải nhân viên, bán hàng tồn kho để trả nợ. Dù thỏa thuận tạm thời mang lại sự ổn định, doanh nghiệp vẫn không thể yên tâm. "Việc lập kế hoạch gần như bất khả thi. Chúng tôi sẽ chỉ đầu tư khi có thỏa thuận cuối cùng", vị này chia sẻ.
Áp lực duy trì đối thoại
Iran cần thêm các biện pháp nới lỏng trừng phạt và thời gian để phục hồi. Khoảng cách giữa nguồn thu mới và nhu cầu tái thiết hàng trăm tỷ USD là thách thức lớn. Dù ngân khố cải thiện trong ngắn hạn, nền kinh tế bị tàn phá sẽ mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, để cảm nhận tác động tích cực. Điều này khiến Iran chịu áp lực duy trì đối thoại với Mỹ, bất chấp căng thẳng tại eo biển Hormuz.
