Chuyên gia Beatrix Keim, người có gần 20 năm làm việc tại Trung Quốc và được mệnh danh là 'bà trùm' am hiểu thị trường Trung Quốc nhất trong ngành công nghiệp ô tô Đức, đã đưa ra những phân tích sắc bén về tình cảnh hiện tại của ngành xe điện Trung Quốc. Bà nhận định: 'Cuộc cách mạng xe điện tại Trung Quốc hiện đang bước vào giai đoạn tàn nhẫn nhất: Tự ăn thịt chính những đứa con của nó.'
Định hướng mới của Trung Quốc trong 5 năm tới
Mục tiêu chiến lược của Bắc Kinh đã thay đổi lớn. Bắt đầu từ năm 2026, dòng vốn đầu tư và sự ưu tiên của chính phủ sẽ dịch chuyển dần ra khỏi ngành công nghiệp xe điện để dồn lực cho các lĩnh vực công nghệ cốt lõi mới như công nghệ lượng tử, sản xuất sinh học và nâng cao tiềm lực quân sự. Trong các dự thảo kế hoạch mới nhất, xe điện không còn được xếp vào nhóm 'ngành công nghiệp mới nổi chiến lược' cần bảo hộ, mà đã được phân loại là ngành công nghiệp 'đã định hình và trưởng thành'. Điều này đồng nghĩa với việc các chính sách trợ cấp trực tiếp sẽ bị cắt giảm mạnh, và bức tường bảo hộ của nhà nước dành cho thương hiệu nội địa sẽ dần gỡ bỏ.
Hiện tại, thị trường ô tô Trung Quốc đang rơi vào tình trạng quá nhiệt nghiêm trọng. Quá nhiều thương hiệu lao vào cuộc chiến giá cả hủy diệt lẫn nhau để tranh giành thị phần. Nhiều nhà sản xuất có sản lượng dưới 200.000 xe/năm, một con số không thể mang lại lợi nhuận trong ngành công nghiệp này. Bà Beatrix ví von: 'Cuộc cách mạng xe điện tại Trung Quốc hiện đang bước vào giai đoạn tàn nhẫn nhất: Tự ăn thịt chính những đứa con của nó.' Hàng loạt hãng xe nội địa yếu kém sẽ bị xóa sổ, buộc thị trường phải bước vào làn sóng hợp nhất quy mô lớn. Đây chính là cơ hội vàng để các tập đoàn xe châu Âu lấy lại vị thế.
Tiêu chuẩn chất lượng được siết chặt trở lại
Một từ khóa mới xuất hiện trong Kế hoạch Năm năm tới của Trung Quốc: Chất lượng, an toàn và sự ổn định. Tăng trưởng quá nóng và chạy theo số lượng đã khiến thị trường phải trả giá bằng hàng loạt vụ tai nạn liên quan đến công nghệ xe điện chưa chín muồi và vận hành sai quy cách. Kể từ năm 2026, các tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt mới sẽ chính thức trở thành luật bắt buộc. Sự siết chặt này sẽ đánh mạnh vào điểm yếu của hàng loạt startup xe điện Trung Quốc, những đơn vị đã cố tình cắt giảm quy trình thử nghiệm an toàn để đua tốc độ tung sản phẩm. Đây lại là thế mạnh tuyệt đối của nền kỹ nghệ Đức.
Vai trò 'nhà tuyển dụng khổng lồ' của các hãng xe Đức
Volkswagen hiện đang tạo ra công ăn việc làm cho gần 100.000 lao động trực tiếp tại Trung Quốc. BMW và Mercedes-Benz cũng nắm giữ chuỗi cung ứng với hàng ngàn nhân sự bản địa. Trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đối mặt với áp lực suy thoái và tỷ lệ thất nghiệp đáng báo động, các doanh nghiệp này đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự ổn định xã hội. Bà Beatrix phân tích: 'Chính phủ Bắc Kinh không thể mạo hiểm đẩy hàng trăm ngàn lao động này ra đường. Đây là một quân bài vị thế và đòn bẩy chính trị vô giá của các hãng xe Đức.'
Chiến lược 'Tại Trung Quốc, vì Trung Quốc'
Người Đức đã thấm thía bài học: Tư duy thiết kế xe tại đại bản doanh rồi áp đặt cho người tiêu dùng Trung Quốc đã hoàn toàn phá sản. Giờ đây, các tập đoàn Đức chuyển dịch toàn bộ quy trình R&D sang đặt tại chính Trung Quốc. Họ thiết kế xe ngay tại thực địa, tối ưu hóa chi phí sản xuất và bám sát từng thay đổi trong hành vi khách hàng bản địa. Họ cũng chủ động lập liên doanh với các gã khổng lồ công nghệ nội địa để bù đắp khoảng trống về công nghệ số hóa. Hàng tá mẫu xe lai kết hợp giữa cơ khí Đức và phần mềm Trung Quốc sẽ ồ ạt đổ bộ thị trường trong vài năm tới.
Mối quan hệ cộng sinh không thể tách rời
Bà Beatrix khẳng định: 'Trung Quốc là một nền kinh tế định hướng xuất khẩu, họ sống bằng thương mại quốc tế và thị trường nội địa không bao giờ đủ để hấp thụ toàn bộ năng lực sản xuất.' Do đó, việc cắt đứt quan hệ kinh tế hoàn toàn là điều không tưởng. Trung Quốc cần thị trường châu Âu, và ngược lại, châu Âu cũng cần chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Các quân bài chiến lược của Trung Quốc luôn được phơi bày công khai trong các bản Kế hoạch Năm năm và lộ trình phát triển xe điện quốc gia. Tuy nhiên, các nhà chiến lược châu Âu đã phạm sai lầm: đánh giá thấp đối thủ, không chịu nhìn nhận nghiêm túc, hoặc bất lực trong việc thấu hiểu tư duy đối phương.
Khoảng cách địa lý giữa Đức và Trung Quốc là gần 8.000 km, nhưng khoảng cách về tư duy văn hóa còn lớn hơn nhiều. Họ vận hành trên hai hệ giá trị khác biệt. Sự thiếu hụt thấu hiểu văn hóa cốt lõi là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến thất bại của phương Tây. Đó không phải khủng hoảng về công nghệ hay chiến lược, mà là khủng hoảng về tư duy thấu hiểu.
Tuy nhiên, cơ hội sửa sai vẫn còn. Bà Beatrix Keim tin tưởng trong vòng 5 năm tới, ngành công nghiệp ô tô Đức sẽ thiết lập lại thế trận vững chắc và hiệu quả hơn. Họ sẽ không thể đòi lại ánh hào quang thời kỳ chiếm 50% thị phần, nhưng sẽ tồn tại như một thế lực ổn định, thu về lợi nhuận bền vững trong thị trường đã được thanh lọc. Bà thẳng thắn dự báo: 'Tôi không nghĩ thương hiệu Skoda có thể tiếp tục tồn tại ở Trung Quốc.' Nhưng với các ông lớn, điều quan trọng là học cách đọc vị các quân bài của đối thủ, vốn đang được đặt ngửa công khai trên bàn chiến lược.
