Chỉ trong một thời gian ngắn, thị trường kim cương tại TP.HCM rơi vào trạng thái đóng băng thanh khoản khi hàng loạt cửa hàng kinh doanh kim cương, vàng bạc đá quý phải treo biển ngừng hoạt động. Ghi nhận của Người Đưa Tin cho thấy, hàng chục doanh nghiệp đã đóng cửa, trong khi hai thương hiệu lớn là SJC và PNJ tuy vẫn mở cửa nhưng đang chịu áp lực chi trả không nhỏ.
SJC và PNJ đối mặt áp lực thanh khoản
Khảo sát tại cửa hàng SJC trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Bàn Cờ, TP.HCM chiều 30/7, lượng khách đến bán kim cương đã giảm hẳn. Một nhân viên tại đây cho biết, nhờ lượng khách ít hơn, áp lực thanh khoản giảm rõ rệt; những khách hàng mang kim cương đến bán trước 16h mỗi ngày sẽ được thanh toán ngay.
Tương tự, tại các cửa hàng PNJ, số người đến bán kim cương cũng thưa thớt. Nhân viên một cửa hàng PNJ trên đường Nguyễn Trãi cho hay, sau khi PNJ thông báo trả chậm tiền mua kim cương thành nhiều đợt, nhiều khách hàng đã đắn đo việc bán lại. Để giữ chân khách, PNJ triển khai chính sách đổi kim cương sang vàng kèm các thỏa thuận cụ thể, đồng thời ghi nhận lượng khách đến đổi tăng nhẹ.
Đổi kim cương lấy vàng – lối thoát được ưa chuộng
Bà T.B.B. (ngụ TP.HCM) cho biết bà chọn đổi kim cương lấy vàng vì thấy có lợi hơn hẳn so với bán lấy tiền mặt. Nếu bán, bà phải chịu lỗ 20% và chờ thanh toán làm nhiều đợt; còn đổi sang vàng, bà chỉ mất 10% so với giá trị ban đầu. Chưa kể, vàng là tài sản tích lũy truyền thống và có bảo chứng chất lượng rõ ràng, giúp bà yên tâm hơn.
Doanh nghiệp nhỏ đóng cửa hàng loạt
Trong khi SJC và PNJ vẫn duy trì hoạt động, nhiều doanh nghiệp kim hoàn nhỏ đã “cửa đóng then cài” nhiều ngày qua. Tại khu vực chợ An Đông (phường An Đông), các cửa hàng Kim Châu, Kim Lý, Kim Khiết, Ngọc Tâm, Vinh Dương, Cường Nương đều tạm ngừng kinh doanh. Các cửa hàng khác như PJA Diamond & Jewelry (413 Võ Văn Tần), Hoàng Thứ Jewelry (194 Lê Thánh Tôn), Thực Lan Diamond, Quyên Diamond… cũng chưa mở cửa trở lại dù trước đó chỉ thông báo đóng vài ngày.
Ông Nguyễn Văn Quảng (ngụ phường Vườn Lài, TP.HCM) đang sở hữu 3 nhẫn kim cương mua tại một cửa hàng trên đường Lê Thánh Tôn nhưng không thể bán lại vì cửa hàng đã đóng cửa. “Đặc thù của kim cương là mua ở đâu thì bán ở đó. Giờ nơi tôi mua đóng cửa, trong khi các doanh nghiệp khác từ chối mua lại nên tôi đang rất lo lắng”, ông Quảng nói. Ông cho biết thời điểm này dù bán lỗ một chút cũng muốn “ra hàng” vì không yên tâm sau những ồn ào vừa qua.
Theo ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM, từ đầu tháng 7 đến nay đã có hơn 30 doanh nghiệp kinh doanh vàng, kim cương, đá quý trên địa bàn tạm ngừng hoạt động, chỉ tính riêng các doanh nghiệp thuộc Hội. Ông Dưng nhận định, việc đóng cửa là tất yếu do áp lực dòng tiền quá lớn khi quá đông khách hàng đến bán lại kim cương, khiến nhiều doanh nghiệp không còn đủ khả năng thanh khoản.
Niềm tin vào hệ thống giám định sụp đổ
Cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ các vụ án buôn lậu kim cương quy mô lớn liên quan đến đơn vị giám định kiểm định độc lập, cùng những sai phạm trong việc đưa hàng lậu vào hệ thống bán lẻ lớn như SJC, P-Lab/PNJ. Hệ quả là thị trường đóng băng tâm lý, doanh nghiệp phải áp dụng hạn mức thu mua hoặc chia nhỏ kỳ hạn thanh toán kéo dài tới 3-4 tháng.
Theo chuyên gia kinh tế Trần Nguyên Đán, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM), kim cương bán lẻ tại Việt Nam là tài sản có thanh khoản do chính người bán tạo ra. Về bản chất, đó là một viên đá kèm theo lời hứa mua lại, và giá trị của lời hứa đúng bằng uy tín cùng khả năng chi trả của bên hứa. Khi cơ quan điều tra công bố các cáo buộc liên quan đến giám định, toàn bộ cơ chế bảo chứng bị nghi ngờ, người dân không bán vì nghĩ viên đá là giả, mà vì họ không có cách tự kiểm chứng và lo sợ tài sản trở nên mất thanh khoản.
Ông Đán nhấn mạnh: “Việc kim cương bị bán tháo phản ánh sự khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng. Ngành bán lẻ cao cấp, tiêu dùng xa xỉ sẽ chịu tác động sớm nhất, sâu nhất và hồi phục chậm nhất, chứ không phải cơn bão đi qua rồi mọi thứ trở lại như cũ.”
Dòng tiền trú ẩn và ba giải pháp cấp thiết
Khi cả vàng lẫn kim cương đều bất ổn, ông Đán nhận định dòng tiền nhàn rỗi có thể dịch chuyển sang 4 kênh chính: tiền gửi ngân hàng, ngoại tệ, bất động sản và tài sản mã hóa. Về dài hạn, cú sốc này có thể có mặt tích cực nếu dòng tiền chảy từ kim cương vào ngân hàng và doanh nghiệp, thay vì trú ẩn vào đồng đô la Mỹ.
Ông Đán cũng cho rằng việc các doanh nghiệp kim hoàn lớn hạn chế mua lại hoặc kéo dài thời gian chi trả chỉ phản ánh tình trạng thiếu thanh khoản tức thời, không phải mất khả năng thanh toán. Rủi ro khó lây lan sang hệ thống ngân hàng thương mại, dù ngân hàng có cấp tín dụng cho doanh nghiệp bằng tài sản bảo đảm là hàng tồn kho đá quý, vàng bạc.
Để chặn rủi ro, ông Đán đề xuất 3 việc ưu tiên: Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng rà soát riêng danh mục cho vay có tài sản bảo đảm là đá quý, tách khỏi vàng, đồng thời áp tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản bảo đảm thấp hơn hẳn. Thứ hai, định giá lại tài sản bảo đảm là đá quý bởi tổ chức giám định độc lập, không thuộc cùng hệ sinh thái với bên vay. Thứ ba, ngân hàng chưa cần siết tín dụng ngay, thay vào đó yêu cầu doanh nghiệp bổ sung tài sản bảo đảm và tăng tần suất báo cáo, tránh cắt hạn mức đột ngột.
Ông Đán kết luận, để xây dựng lại niềm tin cần thực hiện đồng bộ: tách hoạt động giám định khỏi hoạt động kinh doanh; buộc công bố chính sách thu mua lại ngay tại thời điểm bán và ghi vào hợp đồng kèm công thức xác định giá; siết truy xuất nguồn gốc đá quý nhập khẩu bằng mã định danh trên viên đá, liên thông với hồ sơ hải quan, để các tổ chức giám định không thể cấp chứng thư cho những viên đá không rõ nguồn gốc.
