Giá dầu Brent giảm xuống dưới 80 USD/thùng sau tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, giới phân tích vẫn bất đồng về thời điểm vận tải qua eo biển Hormuz có thể trở lại bình thường.
Thị trường dầu chuyển từ lo thiếu hụt sang lo dư cung
Theo thông tin được đề cập trong các báo cáo thị trường, Mỹ và Iran đang tiến tới một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột giữa hai bên. Thỏa thuận này bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và cho phép dầu mỏ Iran nhanh chóng quay trở lại thị trường toàn cầu.
Phản ứng của giới giao dịch diễn ra gần như ngay lập tức. Giá dầu Brent giảm hơn 5% trong phiên giao dịch ngày 16/6, rơi xuống ngưỡng 78,96 USD/thùng lần đầu sau hơn 3 tháng. Dầu WTI của Mỹ cũng giảm mạnh xuống quanh 77 USD/thùng.
Giá dầu lao dốc khi giới giao dịch kỳ vọng rằng dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz sẽ sớm được khôi phục và nguồn cung từ Iran quay lại thị trường quốc tế (Ảnh minh họa: Pgurus).
Đáng chú ý, chỉ cách đây không lâu, thị trường vẫn tập trung vào các kịch bản bi quan như tàu chở dầu bị tấn công, cơ sở năng lượng bị hư hại hay nguy cơ xảy ra cú sốc nguồn cung quy mô lớn. Những rủi ro đó từng đẩy giá dầu tăng mạnh trong mùa xuân.
Giờ đây, mối quan tâm đã thay đổi. Thay vì lo nguồn cung thiếu hụt, thị trường bắt đầu đánh giá tốc độ lượng dầu bị gián đoạn có thể quay trở lại nhanh đến đâu. Theo các điều khoản được đề cập bởi The Wall Street Journal, Iran sẽ được phép nối lại hoạt động xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu. Các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm và vận tải biển phục vụ xuất khẩu năng lượng cũng được khôi phục.
Điều này đồng nghĩa một trong những quốc gia sản xuất dầu lớn trên thế giới có thể tái kết nối với thị trường năng lượng toàn cầu trong thời gian tương đối ngắn. Đồng thời, áp lực đối với eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu - cũng được kỳ vọng giảm đáng kể.
Đợt giảm giá hiện nay cho thấy phần lớn mức tăng trước đó xuất phát từ "phụ phí rủi ro chiến tranh" được cộng vào giá dầu. Khi yếu tố này dần biến mất, thị trường lập tức điều chỉnh theo hướng ngược lại.
Các ngân hàng lớn đưa ra những kịch bản rất khác nhau
Dù giá dầu đang phản ánh sự lạc quan, các tổ chức tài chính quốc tế lại chưa có chung quan điểm về tốc độ phục hồi của hoạt động vận tải qua Hormuz.
Trong báo cáo gửi khách hàng, Morgan Stanley đánh giá đây là bước tiến quan trọng giúp hạ nhiệt xung đột và thúc đẩy xuất khẩu dầu qua tuyến hàng hải chiến lược này. Ngân hàng dự báo khoảng 50% sản lượng bị gián đoạn sẽ được khôi phục vào tháng 9 và khoảng 80% sẽ trở lại trước cuối năm.
Lạc quan hơn, Citigroup cho rằng dòng chảy dầu qua Hormuz có thể được nối lại khá nhanh và trở về trạng thái bình thường từ giữa đến cuối tháng 7. Trên cơ sở đó, Citi đã điều chỉnh mạnh dự báo giá dầu. Ngân hàng này hạ dự báo giá Brent trong quý III từ 110 USD xuống còn 75 USD/thùng, trong khi dự báo quý IV giảm từ 90 USD xuống 70 USD/thùng.
Các chuyên gia của Citi cho rằng việc cả Mỹ và Iran đều thể hiện thiện chí đàm phán làm giảm nguy cơ xung đột tái bùng phát. Trong bối cảnh đó, những đợt tăng giá dầu trong mùa hè có thể không còn duy trì được lâu như trước.
Vì sao Hormuz chưa thể trở lại bình thường ngay lập tức?
Không phải tất cả đều đồng tình với kịch bản phục hồi nhanh. Theo HSBC, quá trình khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải dầu qua Hormuz sẽ phức tạp hơn nhiều so với kỳ vọng của thị trường. Ngân hàng này cho rằng lưu lượng vận chuyển khó có thể trở lại bình thường trước cuối tháng 7 và chỉ có thể đạt mức trước chiến tranh vào khoảng cuối tháng 9.
Lý do nằm ở hàng loạt công việc cần xử lý đồng thời. Các bên phải rà phá thủy lôi, khôi phục bảo hiểm hàng hải, giải phóng lượng dầu tồn kho tích tụ trong khu vực, điều phối lại đội tàu vận tải, tái khởi động các mỏ dầu tạm ngừng hoạt động và khôi phục cơ sở hạ tầng chế biến tại nhiều quốc gia sản xuất dầu.
HSBC nhận định Saudi Arabia và UAE có thể nhanh chóng đưa sản lượng về mức trước xung đột, nhưng một số nước khác sẽ cần nhiều tháng để hoàn tất quá trình phục hồi.
Lộ trình thông suốt eo biển Hormuz vẫn là dấu hỏi (Ảnh: Reuters).
Trong kịch bản eo biển Hormuz chỉ mở cửa một phần và Iran vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với tuyến vận tải này, lưu lượng dầu có thể chỉ phục hồi khoảng 60% so với trước chiến tranh. Khi đó, thị trường dầu toàn cầu vẫn có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài tới năm 2027.
Thận trọng hơn nữa là quan điểm của RBC Capital. Nhóm chuyên gia do nhà phân tích Helima Croft dẫn đầu cho rằng thị trường có thể đang quá lạc quan về tốc độ phục hồi.
Theo RBC, sẽ mất nhiều tháng để lưu lượng dầu qua Hormuz quay trở lại gần mức trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Thậm chí, ngân hàng này còn đặt câu hỏi liệu giai đoạn đạt đỉnh về lưu lượng vận chuyển dầu qua tuyến đường này có thể đã ở phía sau hay chưa.
Trong khi giá dầu đang phản ánh kỳ vọng về một giai đoạn ổn định mới, các chuyên gia vẫn nhấn mạnh rằng tồn kho dầu toàn cầu hiện ở mức thấp sau nhiều tháng gián đoạn. Điều đó đồng nghĩa thị trường vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng liệu đợt lao dốc hiện nay là khởi đầu cho một chu kỳ giảm giá bền vững hay chỉ là phản ứng nhanh trước những tín hiệu hòa dịu ban đầu.
