Sau hơn một thập kỷ hình thành và hoàn thiện khung pháp lý, các chính sách đối với sản phẩm không khói trên toàn cầu đang chuyển sang giai đoạn sàng lọc và chuẩn hóa thị trường. Chính phủ các nước hiện không chỉ yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật và dữ liệu khoa học, mà còn giám sát đa tầng sau khi sản phẩm ra mắt. Tuân thủ vì vậy trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại lâu dài.
Thị trường nicotine càng đa dạng, sàng lọc càng khắt khe
Tại hội nghị khoa học quốc tế Technovation Smoke-Free 2026 (tháng 5/2026, Stockholm – Thụy Điển), dữ liệu công bố cho thấy khoảng 43,5 triệu người hút thuốc trưởng thành trên toàn cầu đang sử dụng sản phẩm không khói (không đốt cháy), với gần 70% đã chuyển đổi khỏi thuốc lá truyền thống.
Báo cáo thường niên 2025 của Philip Morris International (PMI) cũng ghi nhận danh mục sản phẩm không khói chiếm 41,5% doanh thu thuần của tập đoàn, đạt gần 17 tỷ USD trong tổng doanh thu hơn 40 tỷ USD. Số liệu này cho thấy thị trường nicotine hiện không còn chỉ duy nhất thuốc lá điếu, mà đang hướng đến mô hình đa danh mục, do đổi mới công nghệ và lựa chọn của người dùng định hình.
Điều này đã thay đổi tư duy quản lý của chính phủ để thích ứng với thực tiễn. Mục tiêu của quản lý hiện đại không chỉ là cấm hay cho phép, mà là sàng lọc sản phẩm. Chẳng hạn, tại Mỹ, quy trình tiền kiểm (PMTA - hồ sơ xin cấp phép kinh doanh sản phẩm thuốc lá mới) yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu khoa học trước khi đưa sản phẩm mới ra thị trường. Để tuyên bố giảm hại hay giảm phơi nhiễm với chất có hại, doanh nghiệp phải vượt qua quy trình MRTP (Chỉ định Sản phẩm thuốc lá điều chỉnh mức độ nguy cơ).
Quá trình thẩm định này của FDA yêu cầu doanh nghiệp xin cấp phép phải có bằng chứng khoa học chứng minh sản phẩm phù hợp với mục tiêu sức khỏe cộng đồng – của cả người hút thuốc lẫn toàn bộ dân số.
Trong khi đó, Nga siết chặt và đồng bộ hóa quản lý thông qua Luật Liên bang số 303-FZ (2020), mở rộng kiểm soát sang mọi sản phẩm chứa nicotine, gồm thuốc lá nung nóng (TLNN) và thiết bị liên quan. Việc áp dụng chung hạn chế về quảng cáo, điểm bán, nơi sử dụng công cộng và bảo vệ người chưa thành niên giúp thu hẹp khoảng trống pháp lý, đồng nhất khung kiểm soát thị trường.
Mới đây, Trung Quốc khởi động quy trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc cho TLNN và túi ngậm nicotine, dự kiến hoàn thành trước năm 2027. Dự thảo quy định về định nghĩa sản phẩm, thiết kế, nguyên liệu, an toàn điện – pin, ghi nhãn và phương pháp thử nghiệm. Nỗ lực này nhằm khép lại khoảng trống pháp lý đối với thuốc lá mới, đưa thị trường vào khuôn khổ giám sát chặt chẽ của chính phủ với tiêu chuẩn kỹ thuật làm trung tâm.
Tuân thủ trở thành chiếc vé “thông hành” cho doanh nghiệp
Đồng thời, doanh nghiệp trong ngành cũng phải điều chỉnh để tồn tại. PMI là ví dụ tiêu biểu cho xu hướng “đổi mới đi cùng tuân thủ”. Báo cáo thường niên 2025 xác nhận mảng không khói đang đóng vai trò chủ chốt trong doanh thu của PMI, chiếm hầu hết ngân sách R&D của doanh nghiệp (hơn 16 tỷ USD từ năm 2008), với khoảng 1.500 nhà khoa học, kỹ sư và kỹ thuật viên tham gia. Khi quy định siết chặt, đổi mới công nghệ không còn là lợi thế, mà trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại.
Tại Mỹ, sáng kiến America250 của PMI U.S. cho thấy cách doanh nghiệp đang cố gắng kết hợp mở rộng danh mục sản phẩm với đầu tư nội địa và trách nhiệm cộng đồng. Chương trình bao gồm thử thách đổi mới trị giá 250.000 USD cho các sáng kiến cộng đồng cùng cam kết rót thêm 1 tỷ USD vào sản xuất, vận hành và nhân lực, với thông điệp: doanh nghiệp cần khẳng định được năng lực đầu tư dài hạn, tính tuân thủ và cam kết đóng góp cho kinh tế – xã hội tại thị trường sở tại.
Thị trường nicotine thế hệ mới tăng trưởng nhanh đang thúc đẩy toàn ngành tiến tới giai đoạn chuẩn hóa mạnh mẽ. Theo giới quan sát, các tập đoàn lớn như PMI đang dẫn dắt xu hướng này thông qua đầu tư vào nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất.
Biện pháp này diễn ra trong bối cảnh hành lang pháp lý quốc tế ngày càng thắt chặt để loại bỏ khoảng trống, từ cơ chế tiền kiểm của Hoa Kỳ, sửa đổi luật của Nga, đến tiêu chuẩn kỹ thuật riêng của Trung Quốc. Trước cục diện thanh lọc này, doanh nghiệp muốn tồn tại bắt buộc phải đổi mới có kiểm soát, đầu tư bài bản và nâng cao tính tuân thủ để biến rào cản pháp lý thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Khi thị trường càng đa dạng, chính sách càng tạo không gian cho các đơn vị thượng tôn pháp luật, đồng thời loại trừ những doanh nghiệp không theo kịp tiêu chuẩn mới.
