Chi phí nguyên liệu, bao bì, vận chuyển và nhân công đồng loạt tăng khiến nhiều doanh nghiệp chịu áp lực lớn, buộc phải tăng giá bán hoặc tìm cách giảm chi phí để giữ chân khách hàng.
Chi phí đầu vào tăng, áp lực lan rộng nhiều ngành hàng
Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, việc chi phí đầu vào leo thang đang tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Bước sang tháng 6, hàng loạt doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản đã thông báo tăng giá thức ăn tôm thêm từ 1.200-1.500 đồng/kg. Đây là lần điều chỉnh giá thứ ba kể từ đầu năm đến nay.
Các doanh nghiệp cho biết nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá nguyên liệu đầu vào liên tục biến động mạnh, trong khi chi phí vận chuyển tăng cao và đã vượt ngưỡng kiểm soát. Không chỉ thức ăn thủy sản, nhiều loại vật tư phục vụ nuôi tôm như bạt lót, thùng nhựa, quạt oxy... cũng tăng giá đáng kể, khiến tổng chi phí nuôi tôm năm nay tăng khoảng 30-40%.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), việc giá đầu vào liên tục tăng đã làm chi phí sản xuất đội lên đáng kể, gây áp lực lên lợi nhuận vốn đã mỏng của người nuôi và doanh nghiệp trong ngành.
Đại diện một doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu tôm cho biết chi phí nuôi tăng cao trong khi sức mua trên thị trường có dấu hiệu chững lại do giá bán tăng. Dù giá thu mua tôm đã phục hồi từ tháng 5, mức tăng này vẫn chưa đủ bù đắp toàn bộ chi phí đầu vào.
Áp lực tương tự cũng xuất hiện trong ngành dệt may. Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Văn phòng đại diện phía Nam của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), cho biết khoảng 70% nguyên liệu của ngành, đặc biệt là polyester, vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu.
Từ tháng 3 đến nay, giá nguyên phụ liệu đã tăng thêm từ 10-17%, trong khi chi phí nguyên liệu chiếm tới khoảng 50% giá thành sản phẩm. Điều này tạo áp lực lớn lên giá bán. Tuy nhiên, thị trường lại không thuận lợi khi nhu cầu tiêu dùng hàng may mặc trong nước suy giảm, đơn hàng xuất khẩu có quy mô nhỏ hơn, thời gian giao hàng ngắn hơn nhưng yêu cầu chất lượng ngày càng khắt khe.
“Không ít doanh nghiệp phải chấp nhận các đơn hàng có biên lợi nhuận thấp để duy trì sản xuất, giữ chân khách hàng và đảm bảo việc làm cho người lao động”, bà Mai cho biết.
Tại lĩnh vực bán lẻ, đại diện Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Tổng hợp WinCommerce cho biết từ cuối tháng 3, nhiều loại nguyên vật liệu đầu vào đã tăng giá, kéo theo đề nghị điều chỉnh giá bán từ các nhà cung cấp cho hệ thống.
Trăm cách "giữ" khách thời bão giá
Trong khi doanh nghiệp đối mặt áp lực chi phí tăng cao, người tiêu dùng lại có xu hướng cắt giảm chi tiêu. Từ đó, các hộ kinh doanh và đơn vị bán lẻ rơi vào thế khó khi vừa phải đảm bảo lợi nhuận, vừa tìm cách giữ chân khách hàng.
Chị Nhị My, tiểu thương kinh doanh hải sản tại chợ Đồng An (TPHCM), cho biết doanh thu hiện chỉ đạt khoảng 3-5 triệu đồng mỗi ngày, giảm đáng kể so với mức 5-7 triệu đồng trước đây.
Theo chị My, khách hàng hiện cân nhắc kỹ hơn trước mỗi quyết định mua sắm và thường chọn lượng hàng ít hơn. Ngay cả khi người bán chủ động giảm giá, sức mua cũng không cải thiện nhiều.
“Khách đi chợ giờ ưu tiên tiết kiệm. Nhiều người chỉ mua đúng nhu cầu hoặc chờ đến các chương trình khuyến mãi mới quyết định mua”, chị chia sẻ.
Tương tự, anh Bùi Đức Độ, tiểu thương kinh doanh thịt heo tại TPHCM, cho biết lượng mua của khách hàng đã giảm rõ rệt từ sau Tết, mức giảm có thể tới 50%. Nhiều người chuyển sang các phần thịt có giá mềm hơn như thịt đùi, thịt vai thay vì ba chỉ hay sườn non. Trong khi đó, giá thịt hiện đã tăng 5.000-10.000 đồng/kg, thậm chí có loại tăng tới 15.000 đồng/kg.
Xu hướng thắt chặt chi tiêu cũng được ghi nhận trong Báo cáo Thị trường Kinh doanh Ẩm thực tại Việt Nam do iPOS.vn và Nestlé Professional công bố. Theo đó, tỷ lệ người dự định cắt giảm chi tiêu cho ăn uống đã tăng từ 31% trong năm 2025 lên 34,5% trong năm 2026. “Đi ăn ngoài giờ đây là một sự kiện được cân nhắc, có chủ đích và phải trải qua một màng lọc khắt khe sâu trong tâm lý”, nhóm nghiên cứu nêu nhận định.
Tại các cửa hàng bán lẻ, hành vi tiêu dùng cũng đang thay đổi. Chị Hoàng Hạnh, nhân viên một cửa hàng bách hóa tại phường Tam Bình (TPHCM), cho biết nhiều khách quen trước đây thường mua thực phẩm vào buổi sáng nay chuyển sang mua vào cuối ngày để tận dụng các chương trình giảm giá. Việc mua sắm vào buổi chiều tối có thể giúp tiết kiệm 30-40% chi phí đối với một số mặt hàng áp dụng chính sách giảm giá như thịt, cá, trứng hay trái cây.
Ông Lê Minh Tuấn, Tổng giám đốc Vissan, cho biết sức mua thịt heo từ đầu năm đến nay khá chậm trong khi giá đầu vào tăng mạnh. Có thời điểm, giá heo hơi lên tới 74.000 đồng/kg, bao bì tăng 30-40%, nguyên liệu nhập khẩu tăng 10-20%.
Để ứng phó, nhiều doanh nghiệp lựa chọn giải pháp tiết giảm chi phí vận hành, chấp nhận giảm biên lợi nhuận nhằm giữ giá bán ổn định. Các hệ thống bán lẻ như Co.opmart, GO! và AEON cũng liên tục triển khai chương trình giảm giá đối với các mặt hàng thiết yếu nhằm hỗ trợ người tiêu dùng.
Trong khi đó, Tổng giám đốc Vissan cho rằng, doanh nghiệp hiện nay buộc phải cắt giảm chi phí, chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ giá bán ổn định, giải pháp nhằm duy trì sức mua khi người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá. Cùng với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để tối ưu vận hành, giảm chi phí nhân công và tái cơ cấu hoạt động là yêu cầu cần thiết nhằm thích ứng với thị trường biến động hiện nay.
Không chỉ các hộ kinh doanh nhỏ, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm quy mô lớn cũng đang chịu tác động từ biến động chi phí đầu vào. Ông Nguyễn Trung Dũng, Tổng giám đốc Công ty gia vị tự nhiên Dh Foods, cho biết doanh nghiệp ghi nhận chi phí bao bì tăng khoảng 15-20% do giá hạt nhựa, giấy, năng lượng và chi phí sản xuất bao bì tăng cao. Chi phí vận chuyển cũng tăng thêm khoảng 5-10% dưới tác động của giá nhiên liệu.
Theo ông Dũng, áp lực tăng giá vẫn còn hiện hữu, đặc biệt ở các nhóm chi phí bao bì và logistics. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đang tiếp tục theo dõi sát thị trường và kiểm soát chặt chẽ chi phí đầu vào.
Đồng thời, công ty đang triển khai nhiều giải pháp như ký hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp chiến lược, chốt giá nguyên liệu theo mùa vụ, đa dạng hóa nguồn cung, tối ưu tồn kho và rà soát chi phí vận chuyển để hạn chế tác động đến giá thành sản phẩm.
“Công ty ưu tiên hấp thụ và kiểm soát chi phí trong phạm vi có thể và chia sẻ rủi ro với khách hàng. Trường hợp chi phí đầu vào tiếp tục tăng mạnh, kéo dài và vượt ngưỡng kiểm soát, công ty sẽ đánh giá theo từng nhóm sản phẩm cụ thể”, ông Dũng cho biết.
