Thị trường vàng Việt Nam và thế giới đã tăng trưởng chóng mặt trong 26 năm qua. Nếu vào đầu những năm 2000, giá vàng SJC chỉ dao động quanh 3,5-4,9 triệu đồng/lượng thì đến quý II/2026 đã thiết lập đỉnh lịch sử 190,3 triệu đồng/lượng, tức tăng gấp 35 lần. Trên thị trường quốc tế, giá vàng cũng tăng từ vùng 263-316 USD/ounce lên mức cao nhất 5.598 USD/ounce.
Vàng luôn được xem là hầm trú ẩn an toàn trước các cơn bão lạm phát và bất ổn kinh tế. Tuy nhiên, theo Finhay, nếu nhìn lại giá vàng qua các năm, kim loại quý này không chỉ tăng trưởng một chiều mà còn trải qua những đợt biến động dữ dội, mang lại cả cơ hội sinh lời lẫn rủi ro cho nhà đầu tư.
Từ tài sản tích lũy truyền thống đến kênh trú ẩn
Thống kê từ Finhay cho biết diễn biến của vàng trong hơn 2 thập kỷ qua có thể chia thành 4 giai đoạn chính: thời kỳ tăng trưởng mạnh 2000-2010, giai đoạn điều chỉnh 2011-2015, thời kỳ tích lũy 2016-2019 và siêu chu kỳ tăng giá từ năm 2020 đến nay.
Trong giai đoạn 2000-2005, thị trường vàng tương đối ổn định, dao động ở mốc 350.000-490.000 đồng/chỉ. Giá vàng trong nước tăng chậm và chủ yếu được xem là công cụ tích lũy tài sản truyền thống của người dân. Bối cảnh kinh tế thế giới khi đó chưa xuất hiện các cú sốc đủ lớn để kích hoạt làn sóng đầu tư mạnh vào kim loại quý.
Bước ngoặt xuất hiện từ năm 2006 khi Việt Nam gia nhập WTO và dòng tiền đầu tư trên thị trường tài chính trở nên sôi động hơn, đưa giá vàng lên hơn 1 triệu đồng/chỉ. Đến năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng phát đã khiến vàng lần đầu tiên vượt mốc 1.000 USD/ounce trên thị trường quốc tế. Trong nước, giá vàng tăng gần gấp đôi chỉ trong vòng 2 năm, lên khoảng 19,5 triệu đồng/lượng. Khủng hoảng tài chính cùng lạm phát cao đã khiến vàng trở thành một trong những tài sản trú ẩn được ưa chuộng nhất thời điểm đó. Nhu cầu nắm giữ vàng tăng mạnh không chỉ tại Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Những cơn sốt vàng và các chu kỳ điều chỉnh
Giai đoạn 2009-2011 được xem là một trong những thời kỳ tăng giá mạnh nhất của vàng. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các ngân hàng trung ương lớn đồng loạt tung ra các gói nới lỏng tiền tệ quy mô lớn nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Lượng tiền khổng lồ được bơm vào hệ thống đã thúc đẩy giá vàng thế giới tăng mạnh, kéo theo đà đi lên của thị trường trong nước.
Năm 2011 đánh dấu cột mốc đặc biệt khi giá vàng thế giới lần đầu vượt 1.900 USD/ounce, còn vàng SJC chạm mức kỷ lục 49 triệu đồng/lượng. Đây cũng là giai đoạn xuất hiện những cơn sốt vàng lớn nhất tại Việt Nam với cảnh người dân xếp hàng từ sáng sớm để mua vàng tại các cửa hàng kinh doanh kim hoàn. Khủng hoảng nợ công châu Âu lan rộng và việc Mỹ bị hạ bậc tín nhiệm tín dụng lần đầu tiên trong lịch sử đã đẩy dòng tiền toàn cầu trú ẩn vào vàng. Tại Việt Nam, lạm phát năm 2011 phi mã lên tới 18,58%, khiến tâm lý tích trữ vàng bùng nổ dữ dội.
Tuy nhiên, sau đỉnh cao năm 2011, thị trường bước vào chu kỳ điều chỉnh kéo dài. Một mặt, kinh tế Mỹ dần phục hồi và Cục Dự trữ Liên bang (Fed) bắt đầu thu hẹp các chương trình kích thích. Mặt khác, Việt Nam triển khai Nghị định 24/2012/NĐ-CP nhằm siết chặt quản lý thị trường vàng, hạn chế tình trạng vàng hóa nền kinh tế. Hệ quả là giá vàng thế giới giảm mạnh từ vùng 1.690 USD/ounce xuống quanh 1.200 USD/ounce, trong khi giá vàng trong nước cũng lùi từ 46 triệu đồng về vùng 35-36 triệu đồng/lượng và duy trì trạng thái đi ngang trong nhiều năm tiếp theo.
Giai đoạn 2016-2019 tiếp tục là thời kỳ tương đối trầm lắng của vàng. Trong bối cảnh thị trường bất động sản và chứng khoán tăng trưởng mạnh, dòng tiền đầu tư chuyển sang các tài sản có khả năng sinh lời cao hơn. Giá vàng thế giới dao động trong biên độ hẹp 1.100-1.350 USD/ounce, còn giá vàng SJC cũng gần như bất động, chỉ đi ngang quanh vùng 33-36,5 triệu đồng/lượng. Trong suốt 4 năm này, nhà đầu tư nắm giữ vàng gần như không có lợi nhuận đáng kể, thậm chí thua lỗ nếu tính theo trượt giá của đồng tiền. Phải đến năm 2019 khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang và Fed bắt đầu đảo chiều chính sách tiền tệ, vàng mới thực sự quay lại quỹ đạo tăng giá. Đây được xem là tiền đề cho một chu kỳ tăng trưởng mới kéo dài đến hiện nay.
Siêu chu kỳ tăng giá sau đại dịch
Nếu giai đoạn 2000-2011 là thời kỳ vàng khẳng định vai trò trú ẩn thì các năm từ 2020 đến 2026 được mô tả là siêu chu kỳ tăng giá với những biến động chưa từng có tiền lệ. Đại dịch Covid-19 bùng phát đã buộc các ngân hàng trung ương trên thế giới phải tung ra các gói kích thích quy mô chưa từng có. Sau đó, xung đột Nga - Ukraine cùng những bất ổn địa chính trị kéo dài tiếp tục thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm tài sản an toàn. Giá vàng thế giới lần đầu tiên phá mốc 2.000 USD/ounce. Tại Việt Nam, giá vàng SJC cũng hưởng ứng mạnh mẽ, vượt mốc 60 triệu và nhanh chóng leo lên đỉnh 74 triệu đồng/lượng.
Đến năm 2024, giá vàng trong nước tiếp tục leo lên 92 triệu đồng/lượng bất chấp giá quốc tế không tăng tương ứng. Finhay cho rằng hiện tượng này xuất phát từ tình trạng khan hiếm nguồn cung vàng miếng SJC kéo dài kết hợp với môi trường lãi suất thấp, khiến dòng tiền trong dân chảy mạnh vào vàng. Đỉnh điểm xuất hiện trong giai đoạn 2025-2026 khi giá vàng thế giới vọt lên 5.598 USD/ounce, còn giá vàng SJC lập kỷ lục 190,3 triệu đồng/lượng. Đây là mức giá cao nhất từng được ghi nhận trên cả thị trường quốc tế và trong nước.
Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng nóng, thị trường đã xuất hiện dấu hiệu điều chỉnh. Giá vàng thế giới trong tháng 6 giảm mạnh về vùng 4.200-4.400 USD/ounce do áp lực chốt lời gia tăng và kỳ vọng chính sách tiền tệ toàn cầu ổn định hơn. Trong nước, giá vàng SJC hiện dao động quanh vùng 140-150 triệu đồng/lượng.
