Đào Đá Nghệ An: 'Mỏ Vàng' Mùa Xuân Giữa Đại Ngàn
Những ngày giáp Tết, trung tâm xã Mường Xén thuộc huyện Kỳ Sơn cũ, tỉnh Nghệ An bỗng trở nên đông đúc lạ thường. Dọc theo các con đường dẫn vào chợ, từng đoàn xe tải và xe máy chở đào đá từ những bản làng xa xôi nối đuôi nhau đổ về. Trên thùng xe, những cành đào đá phủ lớp rêu xanh mướt, với dáng uốn lượn tựa như rồng bay phượng múa, rung rinh trong làn gió lạnh cuối năm. Không khí ngã giá giữa người bán và kẻ mua rộn ràng, hòa quyện với màn sương núi bảng lảng đặc trưng của vùng cao.
Hành Trình Gian Nan Của Những 'Thợ Săn' Đào Đá
Từ giữa tháng 11 âm lịch, anh Bùi Minh Hoàng, một cư dân trú tại xã Mường Xén, đã cùng ba người bạn gom góp tiền bạc, chuẩn bị lương khô và cơm đùm để bắt đầu hành trình vào rừng sâu. Mục tiêu của họ không phải là săn bắt thú rừng, mà là tìm kiếm những gốc đào đá thượng hạng trên các đỉnh núi cao chót vót. Anh Hoàng chia sẻ: "Đào càng ở độ cao lớn, nơi nhiều sương mù bao phủ, thân cây càng được phủ một lớp rêu dày, thế càng cổ kính thì giá trị càng cao." Trong khi nói, anh nhẹ nhàng vuốt ve lớp rêu xanh mướt trên một cành đào vừa mới được đưa xuống từ núi.
Nghề săn đào đá tại miền núi Nghệ An đã có từ lâu đời, nhưng trong vài năm trở lại đây, nó bỗng trở nên "nóng" hơn bao giờ hết. Người dân miền xuôi đặc biệt ưa chuộng đào đá bởi vẻ đẹp hoang dã và tự nhiên, khác biệt hoàn toàn so với đào trồng trong vườn. Một cành đào đẹp có thể được bán với giá từ vài triệu đồng lên đến vài chục triệu đồng. Để có được những cành đào quý giá này, nhóm của anh Hoàng phải đi bộ hàng chục cây số, vượt qua những khu rừng heo hút và hiểm trở. Có những chuyến đi kéo dài cả tuần lễ mới có thể "đánh dấu" xong các cây đào ưng ý. Khi phát hiện ra những vườn đào đẹp của người dân sinh sống trên núi, họ tiến hành thỏa thuận, đặt cọc tiền trước, đánh số từng gốc rồi kiên nhẫn chờ đợi đến ngày cắt cành.
Anh Hoàng tâm sự: "Khó khăn nhất chính là khâu vận chuyển. Cành đào càng to lớn, càng có nhiều nụ thì càng phải giữ gìn cẩn thận. Chỉ cần một chút sơ suất như trượt tay hay va chạm vào đá là giá trị có thể giảm sút ngay lập tức." Những thách thức như vắt rừng, muỗi núi cắn đốt, hay những con dốc dựng đứng nguy hiểm đã trở thành chuyện thường ngày. Tuy nhiên, phần thưởng xứng đáng là mỗi mùa Tết đến, tổ nhóm của anh có thể thu về hàng trăm triệu đồng. Chia đều ra, mỗi thành viên cũng "bỏ túi" được vài chục triệu đồng chỉ trong vòng vài tuần ngắn ngủi cuối năm.
Thị Trường Sôi Động Với Những 'Công Ty Đào Đá' Thu Nhỏ
Trong khi những "thợ săn" phải đối mặt với gian nan khi lội rừng và ngủ lán để tìm kiếm đào đá, thì một bộ phận khác lại lựa chọn cách thức "lướt" đào ngay tại trung tâm xã. Anh Trần Văn Hải, một chủ nhà nghỉ tại Mường Xén, mỗi dịp Tết đến lại giao phó công việc kinh doanh cho vợ con, để ra "chợ đào" tham gia ngã giá. Những ngày sát Tết Nguyên đán, đào đá được tập trung bày bán dày đặc dọc hai bên đường Quốc lộ 7 đoạn đi qua xã Mường Xén. Rất đông người bán và người mua tụ tập lại để ngắm nghía, thương lượng và giao dịch.
Anh Hải cười nói: "Làm công việc này vừa vui vẻ nhưng cũng đầy rủi ro. Lợi nhuận có thể rất cao, nhưng mức độ rủi ro cũng không hề nhỏ." Khác biệt với nhóm săn đào tận gốc, anh Hải không trực tiếp vào rừng. Anh chờ đợi người dân từ các bản làng chở đào xuống, sau đó mua lại và bán cho các thương lái hoặc khách hàng chơi Tết. Mỗi người tham gia nghề lướt đào đều hoạt động một cách độc lập, tự bỏ vốn đầu tư và tự chịu trách nhiệm về lời lỗ. Anh ví von: "Mỗi người chúng tôi giống như một công ty đào đá thu nhỏ vậy."
Chỉ tay về phía một cành đào có thế "bông sen" với những nụ hoa tua tủa, anh tiết lộ rằng vừa mua lại cành này với giá 6 triệu đồng từ một hộ dân ở Mường Lống. Nếu may mắn "gặp được khách hàng phù hợp", cành đào này có thể được bán với giá từ 8 đến 10 triệu đồng, thậm chí còn cao hơn nữa. Một thương lái khác tại chợ đào Mường Xén chia sẻ: "Có những cành đào vừa mua với giá 2 triệu đồng, quay đi đã có người sẵn sàng trả 10 đến 15 triệu đồng, đó là chuyện hết sức bình thường." Theo kinh nghiệm của họ, gặp được những khách hàng mua đào để làm quà biếu là điều "sung sướng" nhất. Nhóm khách này thường ưa chuộng những mặt hàng độc đáo, kích thước lớn và ít khi mặc cả.
Nghệ Thuật Bán Đào Và Giá Trị Của Chữ 'Tín'
Tuy nhiên, không phải cành đào nào cũng may mắn "trúng duyên" và được bán nhanh chóng. Có những cành phải nằm lại tại chợ vài ngày, thậm chí cả tuần lễ. Đối với những lô hàng khó bán, người lướt đào phải dựng riêng từng khu vực, chăm sóc kỹ lưỡng, tưới nước đều đặn và điều chỉnh ánh sáng phù hợp để nụ hoa có thể bung nở đúng thời điểm mong muốn.
Nghề này đòi hỏi một con mắt nhìn nhận tinh tường và sắc sảo. Không phải cành đào nào cũng có vẻ đẹp toàn diện: có cành đẹp nhờ vào thế dáng độc đáo, có cành đẹp vì hoa nở rực rỡ, có cành với tán rộng lớn, và có cành với những nụ hoa dày đặc chi chít. Người bán phải có khả năng đánh giá không gian nhà của khách hàng, xem xét liệu cành đào sẽ được đặt trong phòng khách rộng rãi hay căn nhà nhỏ bé, cùng với túi tiền của họ để đưa ra lời tư vấn phù hợp nhất.
Anh Hải nhấn mạnh: "Bán được một lần mà năm sau khách hàng quay lại tìm mình mới thực sự là thành công." Đối với anh, chữ "tín" chính là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển lâu dài trong nghề.
Khung Cảnh Nhộn Nhịp Của Chợ Đào Giữa Sương Núi
Những ngày cận kề Tết Nguyên đán, trung tâm Mường Xén dường như khoác lên mình một chiếc áo mới đầy sức sống. Các cành đào được dựng lên ken dày đặc trên vỉa hè, sắc hồng phớt nhẹ nhàng nổi bật giữa màu xám lạnh lẽo của núi rừng. Tiếng mặc cả sôi nổi xen lẫn với tiếng cười nói rộn ràng, tạo nên một bầu không khí vô cùng sinh động.
Có những năm, hàng chục người cùng đứng tham gia lướt đào tại "chợ" đặc biệt này. Người có vốn lớn thường ôm trọn cả lô hàng, trong khi người ít vốn hơn thì lựa chọn vài cành vừa với khả năng tài chính của mình. Mỗi ngày trôi qua, có người kiếm được vài triệu đồng, nhưng cũng có người chạm mốc vài chục triệu đồng. Khi Tết đến gần, những "thợ săn" trở nên tất bật nhất. Họ chạy đôn chạy đáo để giao đào cho khách hàng, cho các thương lái từ miền xuôi, và cho du khách lên vùng cao sắm sửa cho dịp Tết. Những cành đào đá, sau một hành trình dài từ những đỉnh núi phủ đầy sương mù, theo các chuyến xe xuôi về phố thị, góp mặt trong những phòng khách ấm áp vào đêm giao thừa thiêng liêng.
Chiều cuối năm, khi những chuyến xe cuối cùng chở đào rời khỏi Mường Xén, trên bãi đất trống chỉ còn sót lại vài cành chưa kịp bán. Màn sương núi buông xuống, phủ mờ đi sắc hồng còn lại. Những "thợ săn" sau nhiều ngày tất bật bắt đầu thu dọn, chuẩn bị trở về nhà để đón Tết cùng gia đình. Trong túi của họ là thành quả của cả tháng trời băng rừng lội suối, đứng chợ và tính toán từng thương vụ một cách cẩn thận.
Giữa đại ngàn miền Tây Nghệ An hùng vĩ, đào đá không chỉ đơn thuần nở hoa báo hiệu mùa xuân về. Nó còn "nở" ra những cơ hội mưu sinh quý giá, biến những ngày cuối năm thành mùa "hái quả" đầy ý nghĩa cho người dân vùng cao. Ở nơi sương mù quấn quanh đỉnh núi, Tết đến không chỉ mang theo hương thơm của đào, mà còn mang theo giấc mơ no ấm của những con người biết nắm bắt lấy mùa xuân. Và khi sắc hồng nhuộm thắm núi rừng, mùa "hái lộc" của những thợ săn đào đá lại bắt đầu một chu kỳ mới.
