Từ ký ức nạn đói đến quyết tâm đổi đời cho nông dân
Sinh ra sau nạn đói năm 1945, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn ThaiBinh Seed, lớn lên với những câu chuyện đau lòng từ mẹ về thảm cảnh đói khát. Ông bà ngoại qua đời cách nhau chỉ một tuần vì thiếu ăn, bác trai và anh họ cũng không qua khỏi, còn em trai ông mất do ăn nhầm khoai lang sống khi đi chăn trâu. "Mẹ tôi kể rất nhiều chuyện khủng khiếp về nạn đói. Những đoàn người đói lả, lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau đi ngoài đường", ông Báo nhớ lại với xúc động.
Gia đình ông sống trong cảnh nghèo khó, bố hoạt động cách mạng xa nhà, một mình mẹ phải bươn chải làm đủ mọi việc để nuôi con. Tuổi thơ cơ cực đã khiến ông tự hỏi: "Sao số phận người nông dân lại khổ đến thế?" và thề sẽ làm điều gì đó để giúp họ bớt khổ. Sau chiến tranh, dù là thương binh và có cơ hội làm cán bộ tuyên giáo, ông vẫn kiên quyết xin về làm nông nghiệp, bắt đầu sự nghiệp tại Ty Nông nghiệp Thái Bình năm 1975 khi mới 25 tuổi.
Quyết định đổi mới lịch sử năm 1986
Trong hơn 10 năm làm việc, ông Báo vừa lao động, vừa học hỏi và quan sát cách vận hành của các doanh nghiệp nông nghiệp quốc doanh thời đó. Cơ chế sản xuất tập trung tỏ ra kém hiệu quả, công nhân làm việc theo công điểm, thu nhập chủ yếu là lương thực phân phối theo sổ. Ông từng phải xin từng cuộn chỉ, cái kim để chia cho nhân viên, trong khi việc lập kế hoạch chỉ đơn giản là lấy số liệu cũ cộng thêm 5% mà không tính đến chi phí hay lợi nhuận.
Bước ngoặt xảy ra vào năm 1986 khi bão số 5 đánh tan trại lúa giống Đông Cơ, khiến 42 trong số 100 công nhân mất chỗ ở. Nhận nhiệm vụ phụ trách nhóm này, ông Báo bắt đầu xây dựng đề án đổi mới, khoán sản phẩm cuối cùng đến từng người lao động. "Khi báo cáo lên Bí thư Tỉnh ủy, ông bảo: 'Cái này chú cứ làm, nhưng có gì thì phải báo anh ngay vì nó rất hay, nhưng lại trái với cơ chế'", ông kể lại. Chỉ sau một năm, năng suất lúa tăng hơn 20%, ruộng không còn bỏ hoang, đời sống người lao động được cải thiện rõ rệt.
Xây dựng ThaiBinh Seed và vượt qua thử thách
Khi chính thức trở thành giám đốc ThaiBinh Seed (khi đó là Công ty Giống Lúa Thái Bình) vào năm 2000, ông Báo gặp khó khăn khi chuyên gia tư vấn từ chối hợp tác do nguồn lực yếu kém của công ty. Không nản lòng, ông tự nghiên cứu và xác định ba trụ cột phát triển: con người, khoa học công nghệ, và quan hệ hợp tác, trong đó con người là then chốt. Ông đào tạo lại toàn bộ đội ngũ, từ việc dạy chữ cho người mù chữ đến cử cán bộ đi học nước ngoài.
Năm 2013, một thử thách lớn xảy ra khi miền Bắc hứng chịu đợt rét lịch sử, làm hơn 100.000 hecta lúa bị lép. ThaiBinh Seed trở thành tâm điểm khi 11 tỉnh gửi đơn khiếu nại lên Quốc hội. Dù Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp xác nhận nguyên nhân do thời tiết, ông Báo vẫn quyết định hỗ trợ hơn 1.063 tấn giống cho nông dân gieo cấy lại, và giống lúa đó sau này được công nhận Thương hiệu Quốc gia 2022.
Định hướng phát triển và thành tựu
ThaiBinh Seed xác định không chạy theo xuất khẩu giống bằng mọi giá, mà tập trung làm chủ giống trong nước, chọn tạo những giống lúa ổn định, thích ứng với biến đổi khí hậu. Doanh nghiệp đầu tư vào nhà máy chế biến và ưu tiên thị trường nội địa, nâng cao giá trị hạt gạo thông qua chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Năm 1991, ông Báo nhận Huân chương Lao động – huân chương đầu tiên của ngành nông nghiệp thời đổi mới. Năm 2020, ông được phong tặng Anh hùng Lao động, và cuối năm 2025, ThaiBinh Seed cũng được trao danh hiệu này. "Cả đời tôi chưa từng khóc, kể cả khi bị thương ngoài chiến trường hay lúc phải đối mặt giữa lằn ranh sinh - tử. Nhưng khi ThaiBinh Seed được phong tặng Anh hùng Lao động, tôi đã khóc", ông chia sẻ. "Nếu mỗi người nông dân hôm nay có thêm một bát cơm, thêm chút tiền đưa con đi học, để những đứa trẻ ấy trở thành người có ích, đó chính là giá trị lớn nhất của những hạt giống chúng tôi làm ra".
