Nhiều năm qua, ngành nông nghiệp Cà Mau đã không ngừng nỗ lực cải thiện năng suất và chất lượng mùa màng, đồng thời tìm kiếm những lợi thế khác biệt trong sản xuất lúa gạo. Với khoảng 50% diện tích canh tác (hơn 90.000 ha) được thực hiện theo mô hình lúa-tôm, Cà Mau đã tạo ra một dấu ấn sinh thái bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và thân thiện với môi trường. Trong đó, tỷ lệ lúa chất lượng cao chiếm hơn 90%, với nhiều mô hình đạt tiêu chuẩn khắt khe như hữu cơ, VietGAP, giúp Cà Mau có các chứng nhận quốc tế USDA, EU, JAS.
Trăn trở trên những cánh đồng
Theo Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sản xuất lúa tại Cà Mau vẫn còn nhiều khó khăn như tình trạng được mùa rớt giá, chi phí đầu vào tăng cao, rủi ro thiên tai và dịch bệnh. Ngược lại, dù thừa lúa gạo nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tìm kiếm nguồn nguyên liệu đạt chuẩn chất lượng. Nguyên nhân chính là do phương thức sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu sự gắn kết chặt chẽ với tín hiệu thị trường. Hiện nay, tỷ lệ diện tích canh tác lúa có liên kết sản xuất chỉ đạt khoảng 16,7%.
Tại Hội thảo Kết nối sản xuất, tiêu thụ ngành hàng lúa gạo trong khuôn khổ Cuộc thi gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ 1, diễn ra tại Cà Mau vào cuối tháng 4/2026, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử đã chỉ ra thực tế: “Việc phá vỡ hợp đồng, hợp tác lỏng lẻo, không đủ tính pháp lý vẫn còn. Hạ tầng, logistics, cơ giới hóa còn chưa đồng bộ”. Bên cạnh đó, việc triển khai các mô hình lúa chất lượng cao, lúa an toàn, đặc biệt là quy mô các mô hình giảm phát thải thuộc Đề án 1 triệu héc-ta lúa tại Cà Mau còn hạn chế. Địa phương đăng ký mục tiêu 54.680 ha đến năm 2030 với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhưng hiện tại mới chỉ triển khai được khoảng 1.380 ha, dẫn đến liên kết tiêu thụ trong mô hình chưa thực sự ổn định.
Chuyển đổi tư duy để bước ra thị trường lớn
Hội nhập kinh tế quốc tế không cho phép sự chậm trễ. Ngành lúa gạo Cà Mau buộc phải chuyển dịch mạnh mẽ từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy thị trường”. Theo Giám đốc Sở Công thương tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thiện, với đặc thù của mô hình lúa-tôm, bài toán cốt lõi không còn nằm ở việc sản xuất bao nhiêu, mà là bán cho ai, bán như thế nào và tạo giá trị gia tăng ra sao. Thời gian tới, công tác xúc tiến thương mại phải được định vị là khâu dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo, từ sản xuất, chế biến đến phân phối và định hình thương hiệu riêng.
Một trong những giải pháp quan trọng là tạo dựng chuỗi liên kết bền vững, với hợp tác xã đóng vai trò mắt xích trung tâm. Thực tiễn sản xuất tại Cà Mau cho thấy, các hợp tác xã nông nghiệp chính là cầu nối vững chắc, liên kết các hộ gia đình thành tập thể đủ lớn để tổ chức sản xuất chuyên nghiệp, ngang tầm doanh nghiệp. Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua - “cha đẻ” của gạo ST24, ST25, cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến việc đăng ký thương hiệu để tạo “lá chắn pháp lý” vững chắc. Các sản phẩm gạo chất lượng cao của Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thị trường toàn cầu; nếu không đăng ký bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp có thể mất quyền sử dụng thương hiệu của mình ở nước ngoài.
Thời gian tới, Cà Mau định hướng phát triển ngành lúa gạo theo hướng bền vững, chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu. Tỉnh chú trọng mô hình sản xuất sinh thái, nhất là lúa-tôm; tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị theo mô hình “4 nhà”, trong đó hợp tác xã giữ vai trò cầu nối tổ chức sản xuất, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, nông dân là chủ thể sản xuất. Cà Mau cũng cần tăng cường xúc tiến thương mại, hỗ trợ ký kết hợp đồng bao tiêu, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.
