Bà Nguyễn Thị Bình: Hành trình biến cây sả thành 'vàng' cho cộng đồng vùng cao
Trên mảnh đất đồi khô cằn của phường Thống Nhất, cây sả chanh từng là nguồn sống chính của người dân, nhưng cũng là nỗi lo khi giá cả bấp bênh. Bà Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bản Dao, đã dành nhiều năm gắn bó với loại cây này, thắp lên khát vọng thoát nghèo bền vững cho cộng đồng địa phương.
Từ khó khăn đến bước ngoặt chuyển đổi
Phường Thống Nhất chủ yếu là diện tích đất đồi, nơi người nông dân canh tác cây sả chanh để mưu sinh. Có thời điểm, sản phẩm bán được giá cao, tiêu thụ hết ngay. Tuy nhiên, khi cung vượt quá cầu, giá sả lao dốc chỉ còn khoảng 2.000 đồng/kg, nhiều hộ dân lao đao, thậm chí đốt bỏ ruộng để chuyển sang cây trồng khác. Đất đồi khô cằn và thiếu nước càng làm tăng thách thức.
Bà Bình trăn trở tìm lời giải cho bài toán phát triển kinhế bền vững, tạo việc làm thường xuyên. Bà chia sẻ: "Cơ duyên đến khi tôi tham gia sinh hoạt Chi hội phụ nữ, được đi tham quan các mô hình kinh tế tại huyện Lương Sơn, Yên Thủy (tỉnh Hòa Bình trước đây). Tôi nhận ra hướng đi khả thi là chiết xuất tinh dầu sả để nâng cao giá trị. Chỉ khi chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, sản phẩm mới đứng vững trước biến động thị trường."
Hành trình xây dựng hợp tác xã và những thành tựu
Năm 2015, Hợp tác xã Nông nghiệp Bản Dao chính thức thành lập, đối mặt với muôn vàn khó khăn: vốn ít, kinh nghiệm hạn chế, cơ sở vật chất thiếu thốn. Ban đầu, hợp tác xã phải thu mua sả nguyên liệu và thuê cơ sở bên ngoài chế biến tinh dầu, chi phí cao, lợi nhuận thấp. Nhưng quyết định bao tiêu toàn bộ sản lượng đã tạo "điểm tựa" giúp người dân yên tâm.
Năm 2019, Đề án "Trồng và chế biến tinh dầu sả theo chuỗi giá trị" của bà Bình đoạt giải tại cuộc thi "Phụ nữ và tương lai của nền kinh tế xanh", nhận hỗ trợ 150 triệu đồng. Từ đó, bà vận động thêm vốn và vay ngân hàng, đầu tư 500 triệu đồng xây dựng nhà xưởng, mua dây chuyền chưng cất hiện đại. Khi tự chủ khâu chế biến, chất lượng tinh dầu ổn định, chi phí giảm, giá trị gia tăng cao hơn.
Bà còn chú trọng đầu tư nhãn mác, bao bì để nâng tầm sản phẩm. Năm 2021, đại dịch Covid-19 bùng phát, nhu cầu tinh dầu sả tăng cao, sản phẩm của hợp tác xã liên tục "cháy hàng".
Danh hiệu và mở rộng sản phẩm
Hành trình của cây sả chanh ghi dấu nỗ lực không ngừng:
- Năm 2020: Tinh dầu sả chanh được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.
- Năm 2021: Đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh.
- Năm 2022: Chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực.
- Năm 2023: Đạt danh hiệu sản phẩm tiêu biểu các tỉnh phía Bắc.
- Năm 2024: Lọt Top 3 sản phẩm "Người tiêu dùng yêu thích" và đoạt giải "Mai An Tiêm" của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.
Những danh hiệu này minh chứng cho hướng đi đúng đắn của kinh tế hợp tác gắn với chế biến sâu. Đến nay, hợp tác xã có 86 thành viên, 100% là người dân tộc thiểu số, thu nhập ổn định từ 5-6 triệu đồng/người/tháng.
Không dừng ở tinh dầu sả, hợp tác xã mở rộng sang sản phẩm cam, bưởi, mật ong, măng, chế biến thêm tinh dầu cam, bưởi, quế. Năm 2025, "Bưởi bản Dao Thống Nhất" và "Cam bản Dao Thống Nhất" được công nhận OCOP 3 sao, giúp tiêu thụ thuận lợi hơn 4 ha cam dịp Tết Nguyên đán 2026.
Định hình tư duy nông nghiệp xanh và hướng tới tương lai
Mô hình của bà Bình góp phần định hình tư duy sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững, gắn trồng trọt với chế biến, sản phẩm với thương hiệu, lợi ích kinh tế với bảo vệ môi trường. Ông Nguyễn An Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thống Nhất, cho biết: "Hợp tác xã là đơn vị tiêu biểu, giúp người dân có đầu ra ổn định, phát triển nông nghiệp xanh, tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo bền vững."
Thành quả thôi thúc bà Bình tiếp tục dám nghĩ, dám làm, với ý định đưa sản phẩm củ sả ra thị trường Nhật Bản. Bà chia sẻ: "Chúng tôi mong được Nhà nước hỗ trợ vốn, trang thiết bị để nâng cấp quy trình sản xuất, đào tạo chuyển đổi số, từ đó vươn tới thị trường lớn hơn."
Nhìn lại 10 năm khởi nghiệp, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bình không chỉ là thành công nông nghiệp, mà còn là tinh thần vượt khó, dám đưa sản phẩm ra "biển lớn". Bà đã được Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình tặng nhiều bằng khen, danh hiệu "Phụ nữ tiêu biểu Việt Nam năm 2024" và "Phụ nữ cao tuổi tiêu biểu Việt Nam năm 2025".
