Trung Quốc đã đưa vào vận hành các nhà máy biến phế phẩm từ khai thác than thành vật liệu xây dựng công nghiệp có giá trị kinh tế. Tại thành phố Cao Bình, tỉnh Sơn Tây – thủ phủ ngành than của Trung Quốc, một dự án mới đã đi vào hoạt động gần đây để chế biến quặng đuôi than thành cốt liệu (cát và đá dăm), theo thông tin từ tờ South China Morning Post.
Vật liệu sinh thái
Quặng đuôi than là phế phẩm dạng rắn và lỏng phát sinh trong quá trình khai thác và chế biến than, khó phân hủy và tái chế sạch. Phần phế thải rắn, chiếm tới 20% đất đá khai thác từ mỏ than, trước đây thường bị đổ đống tại các bãi chứa, gây nguy cơ cháy và ô nhiễm môi trường, theo CGTN. Tổng lượng quặng đuôi than của Trung Quốc được cho là đã vượt mức 7 tỷ tấn, và mỗi năm có thêm 500 triệu tấn. Tỷ lệ tái chế chưa đạt 60% đặt ra gánh nặng lớn về môi trường và cản trở sự phát triển của các thành phố phụ thuộc vào ngành than.
Nhà máy mới tại Cao Bình đã áp dụng công nghệ để biến loại phế phẩm này thành vật liệu xây dựng có giá trị. Nhà máy có thể xử lý 1.000 tấn chất thải rắn mỗi ngày để sản xuất ra cát và đá dăm đạt tiêu chuẩn xây dựng, giúp thay thế đáng kể nguồn cát tự nhiên khai thác từ lòng sông.
Quy trình xử lý bao gồm: đầu tiên, quặng đuôi than được phân loại bằng thiết bị tách tia X trước khi được nghiền nhỏ, sàng lọc, loại bỏ tạp chất. Phần nguyên liệu này sau đó được dùng để sản xuất cát, đá dăm nhân tạo và ép thành gạch – loại vật liệu thân thiện môi trường vì không cần nung. Ngoài ra, sản phẩm của nhà máy còn có thể được ứng dụng để sản xuất gốm sứ, lớp phủ phi thuyền, vật liệu làm nền đường và các vật liệu vô cơ mới. Tuy nhiên, hạn chế của loại vật liệu này là không chịu được lực lớn và không phù hợp cho các cấu trúc chịu lực chính. Bên cạnh đó, trước khi đưa vào sử dụng, vật liệu bắt buộc phải trải qua quá trình kiểm tra độc tính do có thể còn chứa các chất độc hại.
Tái sử dụng toàn diện
Ông Hồ Ấu Dịch, cựu Chủ tịch Hiệp hội Vật liệu xây dựng Trung Quốc, cho biết việc thử nghiệm sử dụng quặng đuôi than làm cốt liệu đã được thực hiện từ lâu nhưng chỉ chiếm một tỷ lệ tương đối nhỏ trong tổng nhu cầu cốt liệu hằng năm của Trung Quốc. Việc ứng dụng đã được thúc đẩy từ sau năm 2010, khi nhà nước siết chặt nguồn vật liệu khai thác từ thiên nhiên, đồng thời đẩy mạnh tiến tới các mục tiêu giảm phát thải carbon.
Tháng 4 năm 2025, Tập đoàn xây dựng năng lượng Trung Quốc đã khởi động một dự án tái chế quy mô lớn với công suất 10 triệu tấn mỗi năm tại thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây, theo Tân Hoa xã. Trước đó, một công ty khai thác than tại thành phố Trường Trị, cũng ở Sơn Tây, đã biến loại phế thải rắn này thành dạng sệt và bơm ngược trở lại các hầm mỏ đã khai thác, giúp lấp các hầm ngầm nhằm ngăn sụt lún, theo CGTN.
Bằng việc chuyển đổi thành công loại chất thải rắn này thành vật liệu xây dựng, Trung Quốc đang tiến gần hơn đến chu trình “tái sử dụng toàn diện” chất thải ngành than. Trước đó, quốc gia này đã thiết lập xong các hệ thống xử lý nước thải trong quá trình khai thác than, trong khi một số công ty đã thành công trong việc thu giữ CO2 từ các nhà máy điện than để phục vụ sản xuất pin lithium, phân bón và ứng dụng trong ngành thực phẩm, đồ uống. Năm ngoái, Công ty hóa chất năng lượng Jiangxi Bazhen tại tỉnh Giang Tây đã tái chế được 102.800 tấn khí thải CO2, vừa giúp giảm phát thải vừa tạo ra giá trị đầu ra khoảng 37 triệu nhân dân tệ (tương đương 143 tỷ đồng), theo Tân Hoa xã.
