Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động chính trị, đe dọa đến an ninh và an toàn của chuỗi cung ứng năng lượng, nhu cầu về chuyển đổi xanh trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Phiên thảo luận “Tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới” nhằm định nghĩa lại an ninh năng lượng như một thách thức chiến lược, đặt trong mối liên hệ với tăng trưởng kinh tế, cam kết về khí hậu và khả năng phục hồi.
Thách thức từ địa chính trị và gián đoạn cung ứng
Bà Seema Malhotra, Thứ trưởng phụ trách khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Bộ Ngoại giao Vương quốc Anh, đề cập đến những thách thức hiện nay như xung đột tại Trung Đông và việc đóng cửa eo biển Hormuz gây gián đoạn nguồn cung, khiến giá năng lượng và áp lực lên sản xuất leo thang tại Đông Nam Á. Bà nhấn mạnh định hướng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để đạt mục tiêu phát thải vào năm 2030. Bà đề xuất ba lĩnh vực hợp tác trong thời gian tới:
- Khơi thông thị trường, đảm bảo ổn định cung ứng và chia sẻ thông tin dự trữ.
- Đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào năng lượng sạch thông qua cơ chế Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) tại Việt Nam và Indonesia.
- Hợp tác đa phương qua mạng lưới điện ASEAN và các dự án năng lượng hạt nhân với sự hỗ trợ từ ADB và World Bank.
Quan điểm của Việt Nam về an ninh năng lượng
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh an ninh năng lượng đang bị thách thức bởi địa chính trị, thay đổi chuỗi cung ứng và áp lực chuyển đổi toàn cầu. Theo ông, thế giới đứng trước một định nghĩa mới: An ninh năng lượng không chỉ là nguồn cung, mà phải đảm bảo tính ổn định, sẵn sàng, khả năng chi trả và bền vững. Đó là lý do ASEAN đang hướng tới Kế hoạch hành động ASEAN về hợp tác năng lượng (APAEC) đến năm 2030, để củng cố tính tự cường và kết nối lưới điện liên quốc gia. Các quốc gia ASEAN thống nhất rằng ưu tiên chuyển đổi cần mang tính bao trùm, giảm thiểu gánh nặng cho người dân và tận dụng hỗ trợ công nghệ từ các đối tác.
Góc nhìn từ chuyên gia quốc tế
Ông Frederic Kliem, Giám đốc phụ trách Đông Nam Á của tạp chí The Economist, chia sẻ quan điểm “không tiêu thụ năng lượng thì không thể tăng trưởng”. Ông cho rằng khu vực ASEAN và thế giới cần giảm thiểu sự phụ thuộc vào than, dầu, khí và tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế để tránh các cú sốc nguồn cung trong tương lai.
Bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ năng lượng của GIZ (Đức), nhận định các cuộc khủng hoảng năng lượng lại chính là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Bà khuyến khích ASEAN và Việt Nam tận dụng mọi cuộc khủng hoảng để biến thành cơ hội chuyển đổi năng lượng. Bà cũng nhìn nhận sự tăng trưởng kinh tế không nhất thiết phải tỷ lệ thuận với nhu cầu tiêu thụ năng lượng. Với tư duy thông minh và công nghệ hiện tại, các quốc gia có thể giảm nhu cầu tiêu thụ năng lượng mà vẫn phát triển kinh tế nhờ năng lượng tái tạo và sử dụng năng lượng hiệu quả.
Chiến lược năng lượng của Việt Nam
Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết năm 2024, năng lượng tái tạo của Việt Nam đạt 16% nhưng vẫn phụ thuộc nhập khẩu dầu từ Singapore hơn 26%. Việt Nam hướng tới kế hoạch đầu tư 136 tỷ USD đến năm 2030 để giảm phụ thuộc vào than, tăng cường khai thác điện gió ngoài khơi và lưu trữ năng lượng. Ông nêu ra ba trụ cột chiến lược:
- Tối ưu hóa nguồn nội địa.
- Đảm bảo dự trữ chiến lược.
- Duy trì nguồn điện nền ổn định.
