Giai đoạn 2026-2030: Hàng chục nghìn MW điện mới, trọng tâm LNG và năng lượng tái tạo quy mô lớn
Theo Quy hoạch điện VIII và các kế hoạch triển khai cập nhật, riêng giai đoạn từ năm 2026 đến 2030, hệ thống điện Việt Nam cần bổ sung thêm hàng chục nghìn MW nguồn điện mới. Trọng tâm chính của giai đoạn này là phát triển điện khí LNG, mở rộng năng lượng tái tạo quy mô lớn và đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng lưới điện truyền tải. Mục tiêu tổng thể là đáp ứng đà tăng trưởng phụ tải điện một cách ổn định và nâng cao an ninh năng lượng quốc gia, trong bối cảnh cơ cấu nguồn điện đang chuyển dịch nhanh chóng.
Điện khí LNG: Nhiều dự án tỷ USD sẵn sàng khởi công từ năm 2026
Với điện khí LNG, nhiều dự án trọng điểm đã hoàn tất các bước chuẩn bị quan trọng về quy hoạch, địa điểm, hồ sơ môi trường, lựa chọn nhà đầu tư và cấu trúc tài chính sơ bộ. Điều này tạo nền tảng vững chắc để có thể khởi công xây dựng trong năm 2026, nếu cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện (PPA) sớm được chốt và thông qua.
Điển hình, hai dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG tỷ USD tại tỉnh Quảng Trị đang chuẩn bị được khởi công trong năm 2026. Cụ thể, dự án LNG Quảng Trạch II với tổng mức đầu tư khoảng 2,1 tỷ USD dự kiến sẽ khởi công vào quý I/2026. Trong khi đó, dự án LNG Quảng Trạch III với mức đầu tư khoảng 1,6 tỷ USD đặt mục tiêu khởi công vào quý IV của năm nay.
Ngoài ra, các dự án điện khí LNG quy mô lớn khác tại các địa phương như Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghi Sơn, Cà Ná và Bạc Liêu tiếp tục nằm trong danh mục trọng điểm chuẩn bị đầu tư. Mỗi dự án này có công suất phổ biến từ 1.200 đến 1.500 MW, với quy mô vốn đầu tư lên đến hàng tỷ USD.
Phát triển đồng bộ hạ tầng LNG và các chuỗi khí - điện chiến lược
Làn sóng phát triển điện khí LNG kéo theo yêu cầu cấp thiết về phát triển đồng bộ hạ tầng LNG. Các kho chứa và cảng tiếp nhận LNG tại Thái Bình, Quảng Ninh, Nghi Sơn, Bạc Liêu được định hướng triển khai song hành với các nhà máy điện theo lộ trình thị trường. Mục tiêu là từng bước giảm sự phụ thuộc vào LNG giao ngay và tăng tính chủ động về nguồn nhiên liệu, trong bối cảnh giá khí toàn cầu vẫn còn nhiều biến động khó lường.
Điện khí LNG ngày càng đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu trong cơ cấu nguồn điện của Việt Nam. Song song với các dự án LNG độc lập, các chuỗi khí - điện chiến lược như Lô B - Ô Môn (với công suất 3.810 MW tại Cần Thơ) và Cá Voi Xanh (với công suất 3.750 MW tại khu vực Đà Nẵng - Quảng Ngãi) đang được thúc đẩy hoàn tất các điều kiện tiền đề quan trọng.
Dù tiến độ của các dự án này còn phụ thuộc vào quá trình đàm phán và quyết định đầu tư cuối cùng, nhưng năm 2026 được coi là mốc thời gian chuyển từ giai đoạn chuẩn bị kéo dài sang giai đoạn triển khai thực chất. Điều này sẽ tạo ra "đầu kéo" mạnh mẽ để thu hút vốn đầu tư, công nghệ hiện đại và cả chuỗi dịch vụ phụ trợ liên quan.
Điện gió ngoài khơi và trên bờ: Sẵn sàng tái khởi động
Bên cạnh điện khí LNG, các cụm điện gió ngoài khơi quy mô hàng nghìn MW tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nam Bộ đang hoàn tất các công tác khảo sát địa chất, hải văn, đồng thời chuẩn bị khung pháp lý và cấu trúc tài chính. Khi bước vào giai đoạn đầu tư chính thức, mỗi dự án điện gió ngoài khơi có thể đạt quy mô vốn lên đến vài tỷ USD.
Đáng chú ý, sau giai đoạn bùng nổ của điện mặt trời và điện gió trên bờ, năm nay, điện gió quy mô lớn cũng sẽ quay trở lại đường đua phát triển, đặc biệt là tại các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nam Bộ. Nhiều dự án điện gió đã hoàn tất công tác đo gió, khảo sát địa hình, chuẩn bị mặt bằng và sẵn sàng tái khởi động ngay khi cơ chế giá điện cho giai đoạn mới được ban hành một cách chính thức.
Tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế và tài chính là yếu tố then chốt
Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch nhận định, để các dự án năng lượng quy mô lớn được khởi công sớm và đảm bảo đúng tiến độ, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở công nghệ hay từng loại hình nguồn điện cụ thể, mà còn ở thiết kế thể chế thị trường và cơ chế phân bổ rủi ro - thu hồi chi phí đầu tư một cách hợp lý.
Theo ông Hoạch, trong số những vấn đề nêu trên, một số điểm nghẽn quan trọng cần sớm được tháo gỡ bao gồm: hợp đồng mua bán điện dài hạn (PPA), cơ chế thanh toán công suất sẵn sàng, hình thức đấu thầu dài hạn, thị trường công suất, và cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện lớn (DPPA).
Trong môi trường thị trường điện cạnh tranh, nếu thiếu các cơ chế đủ ổn định và minh bạch để nhà đầu tư có thể thu hồi chi phí cố định, thì các dự án quy mô tỷ USD - từ điện khí LNG, thủy điện tích năng, điện gió ngoài khơi cho đến hạ tầng truyền tải - đều sẽ gặp khó khăn trong việc đảm bảo yếu tố tài chính và triển khai đúng theo tiến độ đã đề ra.
Trong bối cảnh đó, các địa phương cũng đang tích cực chuẩn bị nguồn nhân lực. Điển hình, tỉnh Gia Lai đã dự chi 2.300 tỷ đồng cho công tác đào tạo nhân lực trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Đồng thời, tỉnh Quảng Trị cũng thể hiện tham vọng trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của Việt Nam, với việc UBND tỉnh Gia Lai và VinEnergo vừa ký kết hợp tác phát triển điện năng lượng tái tạo.
