Nhu cầu lớn, giá tiền triệu, sâm tiến vua vẫn khan hàng. Ông Nguyễn Văn Long, Phó Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết, sâm Báo được mệnh danh là 'Đại Việt đệ nhất danh sâm'.
Nguồn gốc sâm Báo
Cây sâm ngày xưa mọc hoang trên núi Báo, thuộc xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc – nay là xã Biện Thượng, tỉnh Thanh Hóa. Tương truyền, năm 1397, Hồ Quý Ly sai lính đào thành, đắp lũy để dời đô. Nhóm thợ ở làng Biện Thượng làm việc năng suất cao nhờ uống nước từ một loại cây mọc tự nhiên. Vua sai tìm và dùng loại sâm này bồi bổ sức khỏe, đặt tên là sâm Báo.
Giá trị và tình trạng khan hàng
Ông Trịnh Việt Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Biện Thượng, cho biết sâm Báo hoa vàng có giá thị trường từ 1,2 – 1,5 triệu đồng/kg, cầu vượt cung, không có hàng để bán. Sâm là cây trồng hàng năm, mang lại giá trị kinh tế cao nhưng thường bị bệnh thối củ rễ vào tháng thứ 5-6, chưa có thuốc phòng trị.
Tại xã Biện Thượng và vùng phụ cận trước đây có khoảng 10ha sâm. Sâm thường thu hoạch sau 6-12 tháng, càng già giá trị càng cao. Tuy nhiên, bệnh thối củ rễ khiến cây chết đồng loạt, trồng sâm bấp bênh.
Phương pháp trồng mới: Trồng trên bầu
Anh Lê Văn Long, thôn Nhật Quang, xã Vĩnh Lộc, trồng sâm nhiều năm. Trước đây trồng truyền thống, cây chết vì bệnh. Gần đây, anh áp dụng phương pháp lấy đất ruộng trộn giá thể và phân bón làm bầu, giúp phòng bệnh hiệu quả. Gia đình anh có hơn 200 bầu sâm, dự kiến thu nhập 250 – 300 triệu đồng.
Ông Nam, sống ở chân núi Báo, cho biết sâm khó trồng, dễ chết vì thối củ rễ. Năm nay gia đình ông dự kiến trồng 2.000 gốc sâm trên bầu. Sâm gia đình ông thường cung cấp cho người quen.
Ông Quách Văn Hải, Chủ tịch HĐQT HTX Sâm Báo Hoa Vàng, cho biết đã đưa sâm trồng trên bầu để kiểm soát dịch bệnh. Dự kiến năm 2026, HTX trồng 10.000 cây sâm trên bầu, hiện đã trồng hơn 3.000 cây. Sâm có thể thu hoạch từ tháng thứ 6, nhưng tốt nhất từ 12 tháng trở lên.
Hướng đi mới: Cho gà ăn sâm
Ông Trần Đức Minh, quê Thanh Hóa, gắn bó với cây sâm từ năm 2017. Sau nhiều lần thất bại vì bệnh thối củ rễ, ông áp dụng công nghệ trồng trên bầu. Thân, lá, rễ và củ không đạt chất lượng được xay nhuyễn trộn cám nuôi gà. Gà nuôi sâm được chế biến thành gà tần, phở, lẩu… Đây là hướng đi mới tận dụng và nâng cao giá trị cây sâm.
Ông Trịnh Việt Cường đánh giá ông Minh góp phần bảo tồn, nhân rộng và nâng cao giá trị thương hiệu sâm Báo. Chế biến sâu, tạo nhiều sản phẩm từ sâm là hướng đi mới, đưa cây sâm xứng tầm giá trị.
