Liên minh châu Âu (EU) vừa đưa ra quyết định siết chặt các điều kiện tạm đình chỉ thuế carbon biên giới (CBAM), phát đi tín hiệu cứng rắn về chuyển đổi xanh và tạo thêm áp lực tuân thủ với hàng hóa xuất khẩu vào châu Âu.
EU muốn chấm dứt sự thiếu chắc chắn quanh thuế carbon
CBAM là cơ chế thu phí carbon đối với lượng khí thải phát sinh trong quá trình sản xuất hàng hóa nhập khẩu vào EU. Hiện cơ chế này được áp dụng với các nhóm hàng có cường độ phát thải cao như thép, xi măng và phân bón.
Mục tiêu của chính sách nhằm tạo sân chơi cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp sản xuất trong EU và các nhà xuất khẩu từ bên ngoài khối. Theo đó, những sản phẩm được sản xuất với lượng phát thải lớn sẽ phải gánh thêm chi phí carbon khi vào thị trường châu Âu.
Trước đây, Ủy ban châu Âu từng đề xuất một điều khoản cho phép tạm thời miễn áp dụng thuế carbon đối với một số mặt hàng nếu xảy ra các tình huống nghiêm trọng và bất ngờ khiến giá tăng mạnh. Đây được xem như một “van an toàn” để ứng phó với các cú sốc thị trường.
Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải phản ứng từ nhiều doanh nghiệp và các nhà đầu tư vào công nghệ sạch. Họ cho rằng cơ chế miễn trừ quá rộng sẽ khiến môi trường đầu tư thiếu ổn định, bởi các dự án giảm phát thải chỉ có thể phát huy hiệu quả khi hàng nhập khẩu có mức phát thải cao phải chịu chi phí carbon tương ứng.
Chính vì vậy, EU đã lựa chọn hướng đi rõ ràng hơn. Thay vì để ngỏ khả năng đình chỉ CBAM trong nhiều tình huống khác nhau, Brussels muốn biến việc tạm dừng cơ chế này trở thành trường hợp đặc biệt và rất khó xảy ra.
Chỉ được xem xét đình chỉ khi giá tăng hơn 50%
Theo dự thảo thỏa thuận được Reuters tiếp cận, Ủy ban châu Âu chỉ có thể đề xuất tạm đình chỉ thuế carbon nếu đáp ứng các tiêu chí cụ thể. Điều kiện đáng chú ý nhất là giá của sản phẩm liên quan phải tăng trên 50% trong vòng 6 tháng so với mức giá trung bình của 10 năm trước đó.
Ngưỡng này được đánh giá là rất cao. Điều đó đồng nghĩa những biến động giá thông thường hoặc các cú sốc ngắn hạn trên thị trường khó có thể trở thành lý do để tạm dừng CBAM.
Quyết định mới cũng cho thấy EU đang ưu tiên sự ổn định của chính sách hơn là các biện pháp hỗ trợ ngắn hạn. Đối với giới đầu tư xanh, đây là tín hiệu cho thấy Brussels vẫn kiên định với mục tiêu giảm phát thải và không muốn các quy định khí hậu thay đổi quá thường xuyên.
Dù được đa số quốc gia thành viên ủng hộ, thỏa thuận vẫn gặp phản đối từ một số nước như Slovakia, Romania và Lithuania. Những quốc gia này lo ngại các quy định nhập khẩu xanh ngày càng nghiêm ngặt có thể làm tăng chi phí sản xuất và tạo thêm áp lực cho nền kinh tế.
Trong khi đó, nhiều nghị sĩ tại Nghị viện châu Âu còn muốn đi xa hơn. Một số ý kiến đề xuất tiếp tục thu hẹp hoặc thậm chí loại bỏ hoàn toàn điều khoản cho phép đình chỉ CBAM trong tương lai.
Phạm vi áp dụng mở rộng, áp lực tuân thủ sẽ tăng lên
Một trong những nội dung được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là kế hoạch mở rộng phạm vi áp dụng CBAM. Ngoài các mặt hàng đang chịu thuế carbon như thép, xi măng và phân bón, EU dự kiến đưa thêm nhiều sản phẩm nằm sâu hơn trong chuỗi giá trị sản xuất vào diện quản lý.
Theo kế hoạch được đề cập trong các cuộc thảo luận, các mặt hàng như máy giặt và linh kiện ô tô sẽ nằm trong nhóm được mở rộng áp dụng cơ chế này.
Động thái trên phản ánh nỗ lực của EU nhằm ngăn chặn hiện tượng “rò rỉ carbon”. Đây là tình trạng doanh nghiệp chuyển một phần công đoạn sản xuất sang những quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn hoặc gia công thành sản phẩm hoàn chỉnh tại nước thứ ba để tránh các chi phí carbon.
Một điểm đáng chú ý khác là Pháp, quốc gia từng kêu gọi tạm ngừng áp dụng CBAM với phân bón do chi phí tăng cao, cuối cùng đã chấp nhận thỏa thuận mới. Paris đạt được một số nhượng bộ dành cho hai vùng lãnh thổ hải ngoại là Guadeloupe và Martinique. Theo đó, hai khu vực này có thể được miễn áp dụng thuế carbon đối với xi măng nhập khẩu trong trường hợp xảy ra thiên tai hoặc các tình huống khẩn cấp đặc biệt.
Hiện các quốc gia thành viên EU và Nghị viện châu Âu vẫn tiếp tục đàm phán để hoàn thiện văn bản cuối cùng. Tuy nhiên, diễn biến mới nhất cho thấy xu hướng chung của Brussels là siết chặt thay vì nới lỏng các quy định liên quan đến CBAM.
Theo Reuters, EU xem cơ chế thuế carbon biên giới là một trong những trụ cột quan trọng nhất của chiến lược chuyển đổi xanh. Việc thu hẹp các trường hợp được tạm đình chỉ CBAM không chỉ nhằm bảo vệ các khoản đầu tư phát thải thấp tại châu Âu mà còn gửi thông điệp rõ ràng tới các nhà sản xuất toàn cầu rằng tiêu chuẩn môi trường đang ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận thị trường EU.
