Phoebe Gates, con gái út của tỷ phú Bill Gates, đang phải đối mặt với bê bối đầu tiên kể từ khi được Forbes vinh danh trong danh sách 30 Under 30 năm 2026. Startup mua sắm Phia do cô đồng sáng lập bị cáo buộc sử dụng kỹ thuật "cookie stuffing" để chiếm đoạt hoa hồng từ các đơn hàng trực tuyến mà nền tảng này không thực sự mang về.
Phia bị tố 'nhận vơ' hoa hồng từ đơn hàng không do mình tạo
Phia ra mắt vào năm 2025 và nhanh chóng thu hút sự chú ý khi tự giới thiệu là một "trợ lý mua sắm AI". Tiện ích mở rộng trên trình duyệt này có thể so sánh giá sản phẩm mới với hàng đã qua sử dụng, đồng thời tự động tìm mã giảm giá để giúp người dùng mua được mức giá tốt hơn. Ý tưởng này nhanh chóng chinh phục giới đầu tư. Chỉ sau hơn một năm hoạt động, Phia đã huy động khoảng 61 triệu USD, với danh sách nhà đầu tư quy tụ nhiều gương mặt nổi tiếng như Khloé Kardashian, Hailey Bieber, Sydney Sweeney, Ice Spice cùng nhiều quỹ đầu tư tại Thung lũng Silicon.
Tuy nhiên, phía sau mô hình kinh doanh tưởng như vô hại này lại xuất hiện những dấu hỏi lớn. Phia kiếm tiền chủ yếu thông qua affiliate marketing (tiếp thị liên kết). Thông thường, khi một người dùng nhấp vào liên kết giới thiệu của một website, YouTuber hay influencer rồi mua hàng, đơn vị giới thiệu sẽ được nhà bán lẻ trả một khoản hoa hồng. Vấn đề nằm ở chỗ, các chuyên gia cho rằng Phia đã không chỉ nhận hoa hồng từ những giao dịch do mình tạo ra.
Cookie stuffing: Hành vi gây tranh cãi
Điều tra của báo chí cùng nghiên cứu từ Capital One Shopping và chuyên gia Ben Edelman cho thấy tiện ích của Phia có thể tự động chèn mã affiliate của chính mình vào thời điểm người dùng chuẩn bị thanh toán. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi khách hàng đến từ Google, TikTok, YouTube hay một nhà sáng tạo nội dung khác, khoản hoa hồng cuối cùng vẫn có thể được ghi nhận cho Phia.
Trong giới tiếp thị liên kết, hành vi này được gọi là cookie stuffing hoặc affiliate hijacking - tức ghi đè mã theo dõi của đơn vị khác để "nhận vơ" doanh số. Nếu đúng như cáo buộc, những người chịu thiệt sẽ là các publisher, blogger, influencer và website đã thực sự bỏ chi phí, thời gian để thu hút khách hàng nhưng lại mất khoản hoa hồng vào phút cuối.
Phia phủ nhận, nói chỉ là lỗi kỹ thuật
Đáp lại các cáo buộc, Phia phủ nhận việc cố tình gian lận. Startup cho biết hệ thống của họ có một tính năng dùng để kiểm tra xem website bán hàng có hỗ trợ chương trình affiliate hay không. Theo công ty, chính tính năng này đã vô tình kích hoạt việc gắn mã affiliate trên một số website. Phia khẳng định đây là lỗi kỹ thuật ngoài ý muốn, chỉ ảnh hưởng đến một tỷ lệ nhỏ giao dịch và đã được khắc phục ngay sau khi công ty nhận được phản ánh.
Tuy nhiên, lời giải thích này chưa đủ thuyết phục nhiều chuyên gia trong ngành. Ben Edelman - chuyên gia nhiều năm nghiên cứu về quảng cáo trực tuyến và affiliate marketing - cho rằng cách hoạt động của Phia mang đầy đủ đặc điểm của cookie stuffing, một hành vi vốn bị hầu hết các mạng lưới affiliate nghiêm cấm. Sau khi vụ việc được phản ánh, nền tảng quản lý affiliate và influencer Impact cũng đã quyết định ngừng hỗ trợ Phia.
Liên hệ với bê bối PayPal Honey
Vụ việc của Phia lập tức khiến nhiều người nhớ đến bê bối của Honey, tiện ích săn mã giảm giá thuộc PayPal. Cuối năm 2025, Honey bị nhiều YouTuber và nhà sáng tạo nội dung cáo buộc âm thầm ghi đè mã affiliate ngay trước khi người dùng thanh toán, khiến khoản hoa hồng lẽ ra thuộc về người giới thiệu ban đầu bị chuyển sang Honey. Những cáo buộc này sau đó dẫn đến hàng loạt vụ kiện tập thể và buộc Google phải siết chặt chính sách đối với các tiện ích mở rộng trên Chrome liên quan đến affiliate marketing.
Dù Phia khẳng định mình không cố tình thực hiện hành vi tương tự, vụ việc vẫn đang làm dấy lên nhiều tranh luận về tính minh bạch của các tiện ích mua sắm hoạt động trên trình duyệt. Đối với một startup mới hơn một năm tuổi nhưng đã huy động được hàng chục triệu USD và sở hữu danh sách nhà đầu tư toàn những cái tên đình đám, đây được xem là phép thử lớn đầu tiên đối với uy tín của Phia cũng như Phoebe Gates trên hành trình xây dựng doanh nghiệp công nghệ của riêng mình.
