Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp mắc sai lầm khi cho rằng họ có thể nắm bắt và kiểm soát toàn bộ thông tin trong tổ chức, dẫn đến quyết định sai lầm và gây tổn hại cho công ty. Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel, Friedrich Hayek, gọi đây là “thói tự phụ chết người”.
Bức tranh không hoàn chỉnh về tổ chức
Fred Kofman, trong cuốn sách “Tiền lương chưa bao giờ là tất cả”, phân tích mối quan hệ giữa nhân viên và công ty. Ông chỉ ra rằng tiền lương không phải yếu tố quan trọng nhất để nhân viên gắn bó lâu dài; môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và cơ hội phát triển mới là những yếu tố then chốt.
Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn nằm ở cách lãnh đạo nhìn nhận tổ chức. Kofman so sánh các nhà quản lý cấp cao với những người mù sờ voi: mỗi người chỉ chạm vào một bộ phận và nghĩ rằng mình hiểu toàn bộ con voi. Trên thực tế, một tổ chức đồ sộ bao gồm vô số thông tin về cấu trúc, quy trình, nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp, tài nguyên, nợ, v.v., cùng với môi trường hiện tại và tương lai. Không ai có thể mô tả chính xác toàn bộ.
Thông tin bị bóp méo khi truyền lên cấp cao
Để truyền đạt những gì mình biết, nhân viên phải đơn giản hóa thông tin đến mức gần như vô dụng. “Người mù” chỉ có thể truyền đạt một lớp kiến thức mỏng đến các nhà quản lý cấp cao, những người phải đưa ra quyết định toàn diện. Lượng thông tin này không đủ để đưa ra quyết định hợp lý.
Ví dụ, nhân viên bảo dưỡng biết nhà máy sắp không thể hoạt động ca ba; nhân viên bán hàng biết khách hàng tức giận vì thiếu hàng tồn kho; nhân viên mua hàng biết nhà cung cấp Trung Quốc đang chào bán bán thành phẩm; nhân viên kỹ thuật biết cần điều chỉnh thiết bị; bộ phận quan hệ chính phủ biết quản lý thị trường sẽ phản đối hàng nhập khẩu. Không ai, kể cả CEO, có thể đánh giá mọi thông tin cần thiết để đề ra chiến lược tổng thể.
Hoàn cảnh thay đổi liên tục
Không những không thể hợp nhất toàn bộ thông tin, hoàn cảnh còn thay đổi thường xuyên. Tần suất và tầm quan trọng của những thay đổi này đòi hỏi phải tinh chỉnh liên tục các kế hoạch. Ngay sau khi thông tin được truyền đi, nó đã lỗi thời, đập tan quy trình lập kế hoạch thường lệ.
Kofman nhấn mạnh: “Không ai có thể tiếp nhận và xử lý lượng thông tin rộng lớn cố hữu trong một tổ chức. Ta không thể có được bức tranh hoàn toàn chính xác về một ‘loài vật’ to lớn đại diện cho tổ chức, ngay cả đối với những ai giữ vị trí cực cao trong công ty.”
Hậu quả của quản lý tập quyền
Các giám đốc cấp cao thường nhìn thấy “con voi” từ xa và nghĩ sai rằng họ có thể hiểu và vạch ra những đặc điểm chi tiết của nó, thậm chí kiểm soát nhân viên thông qua các công cụ đo lường, thưởng phạt. Đây chính là “thói tự phụ chết người” mà Hayek cảnh báo. Nhiều tổ chức đã chết yểu vì kiểu hoạch định tập quyền và quản lý vi mô này.
Để hạn chế sai lầm, nhân sự cấp cao cần tham khảo ý kiến của các bộ phận trước khi đưa quyết định, thay vì áp đặt ý chí cá nhân. Một môi trường làm việc cởi mở, khuyến khích chia sẻ thông tin và tôn trọng chuyên môn của từng bộ phận sẽ giúp tổ chức vận hành hiệu quả hơn.
