Trong những năm gần đây, hạ tầng giao thông kết nối giữa thành phố Cần Thơ với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã được đầu tư mạnh mẽ và khá đồng bộ. Các tuyến cao tốc như Trung Lương - Mỹ Thuận - Cần Thơ, Cần Thơ - Cà Mau đã rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa từ Cần Thơ về Thành phố Hồ Chí Minh. Những dự án đường cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đang dần hình thành, tạo nên một mạng lưới xương sống giúp nông sản từ khắp các tỉnh miền Tây về Cần Thơ nhanh chóng.
Vị thế trung tâm vùng nguyên liệu
Với vị trí trung tâm vùng nguyên liệu, Cần Thơ có khả năng tập kết hàng hóa từ các tỉnh lân cận như Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp trong vòng chưa đầy 2 giờ. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí trung chuyển và tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch. Về cơ chế, chính sách, Nghị quyết số 45 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Cần Thơ đã xác định việc xây dựng trung tâm liên kết, sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp vùng ĐBSCL tại Cần Thơ là “hạt nhân” để hình thành một hệ sinh thái chợ đầu mối hiện đại, tích hợp cả công nghệ chế biến sâu và xuất khẩu.
Ông Hà Vũ Sơn, Giám đốc Sở Công thương thành phố Cần Thơ cho biết: “Cần Thơ hiện có hơn 10 trung tâm thương mại, siêu thị lớn, hàng trăm cửa hàng tiện lợi và hệ thống chợ rộng khắp, giúp tiêu thụ nông sản dễ dàng, thuận lợi. Sở Công thương chủ động phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các doanh nghiệp, hợp tác xã tổ chức liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản cho người dân tại các siêu thị trên địa bàn thành phố, đồng thời kết nối với các địa phương khác.” Thời gian qua, Sở Công thương đã trực tiếp kết nối, tiêu thụ trái thanh nhãn, sầu riêng, xoài, vú sữa… tại thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh và một số tỉnh, thành phố phía Bắc; đồng thời kết nối, xúc tiến thương mại để nông sản Cần Thơ và vùng ĐBSCL có đầu ra ổn định, nhất là vào vụ thu hoạch rộ.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Dù sở hữu nhiều lợi thế, nhưng thực tế cho thấy Cần Thơ vẫn chưa thật sự trở thành trung tâm, chợ đầu mối tiêu thụ nông sản của vùng như kỳ vọng. Điểm nghẽn lớn nhất là quỹ đất và vốn đầu tư. Xây dựng một chợ đầu mối hiện đại đòi hỏi diện tích đất rất lớn để tích hợp kho lạnh, khu kiểm định chất lượng, khu sơ chế và bãi đỗ xe tải trọng lớn. Việc giải phóng mặt bằng và kêu gọi nhà đầu tư có đủ tiềm lực tài chính lẫn kinh nghiệm vận hành chuỗi cung ứng là thách thức không nhỏ với Cần Thơ.
Hiện nay, phần lớn nông sản miền Tây vẫn tiêu thụ theo phương thức truyền thống. Thương lái thu mua tại vườn, vận chuyển bằng ghe xuồng rồi tập kết về các chợ lẻ hoặc đưa thẳng lên các chợ đầu mối tại Thành phố Hồ Chí Minh (như Bình Điền, Thủ Đức). Việc thay đổi tập quán, thuyết phục thương lái và doanh nghiệp chuyển hướng về một trung tâm mới tại Cần Thơ đòi hỏi thời gian và những lợi ích kinh tế thực tế, rõ ràng hơn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T cho biết: “Chi phí logistics cho nông sản ở Cần Thơ hiện chiếm tới 30% giá thành sản phẩm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của khu vực và thế giới. Nguyên nhân chính do thiếu hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ.” Hiện nay, Cần Thơ và vùng vẫn chưa có cảng biển nước sâu đủ khả năng tiếp nhận tàu trên 20.000 tấn, khiến phần lớn hàng hóa phải vận chuyển lên Thành phố Hồ Chí Minh, làm tăng thời gian vận chuyển, đội giá thành, giảm lợi thế cạnh tranh của hàng nông sản xuất khẩu. Bên cạnh đó, hệ thống kho bãi và trung tâm phân phối tại địa phương còn manh mún, chưa đạt chuẩn quốc tế, nhất là thiếu hụt chuỗi cung ứng lạnh hiện đại dành riêng cho nông sản.
Một số tỉnh trong vùng cũng đang có kế hoạch xây dựng các trung tâm thu gom nông sản riêng. Nếu không có sự điều phối cấp vùng, Cần Thơ dễ rơi vào tình trạng “giẫm chân lên nhau”, dẫn đến lãng phí nguồn lực và không tạo được sức mạnh tập trung đủ lớn để điều tiết giá cả thị trường.
Mục tiêu chiến lược đến năm 2030
Theo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2025-2030, thành phố Cần Thơ phấn đấu trở thành trung tâm đầu mối cung ứng sản phẩm nông nghiệp chế biến sâu của vùng vào năm 2030. Đây được xem là bước đi chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản thay vì chỉ xuất khẩu thô. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Cần Thơ xác định đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông là ưu tiên hàng đầu.
Thành phố đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương để quyết liệt hoàn thành các tuyến cao tốc kết nối vùng. Đặc biệt, dự án cảng biển Trần Đề và khu kinh tế biển Trần Đề quy mô 40.000 ha được kỳ vọng sẽ trở thành “cửa ngõ” xuất nhập khẩu trực tiếp, giúp giải quyết triệt để bài toán trung chuyển hàng hóa. Song song đó là việc nâng cấp sân bay quốc tế Cần Thơ và quy hoạch xây dựng trung tâm logistics cấp vùng.
Theo Sở Công thương Cần Thơ, ngoài tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ nông sản tại các siêu thị, trung tâm thương mại của thành phố, Cần Thơ tập trung phát triển mô hình “Chợ đầu mối 4.0”. Không chỉ là nơi mua bán trực tiếp, chợ đầu mối sẽ là một sàn giao dịch nông sản điện tử, nơi người mua và người bán có thể chốt đơn qua ứng dụng, có hệ thống truy xuất nguồn gốc qua mã QR và kiểm tra an toàn thực phẩm tại chỗ. Chợ đầu mối phải nằm cạnh các nhà máy chế biến sâu. Khi nông sản không tiêu thụ hết ở dạng tươi, chúng sẽ được đưa ngay vào dây chuyền sấy khô, đóng hộp hoặc làm nước ép để kéo dài thời hạn sử dụng và nâng cao giá trị.
Ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cho biết: “Bên cạnh đầu tư hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại, thành phố Cần Thơ tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao bằng cách liên kết chặt chẽ giữa 'doanh nghiệp - nhà trường', bảo đảm đào tạo bám sát thực tiễn; khuyến khích doanh nghiệp phát triển mô hình logistics xanh, sử dụng năng lượng tái tạo để hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững.” Thành phố cũng nghiên cứu ban hành những chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất cụ thể cho doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng kho lạnh và công nghệ bảo quản sau thu hoạch tại khu vực chợ đầu mối; xây dựng sàn thương mại điện tử riêng của thành phố để quảng bá nông sản chủ lực và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường trực tuyến.
Bài và ảnh: THANH TÂM
