Chiều 28/5, tại TP Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã tổ chức lễ công bố Báo cáo kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2025 với chủ đề "Phát triển doanh nghiệp - Động lực then chốt cho tăng trưởng". Sự kiện có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND, HĐND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các tỉnh, thành trong khu vực.
Trình bày kết quả nghiên cứu, TS Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết sau khi tỉnh Long An tách khỏi vùng, ĐBSCL hiện chỉ còn khoảng 65.000 doanh nghiệp, giảm đáng kể so với con số 85.000 doanh nghiệp trước đó. Đáng lo ngại hơn, kể từ năm 2023, ĐBSCL chính thức trở thành vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước, với chỉ 3,6 doanh nghiệp trên 1.000 dân, thấp hơn cả các vùng miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.
Nhìn lại hành trình hai thập kỷ, con số thống kê phản ánh sự tụt dốc đáng lo ngại: nếu như năm 2000, ĐBSCL chiếm tới 25% tổng số doanh nghiệp cả nước, tức cứ 4 doanh nghiệp toàn quốc thì có 1 thuộc vùng này, thì đến nay tỷ lệ đó chỉ còn 7%, nghĩa là phải 14 doanh nghiệp cả nước mới có một doanh nghiệp ĐBSCL. Tỷ lệ doanh nghiệp FDI tại đây cũng lao dốc, từ 2,1% xuống còn 1,3% so với tổng số doanh nghiệp FDI toàn quốc.
Một trong những thông điệp trọng tâm được TS Vũ Thành Tự Anh nhấn mạnh là sự vắng bóng đáng báo động của khối doanh nghiệp tầm trung. Ông mô tả nghịch lý đang diễn ra tại vùng này: doanh nghiệp rất khó để lớn lên, nhưng lại rất dễ để tụt xuống - từ lớn xuống vừa, từ vừa xuống nhỏ, từ nhỏ xuống siêu nhỏ. Hệ quả là ĐBSCL rơi vào tình trạng thiếu nghiêm trọng doanh nghiệp cỡ vừa - lực lượng được xem là "bậc thang" không thể thiếu để tiến lên thành những doanh nghiệp lớn đủ sức dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo thế và lực vươn ra thị trường quốc tế. Đồng thời, chính khối doanh nghiệp này cũng là chỗ dựa để nâng đỡ các doanh nghiệp nhỏ và vừa cải tiến quy trình, xanh hóa sản xuất và thúc đẩy chuyển đổi số.
Từ thực trạng trên, TS Vũ Thành Tự Anh đưa ra khuyến nghị thẳng thắn với lãnh đạo các địa phương: cần xem doanh nghiệp vừa là đối tượng ưu tiên đồng hành, tạo môi trường để họ lớn lên và kéo theo các doanh nghiệp khác cùng phát triển. Ông cũng lưu ý lãnh đạo các tỉnh, thành không nên chạy theo thành tích chỉ số PCI, bởi đó không phải bản chất đích thực của chỉ số này. Theo ông, PCI thực chất là công cụ để nhận diện khó khăn của doanh nghiệp nhằm cùng tháo gỡ, chứ không phải đích đến để "đánh bóng" thứ hạng. Thay vì nhìn vào con số xếp hạng, chính quyền nên tự hỏi mỗi ngày: điều gì đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp, điều gì đang đẩy chi phí của họ lên cao - rồi từ đó hành động.
Phát biểu chỉ đạo tại lễ công bố, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận dẫn số liệu cho thấy bức tranh suy giảm rõ nét của cộng đồng doanh nghiệp ĐBSCL: năm 2000, số doanh nghiệp toàn vùng chiếm 22% tổng số doanh nghiệp cả nước - riêng khối tư nhân chiếm tới 25% - thì đến nay con số đó chỉ còn 7%. Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ tại đây chiếm hơn 40%, cao nhất cả nước - một thực trạng mà ông Cận nhận định là "rất đáng lo ngại".
Thứ trưởng cũng bày tỏ đồng tình với khuyến nghị của TS Vũ Thành Tự Anh: các địa phương không nên chạy theo thứ hạng PCI mà cần sử dụng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh như một công cụ chẩn đoán, tập trung xử lý những điểm nghẽn mà doanh nghiệp quan tâm nhất - từ tiếp cận đất đai, minh bạch trong quy hoạch, đến rút ngắn thủ tục hành chính và giảm chi phí không chính thức.
Từ đó, ông Cận định hướng một số nhóm giải pháp. Về cải cách thể chế và môi trường kinh doanh, Thứ trưởng Lê Tấn Cận nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là khuyến khích, bảo vệ và tạo điều kiện thuận lợi nhất để đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất kinh doanh và làm giàu hợp pháp, chính đáng. Song song đó, cần xác lập môi trường thể chế thực sự thông thoáng, minh bạch, ổn định và an toàn để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.
Về hỗ trợ thực chất cho doanh nghiệp, chính sách tài khóa sẽ đồng hành cụ thể thông qua các ưu đãi thuế, phí dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp; đồng thời tạo thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, tín dụng và đất đai. Ông Cận cho biết Bộ Tài chính đang tích cực rà soát và sẽ có đề xuất sửa đổi, bổ sung một số chính sách liên quan trong kỳ họp Quốc hội tới.
Về thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), Thứ trưởng chỉ ra thực tế đáng suy ngẫm khi toàn vùng ĐBSCL năm 2025 chỉ thu hút được chưa đầy 1 tỷ USD vốn FDI, với mật độ doanh nghiệp FDI đạt 2,4 doanh nghiệp/100.000 dân - thấp nhất cả nước. Tuy vậy, ông Cận nhìn nhận trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ, ĐBSCL đang đứng trước cơ hội mới để thu hút đầu tư. Tuy nhiên, định hướng đặt ra là không thu hút bằng mọi giá mà cần có chọn lọc, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, có cam kết chuyển giao công nghệ, tạo giá trị gia tăng thực sự cho vùng.
Doanh nghiệp kiến nghị cần có bản đồ đầu tư cho mỗi tỉnh của khu vực ĐBSCL, thường xuyên cập nhật các thông tin về quỹ đất công nghiệp, ưu đãi đầu tư, đầu mối tiếp nhận đầu tư, vì hiện thông tin về những vấn đề này khá phân tán. Ngoài ra, cần định vị ĐBSCL là trung tâm kinh tế nông nghiệp, chế biến và logistics thay vì chỉ là vùng nguyên liệu.
