Sau hơn một thập kỷ đầu tư tại Việt Nam, Tập đoàn công nghệ Intel của Hoa Kỳ đã tìm được nhà cung cấp bản địa đầu tiên thông qua sự hợp tác giữa Intel Products Việt Nam (IPV) và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Fab 9 Việt Nam (Fab 9). IPV, với khoản đầu tư 1,5 tỷ USD, là cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất toàn cầu của Intel, đóng góp hơn 100 tỷ USD xuất khẩu và tạo ra khoảng 4.800 việc làm công nghệ cao. Trong khi đó, Fab 9 là doanh nghiệp quy mô nhỏ, chuyên sản xuất các sản phẩm kiểm tra tấm bán dẫn, trước đây chưa từng nghĩ có thể tham gia hệ sinh thái gồm hàng trăm nghìn nhà cung ứng toàn cầu của Intel.
Hành trình nâng cấp doanh nghiệp nội địa
Tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026, ông Việt Trần, Tổng Giám đốc Fab 9, chia sẻ rằng ông không có nhiều hy vọng về sự hợp tác với “đại bàng công nghệ” Intel khi được ông Kenneth Tse, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc IPV, chủ động liên hệ. Fab 9 tự nhận thấy mình là doanh nghiệp nhỏ, chưa sẵn sàng về trình độ lao động và công nghệ. Tuy nhiên, với cam kết của Intel trong việc hỗ trợ xây dựng mạng lưới nhà cung cấp tại thị trường sở tại nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng, ông Việt Trần quyết định tự nâng cấp Fab 9 để nắm bắt cơ hội.
Intel đã cử các chuyên gia sang nhà máy của Fab 9 và ngược lại, Fab 9 cũng cử nhân sự giỏi sang đào tạo tại Hoa Kỳ, tăng cường đầu tư nâng cấp trang thiết bị công nghệ hiện đại, đồng thời đáp ứng các yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và năng lực quản trị. Sự hợp tác này trở thành hình mẫu trong mối liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa, bởi thực tiễn gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, tính liên kết giữa hai khu vực luôn là điểm nghẽn.
Thực trạng liên kết FDI và doanh nghiệp nội địa
Số liệu thống kê cho thấy, đến nay Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD, vốn thực hiện đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Khu vực FDI chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp hơn 20% GDP. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, trong số hơn 1 triệu doanh nghiệp trong nước đang hoạt động, chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp có kết nối trực tiếp với các tập đoàn đa quốc gia hoặc chuỗi cung ứng toàn cầu và chỉ khoảng 100 doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia. Điểm yếu của doanh nghiệp nội địa là sử dụng công nghệ cũ, năng suất lao động thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu chặt chẽ của đối tác quốc tế.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và trình độ lao động, đặc biệt là trụ cột chuyển đổi số, chuyển đổi xanh nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác trong xu hướng FDI toàn cầu đang thay đổi.
Mục tiêu tăng mức độ lan tỏa của FDI
Đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (Nghị quyết 10) đã xác lập mô hình đầu tư nước ngoài thế hệ mới của Việt Nam đến năm 2045. Mục tiêu thu hút vốn ngoại không còn tập trung vào số lượng mà hướng đến công nghệ cao hơn, tạo giá trị gia tăng lớn hơn và đóng góp sâu hơn vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết đặt ra các mục tiêu cụ thể: đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa của các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45-50%; có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của khối FDI, trong đó 500-1.000 nhà cung ứng cấp 1.
Tiến sĩ Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Đầu tư nước ngoài, nhận định: “Việc Nghị quyết 10 đặt ra những mục tiêu rất cụ thể như... là con đường để gia tăng mức độ lan tỏa của FDI vào nền kinh tế, biến dòng vốn này thành năng lực cho doanh nghiệp trong nước, khắc phục tình trạng thu hút FDI vẫn tăng nhưng phần lớn doanh nghiệp Việt Nam mắc kẹt ở phân khúc giá trị thấp.”
Cùng quan điểm, Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trưởng Ban Nghiên cứu tổng hợp, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, cho rằng với cách đặt chiến lược phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài gắn chặt với chiến lược phát triển doanh nghiệp nội địa, Nghị quyết 10 đã phá vỡ sự cô lập giữa hai khu vực kinh tế, thúc đẩy khu vực FDI kéo doanh nghiệp trong nước phát triển theo, tạo thành một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.
Giải pháp thúc đẩy liên kết
Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Đầu tư nước ngoài, cho rằng để khuyến khích doanh nghiệp FDI nâng cao trách nhiệm, tăng cường liên kết, chia sẻ tri thức, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nội địa, về phía các cơ quan quản lý cần hướng dẫn, công bố các tiêu chuẩn, quy chuẩn, điều kiện về quản trị và kỹ thuật cho doanh nghiệp thực hiện. Về phía doanh nghiệp trong nước cần chủ động hoàn thiện mình và liên kết với nhau để đáp ứng các đơn hàng lớn, qua đó tạo dựng được một hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, đủ năng lực và đủ sức hấp thụ công nghệ.
