Một hồ sơ chấn động vừa được hé lộ, phơi bày bức tranh tài chính ảm đạm của BYD, nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới. Dòng tiền của hãng đã kiệt quệ, trong khi khoản nợ khổng lồ lên tới 45 tỷ USD đang đè nặng. Đáng chú ý, BYD từng chiếm dụng vốn của loạt nhà cung ứng với lãi suất 0%, tạo nên một hệ thống tài chính đầy rủi ro.
Cam kết thanh toán 60 ngày và cuộc đại tu nội bộ
Tháng 6 năm ngoái, trên nền tảng WeChat, BYD đã đưa ra một cam kết chấn động: thanh toán tiền hàng cho các nhà cung ứng linh kiện trong vòng 60 ngày. Đây là phản hồi trực tiếp trước chiến dịch siết chặt quản lý của Bắc Kinh đối với tình trạng các tập đoàn ô tô chèn ép các đơn vị sản xuất linh kiện vệ tinh. Lời hứa này được giới quan sát coi là bước ngoặt đối với BYD, mạng lưới hàng chục nghìn nhà cung ứng và các nhà đầu tư đang nỗ lực định giá sức khỏe tài chính của hãng. Động thái này diễn ra ngay khi đối thủ lớn nhất của Tesla bắt đầu đổ hàng tỷ USD vào chiến dịch xâm chiếm thị trường hải ngoại, trong bối cảnh doanh số nội địa hạ nhiệt.
Trong quá khứ, BYD đã biến những khoản nợ nhà cung cấp thành nguồn vốn giá rẻ để tài trợ cho tốc độ tăng trưởng thần tốc, từ một công ty sản xuất linh kiện điện tử vô danh vươn lên thành đế chế sản xuất định hình lại ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Cam kết thanh toán nhanh đã kích hoạt cuộc đại tu toàn diện trong bộ máy nội bộ, khiến hãng ráo riết chuyển sang các loại chứng từ bảo lãnh ngân hàng thương mại truyền thống và tiền mặt. Sự thay đổi mang tính bản chất này buộc BYD phải tái cấu trúc các khoản nợ trị giá hàng chục tỷ USD.
Phát biểu của lãnh đạo BYD
Bà Stella Li, Phó Chủ tịch BYD phụ trách chiến lược bành trướng hải ngoại, phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai của Ngành Ô tô rằng tài chính chuỗi cung ứng là tiêu chuẩn của ngành, nhưng công ty đang trong quá trình giải quyết triệt để vấn đề này. “BYD đang ở giai đoạn xử lý bài toán dòng tiền, và sau đó BYD sẽ sở hữu một dòng tiền vô cùng mạnh mẽ”, bà Li khẳng định. “Khi đó, chúng tôi sẽ có nhiều tiền hơn để tái đầu tư cho các công nghệ mới”.
Nợ vay tăng vọt
Theo báo cáo thường niên mới nhất công bố cuối tháng 3, tổng dư nợ vay của tập đoàn đã tăng vọt lên 113,4 tỷ nhân dân tệ (khoảng 16,6 tỷ USD) trong năm 2025, bỏ xa con số 28,5 tỷ nhân dân tệ của năm trước. Báo cáo quý 1 công bố cuối tháng 4 tiếp tục cho thấy các khoản vay ngắn hạn tăng tới 72%, chạm mốc 66 tỷ nhân dân tệ tính đến cuối tháng 3, so với 38 tỷ nhân dân tệ cuối năm 2025. Đại diện BYD giải thích với tờ Financial Times rằng sự gia tăng đột biến chủ yếu phản ánh quá trình tái cơ cấu các khoản nợ phải trả, nhưng từ chối cung cấp bảng bóc tách chi tiết.
Hệ thống thanh toán Di Lian
Trong những năm tăng trưởng nóng, BYD đã sử dụng chính các khoản phải thu của mình để thanh toán ngược lại cho nhà cung cấp. Hệ thống thanh toán này của BYD vượt trội so với đối thủ cả về quy mô lẫn thời gian chiếm dụng vốn. Mệnh lệnh thay đổi từ Bắc Kinh là trụ cột cốt lõi trong chiến dịch chống rủi ro dư thừa năng lực công nghiệp của Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Dan Wang, đứng đầu bộ phận Trung Quốc tại Eurasia Group, nhận định việc BYD buộc phải công khai minh bạch số liệu cho thấy sự thành công của chiến dịch. Áp lực từ chính phủ đã đẩy hệ thống thanh toán chuỗi cung ứng nội bộ độc quyền mang tên Di Lian ra ánh sáng. Đây là nguồn tài chính sống còn giúp công ty tự cấp vốn cho đà bành trướng. BYD từ chối bình luận về quy mô của hệ thống này.
Các nhà cung ứng tiết lộ, dưới cơ chế Di Lian, BYD đôi khi kéo dài thời gian thanh toán lên tới 300 ngày. Truyền thông Trung Quốc ước tính có tới 10.000 doanh nghiệp phải nhận tiền thông qua hệ thống này. Bà Laila Khawaja, chuyên gia tại Gavekal (Bắc Kinh), nhận định mặc dù chu kỳ thanh toán dài là thực trạng chung của ngành ô tô, nhưng các điều khoản chiếm dụng vốn của BYD nổi lên như hiện tượng đặc biệt hung hãn. Việc tận dụng nguồn tài trợ không lãi suất từ nhà cung cấp để nuôi bộ máy giãn nở và đổ tiền cho R&D suốt nhiều năm đã giúp BYD giảm bớt áp lực dòng tiền.
Áp lực lên tham vọng bá chủ
Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của BYD đã tụt dốc thảm khốc xuống còn 59,1 tỷ nhân dân tệ vào năm ngoái, so với 133,4 tỷ nhân dân tệ năm trước. Xu hướng tiêu cực kéo dài sang đầu năm 2026 với dòng tiền tính đến cuối tháng 3 chỉ còn 2,8 tỷ nhân dân tệ, bốc hơi sâu so với 8,6 tỷ nhân dân tệ cùng kỳ năm 2025. Bà Khawaja nhận định sự dịch chuyển này rõ ràng đã đặt áp lực ngột nạt lên dòng tiền hoạt động của tập đoàn. Áp lực tài chính xuất hiện ngay đúng thời điểm BYD đang căng mình xây dựng hàng loạt nhà máy tại Hungary, Brazil, Indonesia, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Uzbekistan, đồng thời tự chi tiền để đóng hạm đội 8 siêu tàu vận tải chuyên dụng chở ô tô xuất khẩu.
Tuy nhiên, ông Taylor Ogan, CEO của Snow Bull Capital, đưa ra góc nhìn lạc quan khi cho rằng hãng vẫn thừa sức tiếp cận các nguồn vốn chính thống với lãi suất cực thấp (từ 1,5% đến 2,9%). Ông bổ sung rằng BYD đang sở hữu kho vũ khí tiền mặt 75,8 tỷ nhân dân tệ, được tiếp sức bởi khoản gọi vốn 5,6 tỷ USD tại Hồng Kông một năm trước. Hơn nữa, nhờ định hướng hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ xanh của Bắc Kinh, BYD vẫn dễ dàng tìm kiếm tín dụng ưu đãi từ các ngân hàng thương mại và quốc doanh.
Con số thực về nợ
Hệ thống thanh toán phi truyền thống trước đây của BYD đã che giấu mức nợ thực sự trên bảng cân đối kế toán. Theo báo cáo, lượng tiền mặt ròng của BYD cuối năm 2025 đạt 22 tỷ nhân dân tệ. Tuy nhiên, theo tính toán độc lập của GMT Research (Hồng Kông), nếu cộng gộp cả các khoản phải thu đã xóa sổ và khoản phải trả quá hạn 90 ngày, nợ ròng đã điều chỉnh của BYD thực tế lên tới khoảng 320 tỷ nhân dân tệ (khoảng 45 tỷ USD) vào năm ngoái. Dù trong năm qua BYD đã có những bước đi tích cực hướng tới các khoản nợ truyền thống, GMT vẫn xếp BYD vào nhóm có rủi ro kế toán ở mức Cao do thiếu minh bạch trong công bố thông tin tài chính.
Dữ liệu từ Wind cho thấy chu kỳ thanh toán hiện tại của BYD đã được rút ngắn xuống còn 123 ngày, giảm 4 ngày so với một năm trước nhưng vẫn còn xa mục tiêu 60 ngày của Bắc Kinh. Một giám đốc giấu tên của công ty sản xuất linh kiện tại Thượng Hải chia sẻ với vẻ nhẹ nhõm khi thấy BYD bắt đầu chuyển sang trả bằng tiền mặt thay vì kỳ phiếu Di Lian. Ông cho biết BYD đã áp dụng sự thay đổi này trước tiên với các nhà cung ứng nhỏ lẻ - những bên đang đứng bên bờ vực kiệt quệ tài chính. Vị giám đốc thừa nhận, đối với doanh nghiệp nhỏ như của ông, hệ thống cũ của BYD đã giam lỏng toàn bộ nguồn vốn phải thu suốt gần một năm, khiến chu kỳ từ lúc giao hàng đến khi nhận được tiền mặt thực tế thường vượt mốc 300 ngày.
