Elon Musk đã chỉ đạo các lãnh đạo Tesla chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng tách rời, bán hoặc tái cấu trúc hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc, theo nguồn tin từ The Wall Street Journal (WSJ). Đây là động thái cho thấy tỷ phú Mỹ đang tính đến những kịch bản lớn chưa từng xuất hiện trong lịch sử hãng xe điện này.
Trong nhiều năm, Gigafactory Thượng Hải được xem là "con gà đẻ trứng vàng" của Tesla. Nhà máy này giúp hãng mở rộng sản xuất với chi phí thấp, đồng thời trở thành bàn đạp đưa Tesla từ một công ty thua lỗ thành nhà sản xuất xe điện có lợi nhuận và tầm ảnh hưởng toàn cầu. Theo số liệu được WSJ dẫn lại, Trung Quốc hiện là thị trường lớn thứ hai của Tesla sau Mỹ, đóng góp khoảng 18% doanh thu trong nửa đầu năm 2026.
Kế hoạch âm thầm của Elon Musk
Theo nhiều nguồn thạo tin, Musk đã yêu cầu đội ngũ lãnh đạo Tesla thiết kế hoạt động công ty theo hướng có ranh giới cực kỳ rõ ràng giữa mảng kinh doanh tại Mỹ và Trung Quốc. Mục tiêu không phải là tối ưu vận hành mà nhằm đảm bảo nếu căng thẳng địa chính trị giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới leo thang, Tesla vẫn có thể duy trì hoạt động tại ít nhất một nửa hệ sinh thái của mình.
Các cố vấn của Tesla đã thảo luận nhiều phương án khác nhau, từ tách Tesla Trung Quốc thành một thực thể độc lập, bán hoạt động tại nước này, cho đến kịch bản đóng cửa nếu tình hình địa chính trị buộc công ty phải đưa ra quyết định. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Musk đã lựa chọn phương án nào, cũng như chưa rõ các kế hoạch này có được triển khai hay không.
Vì sao SpaceX lại liên quan?
Một trong những yếu tố khiến kế hoạch này được nhắc đến nhiều hơn là khả năng Tesla có thể hợp nhất với SpaceX trong tương lai. Elon Musk hiện là CEO của cả hai công ty và trong những tháng gần đây liên tục nhấn mạnh khả năng phối hợp giữa Tesla, SpaceX và xAI trong lĩnh vực AI, robot và hạ tầng tính toán. Sau đợt IPO của SpaceX được WSJ đề cập, nhiều nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi liệu Musk có đưa các công ty trong hệ sinh thái của mình về chung một cấu trúc hay không.
Dù Musk chưa xác nhận kế hoạch sáp nhập, ông cũng không phủ nhận hoàn toàn khả năng này. Trong cuộc họp với nhà đầu tư, ông từng phát biểu rằng những vấn đề liên quan đến việc kết hợp các công ty phải được thực hiện theo đúng quy trình pháp lý. Nếu SpaceX và Tesla thực sự về chung một mái nhà, Tesla Trung Quốc sẽ ngay lập tức trở thành một vấn đề nhạy cảm.
Khác với Tesla, SpaceX hiện là một trong những nhà thầu quốc phòng lớn nhất của Chính phủ Mỹ. Công ty tham gia nhiều chương trình an ninh quốc gia, từ phóng vệ tinh quân sự, triển khai hạ tầng liên lạc cho quân đội đến các dự án bí mật. Điều đó đồng nghĩa với việc SpaceX chịu sự quản lý nghiêm ngặt của các quy định về xuất khẩu công nghệ và an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh đó, việc một doanh nghiệp quốc phòng Mỹ gián tiếp sở hữu các nhà máy Tesla tại Trung Quốc, chuỗi cung ứng và dữ liệu của hàng triệu khách hàng Trung Quốc nhiều khả năng sẽ khiến Bắc Kinh tăng cường giám sát hoặc áp đặt thêm các điều kiện mới. Đây là lý do WSJ cho biết Tesla đã nghiên cứu nhiều phương án nhằm dựng "bức tường lửa" giữa hoạt động tại Mỹ và Trung Quốc.
Các phương án được cân nhắc
Trong số các lựa chọn được thảo luận, phương án có tính khả thi cao nhất được nhiều chuyên gia đánh giá là tách Tesla Trung Quốc thành một thực thể hoạt động gần như độc lập. Khi đó, hệ thống công nghệ thông tin, dữ liệu khách hàng, chuỗi cung ứng và bộ máy quản lý tại Trung Quốc sẽ được vận hành riêng, giúp giảm sự liên thông với Tesla Mỹ.
Phương án bán Tesla Trung Quốc được xem là khó xảy ra hơn vì Gigafactory Thượng Hải vẫn là một trong những tài sản giá trị nhất của hãng. Trong khi đó, kịch bản đóng cửa gần như chỉ có thể xuất hiện nếu xảy ra xung đột địa chính trị nghiêm trọng khiến hoạt động kinh doanh không còn khả thi.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu Tesla chuẩn bị cho khả năng giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Theo WSJ, từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, công ty đã triển khai Project Carbon nhằm đưa một phần chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang Mexico. Tesla cũng từng quyết định loại bỏ các nhà cung cấp Trung Quốc khỏi các mẫu xe sản xuất tại Mỹ từ năm 2027, vừa để đáp ứng chính sách nội địa hóa vừa giảm rủi ro địa chính trị.
Không chỉ là câu chuyện tài chính
Nếu những kế hoạch mà WSJ tiết lộ tiếp tục được hiện thực hóa, Tesla có thể sẽ không rời khỏi Trung Quốc nhưng sẽ dần biến hoạt động tại đây thành một doanh nghiệp gần như độc lập với phần còn lại của tập đoàn. Điều đó sẽ thay đổi toàn bộ cấu trúc của hãng xe điện Mỹ, không chỉ về mặt tài chính mà còn về chiến lược vận hành toàn cầu.
Câu chuyện này có thể không báo hiệu việc Tesla sắp rời Trung Quốc. Ngược lại, nó cho thấy Elon Musk dường như đang chấp nhận một thực tế mới của ngành công nghệ toàn cầu: thay vì xây dựng một tập đoàn vận hành như một thể thống nhất trên phạm vi toàn cầu, các doanh nghiệp có thể phải phát triển những "hệ sinh thái song song" cho từng khu vực địa chính trị. Nếu điều đó xảy ra, Tesla sẽ không còn là một công ty toàn cầu theo nghĩa truyền thống, mà sẽ trở thành một doanh nghiệp được chia thành nhiều "phiên bản khu vực", đủ độc lập để tồn tại ngay cả khi thế giới tiếp tục phân cực.
Theo WSJ, Lâm Mộc
