Các nền kinh tế lớn như Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc và Singapore đều gắn liền với sự trưởng thành của những doanh nghiệp đầu tàu như Samsung, Toyota, Apple, Alibaba và DBS. Những doanh nghiệp này, dù là nhà nước hay tư nhân, đều giữ vai trò trụ cột, thúc đẩy năng lực cạnh tranh và đưa quốc gia vươn lên phát triển vượt bậc, được gọi chung là thế hệ "Doanh nghiệp Quốc gia".
Đặc điểm của doanh nghiệp dẫn dắt
Trong lịch sử kinh tế thế giới, rất ít quốc gia có thể vươn lên nhóm thu nhập cao mà không hình thành những doanh nghiệp quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Khi nền kinh tế ở giai đoạn đầu, tăng trưởng dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Tuy nhiên, khi phát triển cao hơn, động lực tăng trưởng chuyển sang năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, lúc này vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu trở nên đặc biệt quan trọng.
Doanh nghiệp dẫn dắt sở hữu nguồn lực đủ lớn để đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển công nghệ lõi, xây dựng thương hiệu toàn cầu và mở rộng hệ sinh thái đối tác. Những khoản đầu tư này vượt quá khả năng của phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Nhiều nghiên cứu của các tổ chức quốc tế như OECD hay Ngân hàng Thế giới cho thấy khoảng cách về năng suất giữa các quốc gia không chỉ đến từ chất lượng nguồn nhân lực, mà còn phụ thuộc vào khả năng hình thành những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn để phổ biến công nghệ, phương thức quản trị hiện đại và các chuẩn mực sản xuất mới tới hàng nghìn doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Bài học từ Hàn Quốc và Nhật Bản
Hàn Quốc là một trong những ví dụ điển hình nhất. Sau chiến tranh, quốc gia này gần như không có lợi thế về tài nguyên. Tuy nhiên, chỉ trong vài thập kỷ, Hàn Quốc đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Á, với động lực quan trọng đến từ các tập đoàn công nghiệp như Samsung hay Hyundai. Samsung đầu tư hàng chục tỷ USD mỗi năm cho R&D, tạo việc làm trực tiếp cho hàng trăm nghìn lao động và hình thành mạng lưới hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh trong các lĩnh vực bán dẫn, vật liệu, linh kiện, logistics và dịch vụ. Sự phát triển của Samsung kéo theo sự nâng cấp năng lực công nghệ của toàn bộ ngành công nghiệp Hàn Quốc.
Tại Nhật Bản, Toyota tạo ra tác động tương tự. Thành công của Toyota không chỉ là sản lượng ô tô mà còn là Hệ thống sản xuất Toyota (Toyota Production System) – mô hình quản trị tinh gọn đã trở thành chuẩn mực của ngành sản xuất toàn cầu. Thông qua mạng lưới hàng chục nghìn nhà cung cấp, Toyota góp phần hình thành một hệ sinh thái công nghiệp với năng suất cao, nơi các doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ là nhà cung cấp linh kiện mà còn liên tục đổi mới công nghệ.
Apple, DBS và các doanh nghiệp Trung Quốc
Tại Mỹ, Apple cho thấy giá trị của doanh nghiệp dẫn dắt không nằm ở quy mô doanh thu đơn thuần. Apple đã xây dựng một hệ sinh thái bao gồm nhà phát triển ứng dụng, nhà sản xuất chip, doanh nghiệp phần mềm, các công ty logistics và hàng nghìn đối tác trên toàn cầu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhiều lĩnh vực.
Singapore – nền kinh tế có quy mô khiêm tốn – cũng xây dựng được những doanh nghiệp mang tính biểu tượng như DBS hay Singapore Airlines. DBS được xem là ví dụ tiêu biểu về quá trình chuyển đổi từ ngân hàng truyền thống sang doanh nghiệp công nghệ. Việc đầu tư mạnh vào điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận dịch vụ tài chính nhanh hơn, chi phí thấp hơn.
Tại Trung Quốc, Alibaba, Huawei hay Tencent đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cấp năng lực công nghệ của nền kinh tế. Từ viễn thông, bán dẫn đến xe điện và pin năng lượng, các doanh nghiệp này đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, góp phần đưa Trung Quốc tiến gần hơn tới mục tiêu tự chủ công nghệ.
Doanh nghiệp Quốc gia là động lực phát triển
Nhà kinh tế học nổi tiếng Michael Porter từng nhấn mạnh rằng lợi thế cạnh tranh quốc gia được hình thành thông qua năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp hàng đầu không chỉ tạo ra tăng trưởng cho riêng mình mà còn kéo theo sự phát triển của cả hệ sinh thái ngành nghề, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia coi việc hình thành và phát triển các Doanh nghiệp Quốc gia (National Champions) là một chiến lược quan trọng để tạo ra những "đầu tàu" đủ sức dẫn dắt các ngành kinh tế trọng điểm, thu hút nguồn lực, thúc đẩy chuỗi giá trị trong nước và mở rộng ảnh hưởng ra thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy, các quốc gia sở hữu những doanh nghiệp mạnh thường có khả năng tận dụng tốt hơn các cơ hội của toàn cầu hóa, nâng cao năng suất lao động, thu hút đầu tư và gia tăng vị thế kinh tế.
Doanh nghiệp Quốc gia không đơn thuần là kết quả của tăng trưởng, mà còn là động lực tạo ra tăng trưởng, thịnh vượng và sức cạnh tranh bền vững cho nền kinh tế trong dài hạn. Đằng sau mỗi nền kinh tế thành công thường là sự hiện diện của những doanh nghiệp thành công ở tầm quốc gia; và xây dựng các Doanh nghiệp Quốc gia ngày càng được xem là một lựa chọn chiến lược để thúc đẩy sức cạnh tranh và sự phát triển bền vững của đất nước.
