Chợ Đồng Xuân trước 'cơn bão' online: Tiểu thương tự cứu mình bằng livestream
Những ngày giáp Tết Bính Ngọ, Chợ Đồng Xuân - một trong những trung tâm buôn bán sầm uất bậc nhất Hà Nội - không còn cảnh chen chân, nườm nượp khách buôn từ các tỉnh đổ về đánh hàng như thập kỷ trước. Tiếng xe kéo hàng lạch cạch thưa thớt dần. Chợ vẫn có người ra vào, nhưng chủ yếu là khách du lịch tham quan, khách mua lẻ hoặc các nhóm bạn trẻ đến chụp ảnh check-in rồi lại vội vã rời đi.
Hoài niệm thời hoàng kim và thực tại đổi thay
Nhớ lại thời hoàng kim, chị Đào Thị Lan Anh, tiểu thương bán giày dép, bùi ngùi: "Doanh thu hồi ấy gấp nhiều lần bây giờ. Ngày xưa, hàng giày dép bán theo lốc, đủ size chỉ dành cho khách sỉ, chúng tôi đóng hàng đi tỉnh không xuể. Nay tình thế đổi khác, mình phải xé lẻ từng đôi phục vụ khách lẻ. Cái nghề bán buôn chuyên bỏ hàng sỉ giờ phải nương theo từng nhu cầu của khách lẻ để tồn tại".
Kể từ sau dịch Covid-19, hệ thống bán hàng trực tuyến phát triển với tốc độ chóng mặt. Những sàn thương mại điện tử, những phiên livestream trên TikTok, Facebook đã tạo ra một "cơn bão" cuốn phăng thói quen mua sắm cũ. Khách buôn ở các tỉnh giờ đây chỉ cần ngồi nhà lướt điện thoại là có thể nhập hàng tận gốc, không còn mặn mà với việc về phố "đánh hàng" vất vả như trước.
Trong khi các cửa hàng online bán hàng không kể ngày đêm, các phiên livestream có thể kéo dài đến tận 2 - 3 giờ sáng, thì chợ truyền thống vẫn giữ nhịp độ cũ: sáng 6 giờ mở cửa, chiều đóng cửa đúng 18 giờ. "Bà con ở đây đa số là 'lão làng', kinh doanh kiểu cha truyền con nối. Chúng tôi quen nếp cũ, trong khi ngoài kia 10 giờ đêm người ta vẫn nhộn nhịp chốt đơn. Mình ở chợ, rõ ràng đã chậm hơn một bước", chủ sạp giày dép Vinh Dung tâm sự.
Hành trình tự cứu mình của những tiểu thương
Không cam chịu cảnh sạp hàng đìu hiu, một bộ phận tiểu thương đã bắt đầu hành trình tự cứu mình. Giữa tháng 6, chị Nguyễn Thị Bình, tiểu thương bán hàng thời trang trung niên tại chợ Đồng Xuân, đã thực hiện một quyết định mà trước đó chị chưa từng nghĩ đến: xây dựng kênh TikTok riêng.
Để không bị bỏ lại phía sau, chị Bình đầu tư một khoản tiền để theo học lớp kỹ năng livestream. Ban đầu, những thuật ngữ công nghệ khiến người phụ nữ vốn quen sổ sách viết tay này cảm thấy "như nghe sấm". Nhưng chị kiên trì, khóa đầu không hiểu thì học tiếp khóa sau. Chị bỏ ra gần một triệu đồng mua gậy chụp ảnh, micro và duy trì việc đăng video mỗi ngày.
"Thấy giới trẻ làm clip phát trên mạng xã hội nhiều quá, tôi tự hỏi tại sao mình lại không làm? Tôi không diễn kịch bản gì cả, cứ có sao nói vậy, kể chuyện thật về việc buôn bán hằng ngày ở chợ. Thế mà người ta lại thích xem", chị Bình chia sẻ.
Điều bất ngờ là kênh TikTok không chỉ thu hút khách lạ mà còn giúp chị kết nối lại với những bạn hàng cũ từng "bỏ chợ". Họ quay lại mua hàng vì tin tưởng "cái mặt" của chị trên video. Đến nay, kênh của chị Bình đã có 140.000 lượt thích. Không giữ nghề cho riêng mình, chị còn sẵn sàng chỉ cho các chị em khác cách quay phim, cách nói chuyện sao cho lưu loát. Chị quan niệm: "Mình giúp họ, họ bán được hàng thì cái chợ này mới sống lại được".
Chuyển đổi số không phải phong trào
Nhận thức rõ những khó khăn của các tiểu thương, Công ty Cổ phần Đồng Xuân đã triển khai kế hoạch hỗ trợ bà con chuyển đổi số. Ông Lê Ngọc Sơn, Trưởng phòng Quản lý chợ Đồng Xuân, cho biết hiện chợ có khoảng 2.200 hộ kinh doanh, trong đó phụ nữ chiếm tới 70%. Đáng chú ý, phần đông các chủ sạp nằm trong độ tuổi từ 41 đến 60 - cái ngưỡng mà công nghệ thường trở thành một rào cản tâm lý đáng kể.
"Ngoài việc đẩy mạnh nộp thuế online hay quét mã QR, chúng tôi đã vận hành ứng dụng (app) 'Chợ Đồng Xuân' để tương tác trực tiếp với bà con. Sắp tới, chúng tôi sẽ khảo sát nhu cầu để tổ chức tập huấn livestream, mời những người 'làm thật, việc thật' về cầm tay chỉ việc", ông Sơn cho biết.
Thực tế, trong cuộc chuyển mình này các tiểu thương chợ truyền thống không đơn độc. Tháng 6.2025, Bộ Công thương đã triển khai chương trình "Chuyển đổi số cho tiểu thương chợ truyền thống" trên quy mô toàn quốc, tập trung vào các hoạt động chính như:
- Đào tạo kỹ năng ứng dụng công nghệ số và thương mại điện tử cho bà con tiểu thương.
- Cung cấp các giải pháp công nghệ số tiên tiến, tiện lợi, dễ sử dụng và được hỗ trợ chi phí sử dụng.
- Tổ chức các phiên chợ chuyển đổi số để trình diễn các giải pháp công nghệ mới, hướng dẫn trực tiếp cho tiểu thương.
Cuộc chuyển mình của những tiểu thương như chị Bình cho thấy chợ truyền thống sẽ không biến mất, mà chỉ đang thay đổi hình thái để tồn tại. Không còn là những lời mời chào kéo tay khách giữa lối đi chật hẹp, tiểu thương nay "kéo" khách bằng những đường link, những khung hình livestream. Dẫu còn nhiều lóng ngóng với công nghệ, nhưng kinh nghiệm và uy tín lâu năm vẫn là thứ "vũ khí" lợi hại nhất giúp họ vươn lên trong "cơn lốc" online.
