Ngày 28 tháng 5, tại thành phố Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp cùng Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM) đã tổ chức lễ công bố báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) năm 2025. Báo cáo mang chủ đề "Phát triển doanh nghiệp - động lực then chốt cho tăng trưởng", nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế khu vực.
Doanh nghiệp là chủ thể chủ lực
Phát biểu tại buổi lễ, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI Việt Nam, cho biết việc lựa chọn chủ đề này không phải ngẫu nhiên mà bám sát tình hình thời sự, phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Chính phủ. Báo cáo xác định doanh nghiệp là chủ thể đóng vai trò chủ lực trong tái cấu trúc nền kinh tế vùng ĐBSCL, thay vì dựa vào tài nguyên, sản lượng thô hay lao động như trước đây.
Nghịch lý phát triển
Tuy nhiên, ĐBSCL đang đối mặt với nhiều nghịch lý phát triển. Khu vực này đóng góp lớn vào sản lượng nông nghiệp quốc gia (lúa, thủy sản, trái cây, gạo xuất khẩu), nhưng lại nằm trong nhóm thấp nhất cả nước về mật độ doanh nghiệp, năng suất lao động và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Ông Hùng nhấn mạnh rằng ĐBSCL không thiếu doanh nghiệp, mà vấn đề là doanh nghiệp không thể lớn lên. Hơn 87% doanh nghiệp trong vùng là siêu nhỏ, và tỷ lệ chuyển lên quy mô nhỏ giảm mạnh. Đáng chú ý, dù nông nghiệp đóng góp hơn 30% GRDP của vùng, số doanh nghiệp nông nghiệp chỉ chiếm chưa tới 5%. Đây là một nghịch lý cấu trúc đòi hỏi cách tiếp cận chính sách hoàn toàn mới.
Điểm nghẽn logistics
Báo cáo cũng chỉ ra rằng chi phí logistics chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm, đang bào mòn năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của vùng phải trung chuyển qua các cảng tại TP.HCM và Đông Nam Bộ. Ví dụ, từ Cần Thơ đi Cát Lái chỉ dài 165 km nhưng mất tới 5 giờ di chuyển. Hạ tầng cao tốc đã được cải thiện, nhưng theo ông Hùng, cao tốc chỉ thực sự tạo đột phá khi đi kèm với "lớp hạ tầng thứ hai" như kho lạnh, trung tâm phân loại, kiểm định, logistics số và một mạng lưới doanh nghiệp đủ sức tổ chức chuỗi cung ứng.
Tài chính tín dụng chưa hiệu quả
Hệ thống tài chính tín dụng tại ĐBSCL chưa trở thành công cụ chuyển đổi doanh nghiệp. Năm 2025, mức tăng dư nợ tín dụng của vùng chỉ chiếm 2,67% cả nước, thấp hơn cả tốc độ tăng huy động vốn. Hệ thống tài chính vẫn thiên về thế chấp tài sản, chưa đủ sức tài trợ cho chế biến sâu, chuyển đổi xanh và nâng cấp chuỗi giá trị.
Hướng tới hệ sinh thái doanh nghiệp
Ông Hùng nhấn mạnh rằng sự đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa, cá hay trái cây hơn, mà đến từ khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp các trụ cột: nông nghiệp, chế biến, logistics, tài chính và công nghệ, đủ sức cạnh tranh trong thị trường xanh, số hóa và tiêu chuẩn cao. Ông kêu gọi "xoay trục tư duy" phát triển ĐBSCL từ đầu tư và sản lượng sang doanh nghiệp và hệ sinh thái. "Nếu chúng ta không xác định doanh nghiệp là động lực, không thực sự quan tâm, không tạo dựng được môi trường kinh doanh và khung chính sách phù hợp thì doanh nghiệp và doanh nhân Việt Nam, đặc biệt ở ĐBSCL, sẽ khó có thể lớn mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", ông Hùng kết luận.
