Hành trình từ những xưởng gia công nhỏ đến những tòa tháp sừng sững nhìn ra biển lớn của ngành da giày Phúc Kiến đã chứng minh sức mạnh tối ưu của một mô hình quản trị kiến tạo. Hạ Môn với quyết sách 'kinh tế tổng hành dinh' đã làm nên trục liên kết 'Sản xuất tại Tuyền Châu - Đầu não tại Hạ Môn', công thức định hình nên những gã khổng lồ của ngành sản xuất hàng thể thao thế giới.
Hạ Môn: Bệ phóng toàn cầu và chiến lược 'Kinh tế tổng hành dinh'
Dù không phải là nơi khai sinh ra các thương hiệu thể thao lớn, thành phố Hạ Môn vẫn đóng vai trò quan trọng như một 'bệ phóng toàn cầu' cho ngành công nghiệp thể thao Phúc Kiến. Trong ba thương hiệu lớn Anta Sports, Xtep và 361 Degrees, Xtep đặt trụ sở chính tại Hạ Môn, trong khi Anta và 361 Degrees có trụ sở chính tại Tuyền Châu nhưng đều duy trì các trung tâm quản lý, marketing và hoạt động chiến lược quan trọng tại đây. Sự phân công này tạo nên mô hình liên kết vùng chặt chẽ điển hình: 'Sản xuất và chuỗi cung ứng tại Tuyền Châu - Đầu não chiến lược và bệ phóng quốc tế tại Hạ Môn'.
Là một trong bốn đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc từ năm 1980, Hạ Môn sở hữu lợi thế lớn trong việc thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Cảng Hạ Môn hiện là một trong những cảng container bận rộn nhất thế giới, đồng thời là đầu mối logistics trọng điểm của vùng đông nam Trung Quốc. Nền kinh tế thành phố tập trung mạnh vào các ngành công nghệ thông tin, phần mềm, dịch vụ hàng không (bảo dưỡng máy bay), tài chính và du lịch cao cấp.
Câu chuyện về các đế chế da giày tỷ đô ở Phúc Kiến, Trung Quốc: Khi sự nhạy bén Mân Nam gặp bệ đỡ kiến tạo. Nhờ những lợi thế vượt trội về hạ tầng và môi trường sống, Hạ Môn trở thành trung tâm thu hút nhân tài và quốc tế hóa thương hiệu. Chính quyền đặc khu đã thực hiện nhất quán chiến lược mang tên 'Kinh tế tổng hành dinh'. Thay vì cạnh tranh quỹ đất để xây dựng các nhà máy sản xuất thô, chính sách của Hạ Môn tập trung tối đa vào việc biến thành phố thành bộ não điều hành, trung tâm nghiên cứu thiết kế (R&D), tài chính và tiếp thị cho các tập đoàn lớn, bao gồm cả các hãng da giày khổng lồ từ vùng lân cận.
Khi các công ty lớn mạnh và hướng tới quốc tế hóa, Tấn Giang, dù vẫn là trung tâm sản xuất mạnh, dần bộc lộ hạn chế trong việc thu hút nhân tài cấp cao và thực hiện các chiến lược toàn cầu. Do đó, nhiều tập đoàn đã chuyển một phần văn phòng điều hành, trung tâm R&D, marketing và các chức năng chiến lược về Hạ Môn, nơi có môi trường sống tốt hơn, hạ tầng hiện đại và lợi thế của Đặc khu Kinh tế. Việc đặt trung tâm điều hành ở thành phố cảng Hạ Môn, với môi trường sống lọt top đáng sống nhất Trung Quốc, giúp các tập đoàn như Anta dễ dàng tuyển dụng các nhà thiết kế hàng đầu thế giới từ Nike, Adidas hay các chuyên gia thương mại quốc tế.
Bên cạnh vai trò thu hút nhân tài, hạ tầng logistics vượt trội của Cảng Hạ Môn còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Hệ thống này cho phép hàng hóa sản xuất từ các nhà máy tại Tuyền Châu được xuất khẩu trực tiếp ra thị trường quốc tế một cách hiệu quả, với chi phí logistics tối ưu nhờ tuyến đường biển dày đặc và công suất cảng lớn.
Chính sách hỗ trợ 'Kinh tế tổng hành dinh'
Để thu hút văn phòng điều hành của các hãng giày lớn từ Tuyền Châu như Anta, Xtep hay 361 Degrees, Hạ Môn thi hành chính sách ưu đãi thuế và trợ cấp cho 'Kinh tế tổng hành dinh', áp dụng thưởng thành lập và thưởng doanh thu hay một số khoản hỗ trợ một lần đáng kể, có thể lên tới hàng triệu Nhân dân tệ tùy quy mô, nhằm biến Hạ Môn thành trung tâm quản lý, R&D và tiếp thị cho các tập đoàn.
Bên cạnh đó, Hạ Môn còn áp dụng chính sách hỗ trợ thuế và hoàn thuế hấp dẫn. Doanh nghiệp đủ điều kiện có thể hưởng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 15% nếu đáp ứng tiêu chí công nghệ cao hoặc ngành khuyến khích. Quan trọng hơn, thành phố thực hiện cơ chế thưởng đóng góp kinh doanh, hoàn trả lại một tỷ lệ lớn (thường lên tới 60–80%) phần thuế nộp vào ngân sách địa phương trong những năm đầu vận hành, giúp giảm đáng kể gánh nặng thuế cho các tập đoàn đặt tổng hành dinh hoặc trung tâm điều hành tại đây.
Thay vì để doanh nghiệp tự tìm quỹ đất một cách manh mún, chính quyền Hạ Môn chủ động thực hiện chiến lược quy hoạch tập trung bằng cách xây dựng Khu điều hành doanh nghiệp quốc tế Quán Âm Sơn tại phân khu ven biển đắc địa nhất. Mô hình quy hoạch đồng bộ này giúp giảm chi phí hạ tầng ban đầu cho doanh nghiệp, biến khu vực ven biển thành một thủ phủ thời trang năng động và tạo ra một 'Silicon Valley của ngành thời trang thể thao'. Tại đây, các tập đoàn dễ dàng giao thương, tối ưu hóa chuỗi logistics, chia sẻ thông tin thị trường và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.
Chiến lược quy hoạch tập trung đã chuyển hóa lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp từ 'cạnh tranh đơn độc' sang 'cạnh tranh cộng sinh', tức là các thương hiệu vừa cạnh tranh gay gắt, vừa hợp tác chia sẻ hạ tầng để giảm giá thành sản xuất, giúp các hãng thời trang thể thao Trung Quốc nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần thế giới.
Bên cạnh hạ tầng, Hạ Môn còn giải quyết bài toán thiếu hụt nhà thiết kế quốc tế và nhân sự quản lý giỏi, vốn là điểm yếu lớn của các xưởng giày tại Tuyền Châu trước đây, thông qua các chính sách phúc lợi xã hội cụ thể. Biện pháp đầu tiên được áp dụng là hỗ trợ về hộ khẩu và nhà ở. Đặc khu kinh tế Hạ Môn đã đặc cách cho phép nhân sự ngành thiết kế và R&D da giày được chuyển hộ khẩu về thành phố. Chính sách này giúp các chuyên gia kỹ thuật và sáng tạo ngoại tỉnh lập tức sở hữu hộ khẩu Hạ Môn mà không phải trải qua các quy trình chấm điểm cư trú hay xét duyệt bằng cấp phức tạp thông thường. Đồng thời, những nhân sự thuộc diện ưu tiên được nhận trợ cấp mua nhà trực tiếp, hỗ trợ thuê căn hộ chuyên gia giảm giá hoặc cung cấp không gian văn phòng miễn phí để yên tâm cống hiến cho doanh nghiệp. Con cái của các nhân sự cấp cao làm việc tại tổng hành dinh các hãng giày được ưu tiên học tập tại các trường công lập chất lượng cao của Hạ Môn.
Đòn bẩy công nghệ, hạ tầng và xúc tiến thương mại
Để hỗ trợ ngành da giày thoát mác 'gia công giá rẻ', chính quyền Hạ Môn đã triển khai các chính sách trợ cấp nghiên cứu cụ thể để các doanh nghiệp này chuyển sang sản xuất hàm lượng công nghệ cao. Thành phố tài trợ trực tiếp cho các trung tâm nghiên cứu khoa học vật liệu như phát triển công nghệ đệm giày hay sợi dệt thông minh. Doanh nghiệp được khấu trừ thuế tối đa đối với các chi phí đầu tư vào R&D. Song song đó, Hạ Môn thiết lập hệ thống pháp lý nghiêm ngặt để bảo hộ các phát minh, kiểu dáng công nghiệp của các hãng giày, giúp họ tự tin đầu tư chất xám mà không sợ bị làm nhái.
Hạ Môn đã tận dụng vị thế là một cảng biển quốc tế lớn và trung tâm tài chính tự do (FTZ) để mở đường cho các hãng giày đi ra thế giới. Thành phố thiết lập các kênh phê duyệt thủ tục đầu tư ra nước ngoài 'một cửa' siêu tốc, giúp các doanh nghiệp lớn như Anta dễ dàng chuyển tiền và hoàn tất thủ tục pháp lý để mua lại các thương hiệu quốc tế như FILA Trung Quốc hay Amer Sports. Ngoài ra, chính quyền thành phố trợ cấp cho doanh nghiệp tham gia các hội chợ thời trang quốc tế lớn và hỗ trợ hoàn thuế xuất khẩu nhanh chóng thông qua Cảng Hạ Môn.
Với lợi thế về cơ chế của một Đặc khu kinh tế, Hạ Môn tái đầu tư nguồn thu ngân sách khổng lồ vào hệ thống y tế công cộng và mạng lưới an ninh thông minh (Smart City), biến nơi đây thành một trong những thành phố an toàn nhất đối với người nước ngoài và người già dưỡng lão.
Mối quan hệ cộng sinh 'Sản xuất Tuyền Châu – Đầu não Hạ Môn' như vậy kết hợp thành một chuỗi giá trị khép kín tại Phúc Kiến. Khi các hãng giày tư nhân Tuyền Châu (như Anta, Xtep) phát triển đến quy mô tỷ đô, họ giữ nhà máy sản xuất ở Tuyền Châu để tận dụng đất rẻ và công nhân lành nghề, nhưng chuyển toàn bộ Tổng hành dinh, văn phòng thiết kế và bộ phận xuất nhập khẩu về Đặc khu kinh tế Hạ Môn để tận dụng chính sách thuế và thu hút nhân tài quốc tế.
'Vòng tròn kinh tế 30 phút' kết nối hạ tầng
Để thúc đẩy liên kết tiềm năng giữa các địa phương, tỉnh Phúc Kiến đã hình thành khái niệm 'Vòng tròn kinh tế 30 phút', một mô hình quy hoạch không gian - kinh tế hiện đại với dòng lưu chuyển về nhân sự, hàng hóa, dịch vụ và thông tin giữa các đô thị cốt lõi được hoàn tất trong vòng tối đa 30 phút di chuyển. Tại trục liên kết Hạ Môn – Tuyền Châu, khái niệm này đã trở thành xương sống cho sự cộng sinh kinh tế giữa hai thành phố.
Khi các tập đoàn lớn tại Tuyền Châu như Anta chuyển tổng hành dinh về Hạ Môn, một thách thức lớn xuất hiện: Ban điều hành, các nhà thiết kế nước ngoài ở Hạ Môn cần phải liên tục xuống xưởng sản xuất, kiểm tra chất lượng thầu phụ ở Tuyền Châu. Khoảng cách di chuyển đường bộ trước đây mất hơn 1,5 tiếng trở thành rào cản lớn. Tuyến tàu cao tốc thông minh xuyên biển đầu tiên của Trung Quốc với vận tốc thiết kế lên tới 350km/h đã biến khoảng cách địa lý hàng trăm km trở thành khoảng cách tính bằng phút, kết nối trực tiếp Ga Hạ Môn Bắc và Ga Tuyền Châu Nam. Thời gian di chuyển giữa hai thành phố chỉ còn dưới 20 phút. Một kỹ sư thiết kế cao cấp người Italia làm việc tại Tháp Anta ở Hạ Môn có thể lên tàu lúc 8:00 sáng, có mặt tại xưởng đúc khuôn Tấn Giang (Tuyền Châu) lúc 8:30 để xử lý lỗi kỹ thuật, và quay trở lại văn phòng Hạ Môn để ăn trưa. Điều này biến hai thành phố thành một không gian làm việc duy nhất, triệt tiêu khái niệm 'đi công tác xa'. Tuyến đường sử dụng các cây cầu vượt biển quy mô lớn (như cầu vịnh Tuyền Châu) áp dụng công nghệ chống ăn mòn muối biển mặn và chịu được bão lớn, bảo đảm tàu vận hành liên tục không gián đoạn.
Song song với hạ tầng giao thông, chính quyền tỉnh Phúc Kiến đã thực hiện chính sách 'Cảng tổng hợp Phúc Kiến' nhằm tối ưu hóa liên kết. Trước đây, cảng Hạ Môn và cảng Tuyền Châu cạnh tranh trực tiếp dẫn đến lãng phí nguồn lực. Chính quyền tỉnh đã thực hiện chính sách quy hoạch lại toàn bộ hệ thống cảng biển theo mô hình phân vai rõ rệt, theo đó Hạ Môn là Cảng Hub Quốc tế nhờ lợi thế nước sâu và hạ tầng logistics tự động hóa 5G, nơi công nghệ AI, IoT cùng mạng viễn thông tốc độ cao có độ trễ dưới 1 phần nghìn giây được tích hợp để tự động hóa toàn bộ quy trình vận hành bốc dỡ, lưu kho. Lợi thế công nghệ tạo điều kiện cho Hạ Môn chuyên trách tiếp nhận các tàu container siêu trọng tải phục vụ tuyến quốc tế tầm xa đi Mỹ, Âu và Trung Đông. Song song đó, Tuyền Châu được định vị làm cảng nội địa và khu vực, tập trung phục vụ vận tải dọc bờ biển Trung Quốc cùng các tuyến ngắn kết nối Đông Nam Á. Chính quyền triển khai chính sách trợ cấp phí bốc xếp và thuế hải quan cho phép hàng hóa sản xuất tại các huyện của Tuyền Châu được đóng container, đi tàu trung chuyển nhỏ (feeder boat) chạy dọc bờ biển về thẳng cảng Hạ Môn để làm thủ tục xuất khẩu ra thế giới một cách liên tục mà không cần bốc dỡ lên xe tải đường bộ, giảm tối đa chi phí lưu kho lưu bãi.
Sự kết nối giữa hai địa phương còn được tăng cường bằng hệ thống đường cao tốc thông minh và vành đai ven biển. Các tuyến huyết mạch nối liền Tấn Giang (Tuyền Châu) thẳng tới khu tài chính và cảng của Hạ Môn được áp dụng hệ thống quản lý giao thông thông minh, ưu tiên làn đường và giảm phí cầu đường cho các xe container chở hàng xuất khẩu lưu thông giữa hai Tuyền Châu và Hạ Môn. Hạ tầng đường cao tốc thông minh (ITS) kết hợp với các tuyến tàu trung chuyển dọc bờ biển giúp kết nối các khu công nghiệp phụ trợ của Tuyền Châu thẳng vào mạng lưới trung tâm Logistics của Cảng quốc tế Hạ Môn trong vòng 30-45 phút.
Hạ tầng mềm và giải pháp đồng bộ hóa dịch vụ công
Vòng tròn kinh tế không thể tối ưu nếu hành khách phải mất thời gian mua vé hoặc đổi quy trình kiểm soát tại ranh giới địa lý. Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp di chuyển tự do giữa hai thành phố, chính quyền đã áp dụng Tích hợp thanh toán và dịch vụ công cộng 'Một thẻ thông minh'. Hệ thống thẻ giao thông công cộng và mã quét QR (Alipay/WeChat) giữa hai địa phương được đồng bộ hóa hoàn toàn. Hành khách có thể dùng một mã duy nhất để đi tàu điện ngầm ở Hạ Môn và chuyển tiếp sang xe buýt hoặc tàu nội đô tại Tuyền Châu mà không cần đổi ứng dụng hay chịu thêm phí ngoại tỉnh.
Mô hình liên kết này được hỗ trợ bởi chiến lược 'Cụm đô thị nén' của Trung Quốc. Thay vì tập trung phát triển các siêu đô thị đơn lẻ dễ gây quá tải hệ thống hạ tầng, chính sách này hướng đến việc liên kết các thành phố lân cận có thế mạnh bổ trợ lẫn nhau để tạo thành một 'Cụm đô thị' bền vững. Sự cộng sinh giữa 'trái tim sản xuất' Tuyền Châu và 'đầu não chiến lược' Hạ Môn đã tạo nên sức mạnh cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khi tính mạo hiểm và sự nhạy bén của doanh nghiệp gặp được bệ đỡ kiến tạo từ chính quyền, những xưởng giày nông thôn nghèo năm nào đã lột xác thành các đế chế tỷ đô, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp tỷ đô hơn nữa trong tương lai. HỒNG QUÂN
