Đầu tư công 2025: Thành tựu và thách thức từ những con số ấn tượng
Năm 2025 khép lại với nhiều dấu ấn đáng chú ý trong lĩnh vực đầu tư công. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công được giao lên tới hơn 902 nghìn tỷ đồng. Khi tính cả phần vốn cân đối địa phương và chuyển nguồn từ các năm trước, tổng số vốn cần giải ngân vượt mốc 1,16 triệu tỷ đồng. Cả nước đã giải ngân thành công hơn 755 nghìn tỷ đồng, đạt 83,7% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao. Phần còn lại, khoảng hơn 146 nghìn tỷ đồng, sẽ được các bộ, ngành và địa phương tập trung hoàn tất trước ngày 31 tháng 1 năm 2026.
Bứt phá trong giải ngân: Từ áp lực đến chuyển biến tư duy
Những con số này không chỉ phản ánh áp lực lớn lao đè nặng lên bộ máy điều hành, mà còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy thực thi. Lần đầu tiên sau nhiều năm, giải ngân đầu tư công đã trở thành thước đo quan trọng để đánh giá năng lực quản trị và tinh thần trách nhiệm của từng cấp, từng ngành. Ông Nguyễn Văn Lâm, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, nhấn mạnh rằng điều đáng ghi nhận nhất chính là sự thay đổi trong cách tiếp cận. “Khi trách nhiệm của người đứng đầu được gắn liền trực tiếp với tiến độ và kết quả giải ngân, áp lực tích cực sẽ tạo ra kỷ luật thực thi mạnh mẽ. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng hơn cả vẫn là hiệu quả cuối cùng của từng dự án cụ thể”, ông Lâm chia sẻ.
Năm 2026: Kế hoạch vốn khổng lồ và những thách thức mới
Bước sang năm 2026, kế hoạch vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước được giao cho các bộ và cơ quan Trung ương đã vượt 995.000 tỷ đồng. Trong đó, bao gồm phần tiết kiệm 5% chi đầu tư để bổ sung cho dự án đường sắt cao tốc Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Quy mô vốn lớn này đặt ra những yêu cầu chưa từng có về tổ chức thực hiện, đồng thời mở ra cơ hội mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế. Ông Phạm Văn Hòa, đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp, cho rằng quy mô vốn lớn đòi hỏi kỷ luật phân bổ và điều chuyển vốn phải linh hoạt hơn bao giờ hết. Công trình nào làm tốt và giải ngân hiệu quả thì cần được ưu tiên vốn; ngược lại, những công trình chậm trễ hoặc kém hiệu quả phải được mạnh dạn điều chỉnh hoặc cắt giảm.
Điểm sáng Ninh Bình: Bài học từ sự chuẩn bị kỹ lưỡng
Trong bức tranh tổng thể, giải ngân đầu tư công của tỉnh Ninh Bình trong năm 2025 nổi lên như một điểm sáng đáng chú ý. Với số vốn được giao gần 76.000 tỷ đồng, địa phương này đã đạt tỷ lệ giải ngân lên tới 144%. Thành công này không phải đến từ may mắn, mà xuất phát từ cách làm bài bản ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư. Tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, coi đây là “nút thắt của mọi nút thắt”. Việc bố trí tái định cư và chuyển đổi mục đích sử dụng đất được triển khai linh hoạt theo từng phần và từng giai đoạn, giúp tránh tình trạng dự án phải chờ đợi mặt bằng kéo dài.
Ở khâu chuẩn bị, tỉnh Ninh Bình đặc biệt chú trọng đến việc tuyển chọn tư vấn và nhà thầu có đủ năng lực tài chính cùng kinh nghiệm thi công, nhằm hạn chế tối đa các rủi ro phát sinh. Các chuyên gia quản lý dự án nhận định, bài học từ Ninh Bình cho thấy giải ngân cao bắt nguồn từ sự chuẩn bị kỹ càng và phân quyền rõ ràng. Khi mặt bằng đã sạch và nguồn vật liệu được đảm bảo, tiến độ thi công gần như tự động được “mở khóa”.
Một bài học quan trọng khác là sự chủ động trong việc bảo đảm nguồn vật liệu. Khi nguồn cát và đất san lấp tại chỗ không đủ, Ninh Bình đã sớm làm việc với các tỉnh Thanh Hóa và Hòa Bình để tìm kiếm nguồn cung thay thế. Nhờ đó, nhiều dự án hạ tầng không bị gián đoạn vì thiếu vật liệu, một tình trạng từng gây đình trệ tại không ít địa phương khác. Song song đó, tỉnh duy trì cơ chế giao ban tiến độ hàng tuần và hàng tháng, xử lý ngay các vướng mắc theo đúng thẩm quyền, đồng thời linh hoạt điều chuyển vốn từ các dự án chậm tiến độ sang những dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.
Hà Nội: Sức mạnh của cơ chế điều hành linh hoạt
Hà Nội lại cho thấy sức mạnh của cơ chế điều hành linh hoạt trong một đô thị đặc biệt. Năm 2025, với kế hoạch vốn hơn 103.000 tỷ đồng, thành phố đã giải ngân vượt kế hoạch do Thủ tướng giao, đạt hơn 106%. Thành phố xác định đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và động lực then chốt để thúc đẩy tăng trưởng GRDP. Cơ chế “làn xanh” trong thủ tục đầu tư công đối với các dự án trọng điểm được đánh giá là một bước cải tiến hành chính đáng chú ý, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm thiểu độ trễ đáng kể.
Bộ Xây dựng: Chủ động tháo gỡ điểm nghẽn
Ở cấp bộ, với số vốn đầu tư công 83.057 tỷ đồng trong năm vừa qua, Bộ Xây dựng đã xác định phải chủ động tháo gỡ các “điểm nghẽn” ngay khi chúng phát sinh. Các tổ công tác được thành lập để bám sát công trường, trong khi người đứng đầu trực tiếp phụ trách từng dự án và kịp thời xử lý mọi vướng mắc. Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý Dự án 2 thuộc Bộ Xây dựng, chia sẻ kinh nghiệm: “Kinh nghiệm lớn nhất là hoàn thiện thủ tục pháp lý sớm, xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng hạng mục và gắn kết chặt chẽ tiến độ thi công với cam kết giải ngân.” Việc thi công theo mô hình “3 ca 4 kíp” và nghiệm thu theo đúng khối lượng thực tế đã giúp hạn chế tình trạng dồn thanh toán vào cuối năm, vốn là điểm yếu tồn tại trong nhiều năm qua.
Nhìn nhận thẳng thắn từ lãnh đạo
Ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Tài chính, thẳng thắn nhìn nhận rằng dù đã trải qua nhiệm kỳ 2021-2025, những tồn tại trong đầu tư công vẫn còn đó. Thực tế cho thấy, nếu không cải cách triệt để quy trình, đầu tư công dễ rơi vào vòng lặp “vướng - gỡ - lại vướng”, làm giảm hiệu quả đầu tư trong dài hạn. Các chuyên gia kinh tế nhận định, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc Hà Nội mạnh dạn phân cấp sâu hơn cho cấp xã và phường là một phép thử quan trọng về quản trị đô thị. Khi quy trình phê duyệt được rút ngắn, trách nhiệm và quyền hạn được giao đồng bộ, hiệu quả giải ngân sẽ có điều kiện cải thiện một cách bền vững.
Từ con số đến niềm tin tăng trưởng cho năm 2026
Năm 2026, Bộ Xây dựng được giao hơn 133.000 tỷ đồng, mức tăng mạnh so với năm trước. Toàn bộ vốn đã được phân bổ cho các chủ đầu tư, kèm theo chỉ thị yêu cầu giải ngân 100% trong năm. Áp lực lớn, nhưng đây cũng là cơ hội để khẳng định vai trò đầu tàu trong phát triển hạ tầng quốc gia. Điểm khác biệt của năm 2026 không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở cấu trúc đầu tư. Nếu giai đoạn trước tập trung mạnh vào đường bộ cao tốc, thì từ năm nay, trọng tâm bắt đầu dịch chuyển sang các dự án đường sắt và hạ tầng đô thị quy mô lớn.
Mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 5.000km đường cao tốc tiếp tục được theo đuổi, song song với đó là việc khởi động mạng lưới đường sắt dài 2.362 km, nổi bật là dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng vốn khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Theo đánh giá của các chuyên gia hạ tầng, đây là bước chuyển chiến lược quan trọng, bởi đầu tư vào đường sắt và metro có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn hơn về cơ cấu kinh tế và phát triển đô thị bền vững.
Theo dự báo của Công ty Chứng khoán MBS, giải ngân đầu tư công năm 2026 có thể đạt kỷ lục 930.000 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ. Con số này phản ánh sự chuyển dịch từ giai đoạn “chuẩn bị” sang “thực thi quyết liệt”. Cùng với đó, Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Đầu tư công (sửa đổi) đi vào thực tiễn, tháo gỡ các vướng mắc về bảng giá đất, đền bù giải phóng mặt bằng và thẩm quyền phê duyệt. Theo các chuyên gia thể chế, khi nền tảng pháp lý được củng cố, đầu tư công sẽ không chỉ mang tính kích thích ngắn hạn, mà trở thành trụ cột tăng trưởng trung hạn trong giai đoạn 2026-2030.
Với nguồn lực lớn và quyết tâm chính trị cao, năm 2026 hứa hẹn là năm bản lề của chu kỳ phát triển mới. Nguồn lực được chuyển hóa thành công trình, công trình tạo ra tăng trưởng và tăng trưởng quay trở lại phục vụ người dân. Khi đó, đầu tư công mới thật sự đóng vai trò dẫn dắt và củng cố vị thế kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.
