Kiều hối Việt Nam đạt 190 tỷ USD trong 10 năm: Tiềm năng lớn nhưng còn nhiều rào cản
Trong khoảng một thập kỷ vừa qua, tổng lượng kiều hối chuyển về Việt Nam đã lên tới con số ấn tượng là 190 tỷ USD, giúp quốc gia này liên tục nằm trong nhóm 10 nước nhận kiều hối lớn nhất trên toàn cầu. Tuy nhiên, để biến nguồn lực khổng lồ này thành dòng vốn đầu tư dài hạn và bền vững, vẫn còn tồn tại không ít rào cản cần phải được tháo gỡ thông qua những chính sách đột phá và cơ chế minh bạch hơn nữa.
Nhiều nguồn lực chưa phát huy như kỳ vọng
Theo các thống kê mới nhất, những năm gần đây, lượng kiều hối chuyển về Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao, dao động trong khoảng từ 16 đến 18 tỷ USD mỗi năm. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương thu hút kiều hối lớn nhất cả nước, với số tiền hàng năm đạt xấp xỉ từ 9 đến 10 tỷ USD, chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng nguồn kiều hối quốc gia.
Mặc dù tiềm năng là rất lớn, nhưng theo đánh giá của các chuyên gia, hiện nay chỉ có khoảng 8,4% kiều hối được đưa vào sản xuất và kinh doanh. Phần lớn còn lại vẫn chảy vào các hoạt động tiêu dùng, tiết kiệm hoặc đầu tư ngắn hạn. Điều này cho thấy dư địa còn rất rộng để chuyển hóa nguồn lực từ kiều bào thành các dự án đầu tư dài hạn, đặc biệt là trong những lĩnh vực ưu tiên phát triển của đất nước.
Những rào cản cần được tháo gỡ
Tại tọa đàm “Kiều bào với cơ hội đầu tư tại Việt Nam: Tháo gỡ rào cản - Khơi thông nguồn lực” được tổ chức mới đây, Thạc sĩ Luật Võ Hồng Tú, Tổng Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Tú, đã nhấn mạnh: “Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc; đồng thời, đây cũng là nguồn lực đặc biệt quan trọng trong tiến trình hội nhập và phát triển. Kiều bào không chỉ mang về nguồn vốn mà còn mang theo tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới kết nối quốc tế. Để nguồn lực này được phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường đầu tư ổn định, an toàn”.
Trên thực tế, nhiều kiều bào vẫn gặp phải không ít khó khăn khi tìm hiểu cơ hội sinh sống hoặc đầu tư tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung. Những rào cản chính bao gồm:
- Thủ tục hành chính phức tạp: Các thủ tục liên quan đến cư trú, xác nhận nhân thân, quốc tịch và nguồn gốc Việt Nam còn nhiều bước, thiếu tính liên thông, khiến không ít trường hợp mất nhiều thời gian chỉ để hoàn thiện giấy tờ cơ bản.
- Tiếp cận thông tin pháp lý khó khăn: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tuy ngày càng hoàn thiện nhưng vẫn còn phân tán và thay đổi theo từng giai đoạn, gây khó khăn cho các nhà đầu tư ở xa trong việc theo dõi kịp thời.
- Sự khác biệt về môi trường pháp lý: Các quy định liên quan đến chuyển vốn, thành lập doanh nghiệp, sở hữu tài sản, đặc biệt là bất động sản, vẫn còn những điểm khiến nhà đầu tư lúng túng.
- Thiếu cơ chế “một cửa” chuyên biệt: Cơ chế này dành riêng cho nhà đầu tư kiều bào chưa được thiết kế đầy đủ, dẫn đến quá trình xử lý thủ tục còn kéo dài và không hiệu quả.
Đề xuất giải pháp tăng cường nguồn lực
Bên cạnh những hạn chế, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người Việt Nam ở nước ngoài trong hoạt động đầu tư. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu phát triển nhà ở chất lượng cao, đô thị thông minh, logistics, trung tâm tài chính quốc tế và công nghệ cao đang ngày càng lớn. Không chỉ đóng góp vốn, kiều bào còn mang theo lợi thế về quản trị hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và khả năng kết nối thị trường toàn cầu.
Ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng, Tổng Thư ký Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: “Hiện có khoảng 500.000 chuyên gia, trí thức trình độ cao gốc Việt đang làm việc trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI (trí tuệ nhân tạo), y sinh, năng lượng mới, tài chính, ngân hàng, công nghệ bán dẫn. Đây là nguồn lực chiến lược trong bối cảnh thành phố định hướng phát triển theo mô hình “Ba vùng, một đặc khu, ba hành lang, năm trụ cột”, hướng tới trở thành trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo của khu vực”.
Để tăng cường nguồn lực đầu tư từ kiều bào, ông Hoàng đề xuất một số giải pháp quan trọng:
- Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh trong thu hút người Việt Nam ở nước ngoài, bao gồm thí điểm hợp đồng chuyên gia linh hoạt, trả lương theo sản phẩm và theo chuẩn quốc tế.
- Thành lập “Trung tâm hỗ trợ và kết nối nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài Thành phố Hồ Chí Minh” để làm đầu mối duy nhất tiếp nhận thông tin, nhu cầu, dự án hợp tác; cung cấp dịch vụ kết nối chuyên gia, tư vấn đầu tư, tư vấn pháp lý và hỗ trợ thủ tục nhanh chóng.
- Xây dựng nền tảng dữ liệu số về người Việt Nam ở nước ngoài, tích hợp công nghệ số để gợi ý kết nối, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến về pháp lý, đầu tư và thủ tục hành chính.
Hướng tới phát triển bền vững
Nguồn lực kiều bào không chỉ là những con số hàng chục tỷ USD kiều hối mỗi năm, mà còn là tri thức, kinh nghiệm quản trị, công nghệ và mạng lưới quan hệ toàn cầu. Đây là những yếu tố có giá trị chiến lược trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: “Năm 2025, kinh tế - xã hội thành phố tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của thành phố tăng 8,03%, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 8.800 USD. Kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đây không chỉ là nguồn vốn bổ sung quan trọng cho nền kinh tế, góp phần ổn định cán cân thanh toán, mà còn phản ánh rõ nét niềm tin của kiều bào đối với môi trường đầu tư, sự ổn định kinh tế và định hướng phát triển của thành phố”.
Trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu đến năm 2045 nằm trong nhóm 100 thành phố đáng sống và phát triển hàng đầu thế giới, ngoài việc thu hút dòng tiền kiều hối, thành phố đang chuyển hướng tiếp cận nguồn lực kiều bào theo hướng “thực chất hơn, bền vững hơn”. Trọng tâm là thu hút tri thức, kinh nghiệm quản trị, mạng lưới quan hệ quốc tế và tinh thần đổi mới sáng tạo.
Khi niềm tin được củng cố bằng những cơ chế rõ ràng và minh bạch, dòng vốn và chất xám từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sẽ không chỉ trở về, mà còn gắn bó lâu dài, góp phần đưa Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và đất nước nói chung phát triển bền vững trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.
