Không chỉ rót vốn "khủng", doanh nghiệp của tỷ phú Trần Bá Dương còn áp dụng sự chính xác, cơ giới hóa và quản trị công nghiệp của ngành ô tô để giải bài toán nông nghiệp, hướng tới xuất khẩu bền vững.
Cuộc đại phẫu hạ tầng nông nghiệp
Sau khi cho Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai của ông Đoàn Nguyên Đức vay 305 triệu USD để tái cấu trúc nhưng không hiệu quả, năm 2019, Thaco nhận 44.869ha đất tại Campuchia và cao nguyên Việt Nam. Tỷ phú Trần Bá Dương thành lập Công ty Thaco Agri với vốn điều lệ 17.200 tỷ đồng. Ông dẫn người của mình đến thực địa tại các nông trường rộng lớn ở Campuchia và Lào. Trước mắt họ là vùng đất thiếu đồng bộ, đường sá khó khăn, hàng nghìn hecta cao su, cọ dầu kém hiệu quả, nhà máy chưa từng sử dụng, vườn cây ăn trái trồng thiếu khoa học.
Ông Trần Bá Dương chọn hướng "làm lại từ đầu" thay vì cải tạo chắp vá. Ông cho rằng mô hình nông trường cũ thiếu quy hoạch tổng thể, địa hình manh mún, khó cơ giới hóa quy mô lớn. Với quy mô mỗi nông trường 4.000-5.000ha, nếu không tổ chức sản xuất theo chuẩn công nghiệp thì nguy cơ thất bại cao. Thách thức lớn nhất là bài toán quy hoạch và quản trị, không phải vốn. Nhiều hạng mục hạ tầng giá trị lớn bị loại bỏ nếu không phù hợp thiết kế tổng thể. Thaco xác định cây chuối là sản phẩm mũi nhọn nhờ nhu cầu toàn cầu cao và phù hợp mô hình đại điền cơ giới hóa.
Theo ông Trần Bảo Sơn, Tổng giám đốc Thaco Agri, khoảng cách từ bản vẽ đến thực tế là thách thức lớn, buộc doanh nghiệp chấp nhận chi phí thử nghiệm. Năm 2022, công ty phá bỏ toàn bộ diện tích chuối cũ, san ủi quy hoạch lại 8.200ha và gần 5.000ha cây ăn trái. Cuộc cải tạo hạ tầng quy mô chưa từng có, được ví như "đào núi lấp biển", với 100 máy đào, 100 xe ủi và 400 xe ben hoạt động liên tục ngày đêm. Những ngọn đồi cao hàng chục mét được hạ thấp, đất mặt được bóc tách tái phủ. Khu vực địa chất phức tạp dùng thuốc nổ phá đá tạo nền đồng nhất.
Nông nghiệp tuần hoàn - tổ hợp sản xuất công nghiệp
Doanh nghiệp triển khai đồng bộ hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, nhà máy chế biến, khu nhà ở công nhân và tổ hợp đóng gói xuất khẩu. Tại hai khu liên hợp Koun Mom (gần 25.000ha) và Snuol (hơn 14.000ha), vùng đất bằng phẳng như khu công nghiệp với hạ tầng quy mô lớn. Do thiếu sông, doanh nghiệp đầu tư đập lớn, hồ nhân tạo dung tích hàng chục triệu m3 tích nước mưa, nuôi cá nước ngọt. Hệ thống lọc nước hiện đại cung cấp nước sạch đạt chuẩn đô thị. Công ty làm chủ công nghệ cải tạo mặt bằng và chuẩn hóa quy trình sản xuất, áp dụng KPI nghiêm ngặt như dây chuyền ô tô.
Trong mô hình sản xuất, mỗi nông trường chuối quy mô 300ha, tách biệt với chăn nuôi bò để kiểm soát dịch bệnh. Các nông trường thiết kế ô vuông khép kín với kênh thoát nước và đường nội bộ. Mỗi nông trường có khu nhà ở và nhà xưởng riêng; cứ bốn nông trường tạo thành một cụm chế biến xuất khẩu. Quy mô 300ha được xem là "con số vàng" tối ưu hóa đầu tư hạ tầng. Tại Koun Mom và Snuol, hệ thống ròng rọc vận chuyển dài hơn 1.000km dọc kênh, được ví như "hệ thần kinh" của dự án. Sau thu hoạch, buồng chuối được treo lên hệ thống này đưa về nhà máy, vật tư được đưa ngược lại đồng ruộng.
Nhờ đó, tỷ lệ hư hao giảm từ 20% xuống dưới 3%. Toàn bộ quy trình từ thu hoạch, xử lý qua bể nước lạnh đến kho lạnh chỉ trong "60 phút vàng", giúp chuối xuất khẩu sang Tokyo hay Thượng Hải vẫn tươi như tại vườn. Khoảng 2-3% quả thải loại cùng lá và đọt chuối được đưa vào dây chuyền sản xuất thức ăn cho đàn bò hơn 157.000 con. Thân và bẹ chuối được ép lấy tơ, kéo sợi phục vụ ngành dệt may cao cấp. Phân bò được chế biến thành phân hữu cơ vi sinh bón lại đất, hoàn thiện chu trình sinh học khép kín. Ông Trần Bảo Sơn cho biết triết lý vận hành là "không có gì bị bỏ đi".
Sau nhiều năm rót hàng tỷ USD vào hạ tầng, những vùng đất từng thua lỗ nặng nề đã bắt đầu tạo dòng tiền. Từ lỗ hàng trăm triệu đồng/ha, hệ thống hiện tạo lợi nhuận khoảng 200 triệu đồng/ha/năm. Với hơn 5.800ha chuối, kế hoạch năm 2026 xuất khẩu trên 400.000 tấn, thu về khoảng 330 triệu USD; mảng bò thịt dự kiến đóng góp hơn 2.000 tỷ đồng doanh thu. Ông Trần Bá Dương cho biết tổng vốn đầu tư hạ tầng đã vượt 3 tỷ USD và tiếp tục tăng, hướng tới mục tiêu trở thành tập đoàn nông nghiệp hàng đầu ASEAN vào năm 2027.
