Ngành thép Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức từ xuất khẩu, nhưng nhờ đà phục hồi sản xuất và tiêu thụ nội địa, triển vọng tăng trưởng năm 2026 vẫn được đánh giá tích cực. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), 6 tháng đầu năm 2025, sản lượng thép toàn ngành ước đạt 14,8 triệu tấn, tăng 21,2% so với cùng kỳ; tiêu thụ đạt khoảng 17,9 triệu tấn, tăng 13,1%. Tuy nhiên, xuất khẩu chỉ đạt khoảng 1,79 triệu tấn, giảm 4,8% do nhu cầu thế giới chưa phục hồi đồng đều, giá thép biến động và các rào cản thương mại gia tăng.
Áp lực từ thị trường quốc tế
Xuất khẩu thép Việt Nam đang chịu sức ép lớn khi công suất thép toàn cầu dư thừa, làm gia tăng xu hướng bảo hộ tại các thị trường lớn. Điển hình, Hoa Kỳ áp dụng Mục 232 của Đạo luật Thương mại, áp thuế tới 50% đối với một số sản phẩm thép. Việt Nam liên tục là đối tượng của các vụ điều tra phòng vệ thương mại, siết chặt yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật. Điều này buộc doanh nghiệp phải hoàn thiện hồ sơ, kiểm soát chuỗi cung ứng để đáp ứng từng đơn hàng.
Bên cạnh đó, yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính và cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM) của EU trở thành điều kiện bắt buộc. Thép Việt Nam nằm trong nhóm ngành chịu tác động trực tiếp từ CBAM. Nếu chậm đổi mới công nghệ, không kiểm soát phát thải và minh bạch dữ liệu carbon, doanh nghiệp có thể mất lợi thế tại các thị trường xuất khẩu truyền thống, giá trị cao.
Phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu
Ngành thép Việt Nam vẫn phụ thuộc một phần vào quặng sắt, thép phế liệu và nguyên liệu nhập khẩu. Biến động giá đầu vào, chi phí vận tải, tỷ giá và rủi ro địa chính trị kéo dài có thể ảnh hưởng mạnh đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Do đó, việc nâng cao tỷ lệ chủ động nguồn cung, cải thiện năng lực dự báo và quản trị rủi ro được xem là yêu cầu cấp thiết.
Triển vọng tích cực nhờ nhu cầu nội địa
Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) Phạm Công Thảo cho rằng, triển vọng ngành thép năm 2026 vẫn tích cực nhờ nhu cầu trong nước ổn định. VNSTEEL đặt mục tiêu tăng trưởng cao, giữ vai trò tiên phong, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước. Để đạt mục tiêu này, VNSTEEL tập trung đầu tư các dòng thép chất lượng cao, thay thế sản phẩm nhập khẩu, nhất là thép phục vụ quốc phòng, an ninh. Đồng thời đẩy mạnh đổi mới quản trị, khai thác nội lực theo Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.
VSA dự báo năm 2026, sản lượng thép thô có thể đạt 27 triệu tấn, tăng 10%; thép thành phẩm đạt khoảng 33 triệu tấn, tiêu thụ 28 triệu tấn và xuất khẩu 6 triệu tấn. Nhập khẩu thép dự báo giảm, cho thấy năng lực đáp ứng trong nước được cải thiện và các biện pháp phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả.
Giải pháp từ doanh nghiệp và Nhà nước
Chủ tịch VSA Nghiêm Xuân Đa nhấn mạnh, ngành thép cần bảo vệ hợp lý thị trường nội địa trước áp lực thép giá rẻ, chất lượng thấp và cạnh tranh không lành mạnh. Cần hoàn thiện quy định quản lý chất lượng thép nhập khẩu, yêu cầu chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam trước khi lưu thông. Đồng thời, doanh nghiệp đẩy nhanh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; tuân thủ quy định xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng để tránh bị điều tra chống lẩn tránh.
Về phía Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, đơn giản hóa quy định, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đẩy mạnh khai thác các FTA, thúc đẩy xuất khẩu bền vững, tăng cường cảnh báo phòng vệ thương mại. Đồng thời, phối hợp các bộ, ngành tháo gỡ khó khăn về thị trường, phát triển công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tự chủ chuỗi cung ứng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.
