Trước thực tế thị trường nông sản tươi bấp bênh, tỉnh Lâm Đồng đang tập trung phát triển công nghiệp chế biến để nâng cao giá trị nông sản, tăng sức cạnh tranh và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.
Tăng cường chế biến sâu
Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 101.000 ha rau các loại, sản lượng hơn 3,3 triệu tấn; sầu riêng hơn 45.500 ha, sản lượng khoảng 310.000 tấn; thanh long gần 26.000 ha, sản lượng hơn 610.000 tấn cùng nhiều loại nông sản giá trị khác. Thời gian qua, sự bấp bênh của thị trường nông sản tươi đã thôi thúc nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà nông tại Lâm Đồng mạnh dạn đầu tư dây chuyền hiện đại để chế biến sâu.
Tại hợp tác xã Vườn nhà Đà Lạt, việc đầu tư công nghệ sấy thăng hoa đã mở ra hướng đi mới cho nông sản. Nắm bắt nhu cầu thị trường, năm 2021, từ các loại rau, củ, quả tươi, hợp tác xã đã phát triển 35 sản phẩm chế biến, cung cấp cho chuỗi cửa hàng liên kết trên cả nước. Giám đốc hợp tác xã Vườn nhà Đà Lạt Lương Thị Yến Vân cho biết: “Nếu chỉ bán nông sản tươi thì giá trị gần như cố định. Nhưng khi chế biến sâu, giá sản phẩm có thể tăng 4-5 lần, có sản phẩm tăng gấp 10 lần. Điều quan trọng khi chế biến sâu là giảm phụ thuộc vào biến động thị trường, giúp nâng cao giá trị nông sản”. Theo bà Vân, không chỉ nâng giá trị kinh tế, công nghệ sấy thăng hoa còn giúp giữ nguyên màu sắc, hương vị và hàm lượng dinh dưỡng của sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Từ một doanh nghiệp xuất khẩu rau củ tươi với quy mô nhỏ, đến nay, Công ty cổ phần Viên Sơn, xã Hiệp Thạnh, tỉnh Lâm Đồng, đã xây dựng nhà máy chế biến rau củ quả cấp đông, với công suất khoảng 5.000 tấn/năm, sản phẩm xuất khẩu sang nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan và châu Âu. Giám đốc Công ty cổ phần Viên Sơn Nguyễn Duy Đa chia sẻ: “Chúng tôi xác định, muốn phát triển bền vững thì phải đầu tư khoa học-công nghệ, chế biến sâu nông sản. Vì vậy, công ty đã đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế như ISO 22000, HACCP và BRCGS, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu”.
Với ngành hàng sầu riêng, bên cạnh xuất khẩu trái tươi, nhiều doanh nghiệp tận dụng những quả không đạt tiêu chuẩn hình thức để chế biến thành sầu riêng tách múi cấp đông mang lại hiệu quả cao. Công ty xuất nhập khẩu thương mại-dịch vụ Hiếu Tuyền (xã Hòa Bắc, Lâm Đồng) đang có 10 mã số vùng trồng và mã số đóng gói sầu riêng, đã tham gia thị trường xuất khẩu từ năm 2023. Giám đốc công ty Trần Minh Hiếu cho biết: “Mỗi năm, công ty xuất khẩu khoảng 500 đến 600 tấn sầu riêng múi đông lạnh. Chế biến giúp tận dụng gần như toàn bộ sản lượng và gia tăng hiệu quả kinh tế”.
Hoàn thiện chuỗi giá trị
Tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 500 cơ sở sơ chế, đóng gói nông sản, tổng công suất hơn 1,5 triệu tấn/năm; tỷ lệ rau, quả qua chế biến đạt khoảng 24,4% tổng sản lượng. So với quy mô sản xuất nông nghiệp của địa phương, con số này vẫn còn khá khiêm tốn. Một trong những điểm nghẽn hiện nay là thiếu các trung tâm xử lý sau thu hoạch quy mô lớn, hệ thống kho lạnh tập trung và cơ sở đóng gói đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Đình Cường thông tin: “Tỉnh đã xây dựng kế hoạch phát triển chế biến rau, quả giai đoạn 2026-2030, mục tiêu đưa ngành chế biến trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng của kinh tế nông nghiệp”. Lâm Đồng đặt mục tiêu, đến năm 2030, tỷ lệ rau, quả qua chế biến đạt khoảng 30% tổng sản lượng; tốc độ tăng giá trị ngành chế biến đạt từ 8-10%/ năm; hơn 70% cơ sở sơ chế, bảo quản và chế biến đạt trình độ công nghệ tiên tiến, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000 hoặc tương đương. Giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh hình thành từ 10-20 cơ sở sơ chế, kho lạnh và đóng gói tại các vùng nguyên liệu trọng điểm.
Để đạt các mục tiêu nêu trên, địa phương tập trung phát triển vùng nguyên liệu ổn định; các vùng sản xuất rau, quả công nghệ cao tiếp tục được duy trì tại các vùng trọng điểm, được tổ chức sản xuất tập trung, quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu về sản lượng và chất lượng nguyên liệu cho chế biến; đồng thời tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói nhằm nâng cao khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu.
Lâm Đồng ưu tiên thu hút các dự án chế biến hiện đại, như rau quả đông lạnh, sấy lạnh, sấy thăng hoa, nước ép cô đặc, thực phẩm chế biến và các sản phẩm chiết xuất phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm; cùng những dự án ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng liên kết với vùng nguyên liệu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị và thúc đẩy ứng dụng công nghệ IoT, blockchain và các nền tảng truy xuất nguồn gốc để kiểm soát vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Cùng với đó, địa phương định hướng phát triển đồng bộ hệ thống logistics và bảo quản sau thu hoạch, tạo mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản.
Trong sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Lâm Đồng đạt 1,63 tỷ USD, trong đó nhóm hàng nông, lâm, thủy sản chiếm tới 61%. Cụ thể, hạt điều nhân đạt 99,8 triệu USD; rau, quả đạt 63,2 triệu USD... Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên nhấn mạnh, tập trung phát triển công nghiệp chế biến theo hướng nâng cao giá trị gia tăng; hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, đầu tư phát triển hạ tầng công nghiệp, logistics và đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất-kinh doanh, để nông sản Lâm Đồng vươn xa hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
