Trong giai đoạn khủng hoảng quản trị năm 2016, Toshiba buộc phải bán tháo nhiều mảng kinh doanh cốt lõi, bao gồm chip nhớ và điện hạt nhân. Một thập kỷ sau, cả hai lĩnh vực này đều bùng nổ nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), biến chúng thành những 'mỏ vàng' mà Toshiba đã đánh mất.
Kioxia trở thành công ty giá trị nhất Nhật Bản
Tại đại hội đồng cổ đông thường niên của Kioxia Holdings (công ty từng là bộ phận chip nhớ của Toshiba), 900 nhà đầu tư chen kín hội trường chỉ đủ 500 chỗ. Họ chúc mừng ban lãnh đạo vì Kioxia trở thành công ty giá trị nhất Nhật Bản. Cổ phiếu Kioxia tăng gấp 71 lần so với giá chào bán tháng 12/2024. Tính đến cuối phiên thứ năm, công ty đạt giá trị 56.000 tỷ yên (346 tỷ USD). Toshiba hiện sở hữu 16% cổ phần và có kế hoạch bán dần.
Chiến lược hai trụ cột của Atsutoshi Nishida
Atsutoshi Nishida, lãnh đạo Toshiba từ 2005-2014, từng đặt mục tiêu biến điện hạt nhân và bán dẫn thành hai trụ cột tăng trưởng. Ông hiểu tầm quan trọng của công nghệ tiên tiến nội bộ. Tuy nhiên, xung đột với người kế nhiệm Norio Sasaki khiến chiến lược trật đường ray. Cạnh tranh nội bộ dẫn đến mục tiêu lợi nhuận bị thổi phồng và gian lận kế toán. Trong khi đó, hoạt động điện hạt nhân tại Mỹ của Toshiba tích lũy lỗ khổng lồ do chậm xử lý vấn đề.
Khủng hoảng và quyết định bán tháo
Toshiba đã bán các mảng thiết bị y tế, đồ gia dụng, tivi và máy tính để bù lỗ. Năm 2017, Westinghouse Electric (đơn vị điện hạt nhân tại Mỹ) nộp đơn phá sản, khiến tài sản ròng của Toshiba âm 500 tỷ yên và đe dọa hủy niêm yết. Để duy trì niêm yết, Toshiba quyết định bán mảng chip nhớ. Đàm phán đình trệ, công ty phải phát hành riêng lẻ 600 tỷ yên cổ phiếu cho quỹ nước ngoài.
Mảng chip nhớ lẽ ra đã cứu Toshiba
Trong năm tài khóa 2017, mảng chip nhớ ghi nhận lợi nhuận hoạt động 500 tỷ yên, đủ để giữ Toshiba ở lại sàn chứng khoán mà không cần bán. Tuy nhiên, sự vội vã khiến công ty đánh mất mảng kinh doanh giá trị. Một thành viên ban lãnh đạo Toshiba thời đó nói: 'Lẽ ra chúng tôi nên hủy niêm yết từ năm 2017 và bắt đầu lại từ đầu. Chúng tôi đã không thể đưa ra quyết định bình tĩnh giữa cơn hỗn loạn'.
Sự trỗi dậy của điện hạt nhân và chip nhớ thời AI
Đến năm 2023, làn sóng AI mới chớm nở đưa bán dẫn và điện hạt nhân trở lại tâm điểm. Westinghouse, công ty từng đẩy Toshiba đến bờ vực, được một nhà khai thác uranium Canada mua lại và giành đơn hàng lớn từ kế hoạch 80 tỷ USD của chính phủ Mỹ xây điện hạt nhân cho trung tâm dữ liệu.
Toshiba tái cấu trúc dưới sự dẫn dắt của JIP
Không còn các động cơ tăng trưởng cũ, Toshiba tìm cách xoay chuyển dưới sự dẫn dắt của Japan Industrial Partners (JIP). Kế hoạch tập trung vào thiết bị phát điện, truyền tải, phân phối điện, thang máy, ổ cứng và biến thiết bị quốc phòng, điện toán lượng tử, AI vật lý thành động cơ tăng trưởng mới. JIP cắt giảm chi phí cố định, tái cấu trúc mảng không lãi. Truyền tải điện và ổ cứng hưởng lợi từ AI, giúp Toshiba đạt biên lợi nhuận hoạt động kỷ lục 8% trong năm tài khóa trước. Tuy nhiên, khoản 2.270 tỷ yên từ cổ phần Kioxia (tương đương 60% doanh thu) đã che mờ tác động của cải tổ. Liệu Toshiba có dùng khoản tiền bất ngờ này để xây dựng tầm nhìn tương lai hay không vẫn còn phải chờ xem.
