Trong nhiều năm, Toyota cùng các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản liên tục bị chỉ trích là bảo thủ, tụt hậu trong cuộc cách mạng xe điện (EV) toàn cầu. Thời điểm đó, doanh số Tesla tăng trưởng theo cấp số nhân, thương hiệu xe điện Trung Quốc càn quét thế giới, còn châu Âu vạch lộ trình cho tương lai thuần điện 100%. Giữa làn sóng ấy, các hãng xe Nhật vẫn bướng bỉnh bám trụ động cơ hybrid, pin nhiên liệu hydro và động cơ xăng tối ưu.
Chiến lược hybrid của Nhật Bản đang được chứng minh là đúng đắn
Giờ đây, hoài nghi ngày nào đang dần mờ nhạt. Trong bối cảnh phần lớn tập đoàn xe hơi toàn cầu phanh gấp, tái cân chỉnh kế hoạch EV quá lạc quan, chiến lược đa dạng hóa hệ truyền động của người Nhật mang lại kết quả ngọt ngào. Tốc độ tăng trưởng EV bất ngờ nguội lạnh, đặc biệt tại Bắc Mỹ. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bóp nghẹt sắc lệnh chuyển đổi EV và triệt tiêu gói ưu đãi tài chính. Châu Âu cũng ráo riết hạ giọng, tái điều chỉnh tham vọng EV. Ngay tại Trung Quốc, doanh số EV bị giáng đòn sau khi áp thuế tiêu thụ mới trong năm nay.
Hàng loạt tên tuổi lớn từng đặt cược cả tương lai vào phổ cập EV thần tốc, bao gồm Honda, General Motors, Ford và Stellantis, đã phải ngậm ngùi công bố các khoản xóa sổ tài sản trị giá hàng tỷ USD cho dự án mở rộng nhà máy dư thừa, hủy bỏ dòng xe mới và cắt giảm sản lượng pin. Ngược lại, Toyota liên tục báo cáo doanh số và lợi nhuận kỷ lục nhờ sự bùng nổ của mảng hybrid. Thành công này tạo động lực cho các thương hiệu Nhật khác và đối thủ toàn cầu vội vã quay xe, lao vào cuộc đua phát triển động cơ xăng lai điện.
Thách thức từ xe điện định nghĩa bằng phần mềm (SDV) của Trung Quốc
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc thế giới quay lưng với EV; tiến trình chuyển dịch chỉ chậm hơn so với kỳ vọng. Sự trỗi dậy vũ bão của Trung Quốc vạch rõ thực tế: Ngành ô tô không chỉ chuyển dịch từ động cơ đốt trong sang động cơ điện, mà đang tiến hóa hướng tới những chiếc “smartphone đặt trên bốn bánh xe”. Lợi thế lớn nhất giờ đây không còn nằm ở việc ai chế tạo động cơ hay pin tốt nhất, mà thuộc về kẻ thiết lập hệ thống phần mềm ưu việt nhất.
Cuộc chinh phạt của các dòng xe xứ Trung tại châu Âu, kèm lời tán dương từ giới quan sát quốc tế, là minh chứng cho thấy họ sẽ sớm tái định hình bản đồ công nghiệp toàn cầu. Các hãng xe truyền thống đang chật vật giải mã công thức tạo ra xe định nghĩa bằng phần mềm. Hệ lụy khốc liệt: Tập đoàn Volkswagen, thế lực ngoại quốc lớn nhất tại Trung Quốc, đang rệu rã và dự kiến phải đại phẫu cấu trúc lớn nhất lịch sử, có nguy cơ xóa sổ tới 100.000 việc làm trên toàn cầu (15% lực lượng lao động).
Lần đầu tiên trong lịch sử, thương hiệu ô tô Trung Quốc vượt mặt hãng xe Nhật về doanh số tại châu Âu vào tháng 5 vừa qua. Cuộc chạm trán trực diện giữa xe Nhật và xe điện Trung Quốc tại Mỹ và các thị trường khác chỉ còn là vấn đề thời gian. Các tân binh Trung Quốc sở hữu lợi thế áp đảo: chi phí nhân công rẻ, chuỗi cung ứng tích hợp dọc hoàn hảo, quy mô thị trường nội địa khổng lồ và bệ đỡ từ chính phủ. Đứng sau là nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới CATL, liên tục phá vỡ giới hạn công nghệ về sạc siêu nhanh và tối ưu hóa chi phí.
Các hãng xe điện Trung Quốc không bị trói buộc bởi di sản quá khứ như nhà máy cũ, công nghệ lỗi thời hay hệ thống phân phối quốc tế cồng kềnh. Họ xuất phát từ tờ giấy trắng, xây dựng bộ máy tinh gọn, dồn lực đầu tư vào công nghệ sản xuất và phương tiện tân tiến nhất. Quan trọng hơn, họ định nghĩa xe điện là phương tiện vận hành bằng phần mềm (SDV), đi trước thế giới một bước bằng cách bắt tay với các đại gia công nghệ như Huawei, Baidu, Alibaba, Tencent. Ngay cả Xiaomi cũng tự chế tạo xe điện, gặt hái doanh số đáng kinh ngạc tại nội địa.
Bài toán cho các hãng xe Nhật Bản trong thập kỷ tới
Khác với Trung Quốc hay Mỹ, Nhật Bản thiếu đi một hệ sinh thái công nghệ tiêu dùng đủ mạnh để cung ứng hệ điều hành ô tô, AI, dịch vụ đám mây và năng lực sản xuất bán dẫn quy mô lớn. Đây là bài toán chung của mọi hãng xe truyền thống. Vào thập niên 1970 và 1980, các hãng xe Nhật từng tạo chấn động cho ngành ô tô Mỹ và châu Âu bằng cách tái định nghĩa chất lượng, chi phí và quy trình sản xuất. Giờ đây, đối thủ Trung Quốc đang dùng chính chiêu bài đó để đáp trả.
Lợi thế cạnh tranh cốt lõi đang dịch chuyển từ kỹ thuật cơ khí và hệ truyền động sang phần mềm, điện tử và AI. Các hãng xe Nhật hoàn toàn có lý khi duy trì danh mục sản phẩm cân bằng, và EV vẫn là mảnh ghép không thể thiếu. Nhưng chỉ sở hữu EV là chưa đủ; những chiếc EV đó phải cạnh tranh với những tên tuổi sừng sỏ nhất thế giới, không chỉ về chi phí hay cảm giác lái, mà trên cả mặt trận phần mềm công nghệ cao.
Toyota đang phát triển hệ điều hành riêng qua công ty con Woven by Toyota. Honda ráo riết xây dựng năng lực kỹ thuật phần mềm song song với hợp tác đối tác công nghệ. Nissan tái cấu trúc bộ máy xung quanh các dòng xe vận hành bằng AI. Các nhà cung ứng vệ tinh như Denso, Aisin cũng chuyển mình mạnh mẽ để trở thành tổ chức chuyên sâu về phần mềm. Theo: Nikkei, CNBC.
