Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường hạch toán kinh tế-xã hội và đánh giá hiệu quả đầu tư công, nhằm nâng cao chất lượng sử dụng vốn ngân sách, chống lãng phí và tham nhũng trong giai đoạn 2026-2030.
Thực trạng và yêu cầu cấp thiết
Chỉ thị nêu rõ, pháp luật hiện hành đã có quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư đối với dự án đầu tư công và đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu quả tại nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến tình trạng dự án không phát huy hiệu quả, thậm chí lãng phí. Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2 tháng 4 năm 2026 đã chỉ đạo: “Thực hiện hạch toán hiệu quả kinh tế-xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng mọi nguồn lực. Đầu tư công hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm” và yêu cầu hoàn thành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế-xã hội làm cơ sở phân bổ vốn.
Nội dung chính của Chỉ thị
I. Nguyên tắc hạch toán và đánh giá hiệu quả
Việc hạch toán kinh tế-xã hội phải được thực hiện xuyên suốt từ xây dựng nhu cầu, phân bổ vốn, tổ chức thực hiện, quản lý sử dụng vốn đến vận hành, khai thác dự án. Các nhiệm vụ cụ thể gồm:
- Xác định nhu cầu vốn: Khi đăng ký nhu cầu vốn, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải báo cáo sự cần thiết, tính khả thi, hiệu quả, phù hợp quy hoạch, dự kiến nguồn vốn.
- Quyết định chủ trương đầu tư: Thực hiện nghiêm quy định về đánh giá hiệu quả dự án ở bước nghiên cứu tiền khả thi. Cố gắng lượng hóa tối đa hiệu quả đầu tư thay vì đánh giá định tính. Dự án chỉ được phân bổ vốn khi có quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư.
- Quyết định đầu tư và phân bổ vốn hằng năm: Lập báo cáo nghiên cứu khả thi, phân tích hiệu quả đầu tư, tác động kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh. Dự án chỉ được phân bổ vốn hằng năm khi có quyết định đầu tư.
- Tổ chức thực hiện dự án: Đây là khâu quyết định mức độ hoàn thành kế hoạch. Các chủ đầu tư phải đăng ký nhu cầu vốn phù hợp khả năng thực hiện, tránh đăng ký cao để giữ vốn dẫn đến lãng phí. Giám sát, đánh giá đầu tư theo Nghị định số 19/2026/NĐ-CP.
- Quyết toán, khai thác, vận hành: Thực hiện đánh giá kết thúc, đánh giá tác động của dự án, rút bài học kinh nghiệm, làm rõ hiệu quả và tính bền vững.
- Công khai, minh bạch: Thực hiện theo Điều 15 Luật Đầu tư công.
II. Xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030
Các bộ, ngành, địa phương rà soát danh mục dự án đăng ký nhu cầu vốn, tuân thủ các nguyên tắc:
- Nguyên tắc chung: Tuân thủ Luật Đầu tư công, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Kết luận số 18-KL/TW. Sắp xếp thứ tự ưu tiên dựa trên hiệu quả tài chính, kinh tế-xã hội, tỷ suất hoàn vốn nội bộ (EIRR). Đối với dự án không lượng hóa được, cần đánh giá tác động trực tiếp và gián tiếp đến tăng trưởng, an sinh xã hội, văn hóa, y tế, giáo dục, quốc phòng, an ninh.
- Ngân sách trung ương: Ưu tiên chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia, quốc phòng, an ninh, dự án liên vùng. Dự phòng chung 10%, giảm số lượng dự án tối thiểu 30% so với giai đoạn 2021-2025.
- Ngân sách địa phương: Địa phương chủ động quyết định đầu tư, bố trí vốn tập trung, giảm số dự án tối thiểu 30%, ưu tiên dự án liên vùng, liên tỉnh, liên xã. Bảo đảm vốn đối ứng cho các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án trọng điểm.
- Vốn ODA và vay ưu đãi: Bố trí tập trung, ưu tiên dự án lớn, trọng điểm, hiệu quả cao.
Lưu ý khi đăng ký nhu cầu: Loại bỏ dự án kém hiệu quả, không còn khả thi; hạn chế xây dựng trụ sở mới; đối với dự án thuộc Chương trình hành động của Trung ương, cần làm rõ hiệu quả đầu tư, xác định tổng mức đầu tư phù hợp.
III. Tổ chức thực hiện
- Bộ Tài chính: Rà soát, hoàn thiện pháp luật về đầu tư công, đấu thầu, PPP; nghiên cứu hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
- Các bộ, ngành, địa phương: Hoàn thiện quy hoạch ngành, địa phương; ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế-kỹ thuật; hướng dẫn đánh giá hiệu quả đầu tư theo lĩnh vực, không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, hoàn thành trong tháng 4 năm 2026.
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Tăng cường giám sát đầu tư của cộng đồng, phát hiện và kiến nghị xử lý vi phạm.
Thủ tướng yêu cầu các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan, bí thư tỉnh ủy, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo triển khai ngay các nhiệm vụ và chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, hiệu quả, tiến độ. Bộ Tài chính chủ trì theo dõi, đôn đốc, tổng hợp báo cáo kế hoạch đầu tư công trung hạn quốc gia và báo cáo cấp có thẩm quyền khi có vướng mắc.
