TP.HCM đẩy mạnh phát triển đô thị với trọng tâm là giao thông công cộng và định hướng TOD
Sáng ngày 27 tháng 3, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức một hội thảo quốc tế quan trọng về chủ đề phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, kết hợp với sự phát triển của hệ thống đường sắt đô thị. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và các bên liên quan, nhằm thảo luận các chiến lược và giải pháp cho tương lai đô thị của thành phố.
Metro số 1 là phát lệnh cho tái cấu trúc đô thị toàn diện
Ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, đã chia sẻ rằng việc vận hành tuyến metro số 1 từ Bến Thành đến Suối Tiên không chỉ là một bước tiến trong giao thông mà còn đánh dấu sự khởi đầu cho một đợt tái cấu trúc đô thị toàn diện của thành phố với hơn 14 triệu dân. Thành phố đang hướng tới mục tiêu đầy tham vọng là hoàn thành 187 km đường sắt đô thị vào năm 2030 và mở rộng lên 355 km vào năm 2035, nhằm xây dựng một mô hình đô thị đa trung tâm hiện đại và bền vững.
Ba trụ cột chính của chiến lược TOD
Trong chiến lược phát triển này, phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng được xác định là "chìa khóa vàng" với ba trụ cột cốt lõi:
- Động lực kinh tế: TOD cho phép nén đô thị tại các đầu mối giao thông, khai thác hiệu quả không gian ngầm và tạo ra giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh các nhà ga, từ đó tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng.
- Giải pháp đô thị xanh: Với hệ thống metro đóng vai trò như "xương sống", TOD thúc đẩy mô hình đô thị nén, ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm sự phụ thuộc vào phương tiện giao thông cá nhân.
- Gắn với bản sắc đô thị: Quy hoạch cần đồng thời bảo tồn các di sản và không gian văn hóa, trong khi vẫn hình thành các khu vực phát triển hiện đại, giữ được đặc trưng riêng của đô thị phương Nam.
Ông Ngân cũng cho biết, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang tham mưu cho Ủy ban Nhân dân TP.HCM trong việc lập quy hoạch tổng thể cho hệ thống đường sắt đô thị, quy hoạch không gian ngầm và thiết kế đô thị dọc theo các tuyến metro. Đồng thời, thành phố đang cụ thể hóa các cơ chế đặc thù từ các Nghị quyết 98, 188 và 260 của Quốc hội, nhằm khơi thông nguồn lực và thu hút đầu tư vào các khu vực phát triển theo định hướng TOD.
TP.HCM được giữ lại 100% nguồn thu từ phát triển TOD
Bà Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản thuộc Bộ Xây dựng, nhấn mạnh rằng các quy định mới trong luật Đường sắt 2025, luật Thủ đô 2024 và các nghị quyết của Quốc hội đã tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của mô hình TOD. Đặc biệt, các cơ chế đặc thù cho phép TP.HCM điều chỉnh chỉ tiêu sử dụng đất khác với quy chuẩn quốc gia, miễn là vẫn đảm bảo các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, xã hội và môi trường.
"TP.HCM được giữ lại 100% nguồn thu từ phát triển TOD để tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị và các hạ tầng giao thông liên quan", bà Hạnh cho biết, đồng thời khẳng định đây là hướng đi phù hợp với kinh nghiệm quốc tế. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng việc phát triển TOD không chỉ nhằm mục đích "nuôi" hạ tầng mà còn hướng tới các mục tiêu rộng hơn, bao gồm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội cho người dân.
Khuyến nghị từ chuyên gia đô thị
Tiến sĩ Phạm Trần Hải, đến từ Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, đã đưa ra các khuyến nghị quan trọng. Ông cho rằng thành phố cần triển khai quy hoạch TOD ở nhiều cấp độ khác nhau, từ quy mô vùng đô thị, hành lang, khu đô thị cho đến các khu vực xung quanh nhà ga. Mỗi khu vực phát triển theo định hướng TOD cần có những đặc trưng phù hợp với tuyến metro cụ thể, vị trí của nhà ga và bối cảnh đô thị xung quanh, nhằm tạo ra sức hút và giá trị khác biệt cho thị trường bất động sản.
Về khía cạnh khai thác giá trị đất đai, tiến sĩ Hải nhấn mạnh rằng nếu thiếu sự đồng bộ giữa quy hoạch, chính sách đất đai, hệ thống giao thông và thị trường bất động sản, thì mô hình TOD sẽ khó có thể phát huy hiệu quả tối đa. Đặc biệt, cần tính toán cân đối cung - cầu trong bối cảnh nhiều tuyến metro được triển khai đồng thời.
Chuyên gia này cũng đề xuất thúc đẩy hợp tác công - tư, cho phép khai thác không gian trên và dưới các nhà ga, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào việc phát triển các tiện ích công cộng như quảng trường, lối đi bộ và công viên. Đổi lại, họ có thể nhận được các ưu đãi về thuế, hệ số sử dụng đất hoặc các thủ tục hành chính đơn giản hóa.
Đề xuất mô hình tập đoàn metro tích hợp
Về tổ chức vận hành, tiến sĩ Phạm Trần Hải đề xuất nghiên cứu mô hình tập đoàn đường sắt đô thị với vốn nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tích hợp ba chức năng chính: đầu tư xây dựng, vận hành khai thác và phát triển bất động sản theo định hướng TOD. TP.HCM có thể tham khảo các mô hình quốc tế đã thành công như Guangzhou Metro Group, MTR Corporation hay Tokyu Corporation, những đơn vị đã chứng minh hiệu quả trong việc kết nối phát triển hạ tầng giao thông với khai thác giá trị đất đai một cách bền vững.
