TP.HCM Hồi Sinh Dự Án Treo Nhờ Cơ Chế Đặc Thù Từ Nghị Quyết Quốc Hội
Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết 98/2023 đến Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội, các chuyên gia đánh giá rằng cơ chế đặc thù đang từng bước thiết lập nền tảng thể chế vững chắc cho mô hình đô thị đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Một trong những điểm cốt lõi của các nghị quyết này là trao quyền chủ động cao hơn cho TP.HCM trong quản lý đầu tư, tài chính - ngân sách và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược.
Khơi Thông Dự Án Lâu Năm
Thực tế cho thấy, từ Nghị quyết 98 đến Nghị quyết 260, nhiều dự án lớn tại TP.HCM đã được triển khai theo phương thức mới, đầy sáng tạo. Đặc biệt, hai dự án treo hàng chục năm như khu liên hợp thể thao quốc gia Rạch Chiếc tại phường Bình Trưng và khu đô thị mới Bình Quới - Thanh Đa ở phường Bình Quới đang được hồi sinh mạnh mẽ bởi các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính vững vàng.
Hiện nay, khu trung tâm chính trị - hành chính mới của TP.HCM tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm ở phường An Khánh cũng đang hoàn thiện quy hoạch chi tiết để đón chào các nhà đầu tư chiến lược. "Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy các dự án kéo dài hoàn toàn có thể được kích hoạt trở lại nếu có sự tham gia của nhà đầu tư đủ năng lực, cùng với khung chính sách phù hợp và thông thoáng", Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, nhận định.
Lãnh đạo hai phường Bình Trưng và Bình Quới cho biết đã phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 cho dự án khu liên hợp thể thao Rạch Chiếc và khu đô thị mới Bình Quới - Thanh Đa. Chính quyền địa phương đang tích cực phối hợp với nhà đầu tư và các sở ngành liên quan để chuẩn bị quỹ nhà đất tái định cư, đồng thời hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất một cách nhanh chóng.
Cải Cách Mạnh Mẽ Thủ Tục Đầu Tư
Một điểm mới nổi bật của Nghị quyết 260/2025 là thiết kế lại tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược theo hướng định lượng rõ ràng và minh bạch hơn. Cụ thể, nhà đầu tư phải đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ vốn tự có từ 15% đến 20% tổng mức đầu tư, nhằm sàng lọc năng lực tài chính và ngăn ngừa tình trạng doanh nghiệp "tay không bắt giặc".
Trong trường hợp chỉ có một nhà đầu tư đáp ứng đầy đủ điều kiện, Ủy ban nhân dân TP.HCM có thể chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với việc chấp thuận nhà đầu tư, giúp rút ngắn đáng kể quy trình phức tạp. Nếu có nhiều nhà đầu tư tham gia, thành phố sẽ áp dụng bộ tiêu chí chấm điểm công khai để lựa chọn đối tác phù hợp nhất.
Bên cạnh đó, tiến độ giải ngân được quy định linh hoạt trong khoảng từ 5 đến 20 năm tùy theo quy mô dự án, đồng thời hạn chế chuyển nhượng trong giai đoạn đầu nhằm tránh tình trạng đầu cơ đất đai không lành mạnh.
Tuy nhiên, dù cơ chế đã được mở rộng, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận cho rằng cần cải cách thủ tục đầu tư mạnh mẽ hơn nữa. Những vướng mắc về thủ tục liên quan đến đất đai và quy hoạch, như xác định tiền sử dụng đất, phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 hay quyết định thiết kế tổng thể, phải được tháo gỡ kịp thời.
Theo đó, TP.HCM nên:
- Rút gọn quy trình đầu tư, giảm thiểu thời gian thực hiện thủ tục hành chính.
- Linh hoạt trong phương án tài chính, tạo cơ chế thu hồi vốn rõ ràng và minh bạch.
- Hạn chế can thiệp hành chính không cần thiết trong quá trình triển khai dự án.
"Nhà nước chỉ nên tập trung vào vai trò định hướng chiến lược, giám sát các mục tiêu và tiêu chuẩn cụ thể, thay vì can thiệp sâu vào từng khâu thực hiện chi tiết", Tiến sĩ Thuận góp ý thêm.
Mở Rộng Không Gian Thử Nghiệm Sáng Tạo
Một điểm nhấn quan trọng khác trong các cơ chế đặc thù là cho phép TP.HCM áp dụng mô hình thử nghiệm có kiểm soát, hay còn gọi là sandbox, đối với những lĩnh vực mới mẻ và đầy tiềm năng. Ông Nguyễn Thanh Hòa, Phó giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, cho biết trước đây, thành phố thường phải xin ý kiến từ trung ương đối với nhiều nội dung do khung thể chế chưa rõ ràng, khiến tiến trình cải cách bị kéo dài đáng kể.
Trong bối cảnh hiện nay, sức mạnh của một quốc gia trên không gian số được cấu thành bởi ba trụ cột chính: thể chế pháp lý, hạ tầng số hiện đại và dữ liệu số chất lượng. Nền kinh tế Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng có độ mở cao, tham gia sâu vào hệ sinh thái toàn cầu, do đó cần xây dựng hệ thống thể chế và dữ liệu đủ mạnh để cạnh tranh.
Kinh nghiệm từ các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu hay Singapore cho thấy họ đều thúc đẩy tăng trưởng thông qua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mạnh mẽ. Thực tiễn thế giới đặt ra vấn đề cần ưu tiên là thiết lập cơ chế sandbox để tạo điều kiện thử nghiệm an toàn.
Theo ông Hòa, nếu không có sandbox, các sáng kiến mới sẽ phải đi theo quy trình hành chính truyền thống, kéo dài thời gian và làm chậm nhịp độ đổi mới cần thiết. Đối với những lĩnh vực còn mới, sandbox giúp rút ngắn thời gian thử nghiệm, giảm chi phí phát sinh và cho phép điều chỉnh nhanh chóng trong môi trường số năng động.
Ông Hòa nhấn mạnh rằng chi phí tham gia không gian số hiện nay gần như bằng không, trong khi khả năng thử nghiệm và điều chỉnh lại rất nhanh chóng. Vì vậy, sandbox không chỉ là công cụ quản lý hiệu quả mà còn đóng vai trò như "chất xúc tác" quan trọng, giúp nhân rộng giá trị từ không gian số sang nền kinh tế thực một cách bền vững.
Phát Triển Thị Trường Dữ Liệu Số
Đối với vấn đề dữ liệu, Phó giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM cho biết nhiều quốc gia phát triển đã hình thành thị trường dữ liệu sôi động với hàng ngàn sàn giao dịch và các nhà môi giới dữ liệu chuyên nghiệp. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chưa hình thành thị trường dữ liệu chính thức, dù trên thực tế hoạt động mua bán dữ liệu đã tồn tại phổ biến trên không gian mạng.
Do đó, ông Hòa khuyến nghị trong quá trình xây dựng luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM, các cơ quan chức năng nên tính toán thể chế hóa cơ chế khai thác và chia sẻ dữ liệu một cách bài bản, phát triển các trung tâm dữ liệu hiện đại và nền tảng kết nối liên thông với hệ thống quốc gia. Mô hình này không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong mọi lĩnh vực.
"Dữ liệu là hàng hóa công cộng quý giá, càng được sử dụng rộng rãi thì giá trị càng gia tăng mạnh mẽ. Ngược lại, nếu dữ liệu chỉ nằm yên trong các hệ thống riêng lẻ và biệt lập, giá trị tiềm năng sẽ không được phát huy tối đa", ông Hòa kết luận.
